ءدال قازىرگى ۋاقىتتا وڭىردەگى ەڭ وزەكتى ماسەلە – كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋىن توقتاتۋ. ويتكەنى سوڭعى ايلاردا Covid-19 ۆيرۋسى كۇرت كوبەيىپ, حالىقتى ەلەڭدەتىپ قويعانى جاسىرىن ەمەس. بۇگىندە وبلىستا ۆيرۋسپەن اۋىرعاندار سانى – 14 402, ءدال قازىر اۋرۋحانالاردا 659 ادام جاتىر, ناۋقاستانعانداردىڭ 95 پايىزى ەمدەلىپ شىقتى.
وبلىس اكىمىنىڭ مالىمدەۋىنشە, وڭىردە 40 ينفەكتسيالىق ستاتسيونار دايىندالىپ, تولىق جابدىقتالعان 6 مىڭنان استام توسەكتىك ورىن ۇيىمداستىرىلدى. بيىلعى اقپان ايىنان بەرى ناۋقاستارعا ارنالعان توسەكتىك ورىن سانى – 12 ەسەگە, رەانيماتسيالىق توسەكتىك ورىن 10 ەسەگە ارتقان.
اۋىر ناۋقاستار ءۇشىن يممۋندىق پلازمانىڭ 3 مىڭنان استام دوزاسى دايىندالدى. بۇل بۇكىل رەسپۋبليكا بويىنشا ازىرلەنگەن دوزانىڭ 62,5%-نا تەڭ. قازىرگى ۋاقىتتا 150 پاتسيەنتكە 309 دوزا پلازما قۇيىلدى. سونىمەن قاتار ءدارى-دارمەكتەر مەن جەكە قورعانىس قۇرالدارىنىڭ تۇراقتاندىرۋ قورى قۇرىلدى. دەمالىسسىز تاۋلىك بويى 15 كومپيۋتەرلىك توموگراف جۇمىس ىستەيدى. 1 جەلتوقساننان تاعى ءۇش جاڭا كت اپپاراتى ىسكە قوسىلادى. مەديتسينالىق قۇرالدارمەن تولىق جابدىقتالعان جەدەل مەديتسينالىق جاردەم كولىگى 2,5 ەسەگە كوبەيدى. ىندەتتى ۋاقتىلى انىقتاۋ ءۇشىن پتر زەرتحانالار جۇمىستارىن كۇشەيتتى.
– مەن كۇندەلىكتى اۋدان, قالا اكىمدەرىمەن بايلانىسقا شىعىپ, وڭىرلەردەگى سانيتارلىق-ەپيەدميالىق جاعدايدى تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرمىن. ازىرشە وسكەمەن, التاي, ريددەر, سەرەبريانكا قالالارىندا جانە گلۋبوكوە اۋدانىندا اۋرۋ بەلگىلەرىنىڭ وسكەنى بايقالادى. ۆيرۋستىڭ تارالۋى تۇرعىنداردىڭ سانيتارلىق تالاپتاردى ساقتاۋىنا, باقىلاۋشى ورگانداردىڭ قىزمەتىنە, كليماتقا جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ جاعدايىنا بايلانىستى. ىندەت ەڭ كوپ جۇعاتىن ورىنداردىڭ ءبىرى – قوعامدىق كولىكتەر. ال كاسىپورىنداردا اۋرۋدىڭ جۇعۋى از. ماسەلەن, «كازتسينك» زاۋىتىندا بۇكىل كەزەڭ ىشىندە نەبارى 104 ادام عانا ۆيرۋسقا شالدىققان, – دەيدى وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ.
وبلىستاعى شەكتەۋ شارالارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە دە ايتارلىقتاي اسەر ەتكەن. ويتكەنى مۇعالىمدەر قىسقا مەرزىم ىشىندە جاڭا فورماتقا كوشۋگە ءماجبۇر بولدى. ال وقۋشىلار كەدەرگىسىز ءبىلىم الۋ ءۇشىن جالپى مەكتەپتەرگە 33 مىڭنان استام كومپيۋتەر ساتىپ الىندى. وقۋشىلاردىڭ 90 پايىزدان استامى ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلىپ, بالالاردىڭ 6 پايىزى روۋتەرمەن قامتاماسىز ەتىلدى.
كارانتيندىك شارالاردىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا دانيال احمەتوۆ اتالمىش باعدارلاما اياسىندا 479 الەۋمەتتىك نىسانعا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, 21 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلعانىن اتاپ ءوتتى. سەمەيدەگى پەريناتالدىق ورتالىقتا, اياگوز, گلۋبوكوە, جارما جانە ۇلان اۋداندارىنداعى اۋرۋحانالاردا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ال شەمونايحا قالاسىندا دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىنىڭ, سەمەيدەگى راديولوگيالىق ورتالىقتىڭ, سونداي-اق ەكى پاتەرلى 37 ءۇيدىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋعا تايادى.
ءۇي قۇرىلىسى دەمەكشى, وتكەن جىلدىڭ باسىندا باسپانا كەزەگىندە تۇرعان 906 وتباسىنىڭ 563-ءى باسپاناعا قول جەتكىزدى. جىل سوڭىنا دەيىن وڭىردە 1038 كوپبالالى وتباسى قونىس تويىن تويلاماق.
ايماقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنىنا كەلەر بولساق, سوڭعى ون ايدا اتقارىلعان جۇمىستار از ەمەس. كاسىپكەرلىكتى قولداۋ كارتاسى اياسىندا ەكسپورتتىق وندىرىستەردى قۇرۋ ءۇشىن 2020 جىلدان 2025 جىلعا دەيىن وبلىستا 10 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا باعىتتالعان 32 جوبا ىسكە اسىرىلماق. ايماق باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ماڭىزدى جوبالاردىڭ ءبىرى – جىلدىق قۋاتى 200 توننا ۋران وندىرەتىن اەس-كە ارنالعان جىلۋ بولەتىن زاۋىت قۇرىلىسى. بۇل جوبا ازيا نارىعىنا باعىتتالىپ وتىر. سونداي-اق «قارشىعا» كەن ورنىنىڭ كەن بايىتۋ كەشەنىنىڭ جانە «سۋىقتىباستاۋ» ۋچاسكەسىندە اكتاستى قايتا وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ قالدى. «قىزىلقايىڭ» كەن ۋچاسكەسىندە قۋاتتىلىعى جىلىنا 25 ملن توننا كەن وندىرەتىن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى. ول كاسىپورىن ونىمدەرىن رەسەي مەن قىتايعا ەكسپورتتاۋدى كوزدەپ وتىر.
ەكسپورتقا شىعاراتىن ءداندى-داقىلداردىڭ كولەمىن ارتتىرۋ بويىنشا دا ناقتى جۇمىستار جۇزەگە اسىپ جاتىر. كۇزگى جيىن-تەرىننىڭ ءونىمى 340 ملرد تەڭگەگە باعالانىپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 130%-عا ءوستى. بارلىعى 804 مىڭ توننا ءداندى داقىلدار جينالسا, ونىڭ 626 تونناسى – مايلى داقىلدار.
– الەمدە بۇرشاق جانە مايلى داقىلدارعا سۇرانىس جوعارى. ءبىزدىڭ تۇتىنۋشىمىز – قىتاي. ەلىمىزدە وسىرىلەتىن كۇنباعىستىڭ 66%-ى شىعىس قازاقستانعا تيەسىلى. سوندىقتان وسىمدىك مايىنىڭ الۋان ءتۇرىن ءوندىرۋ بويىنشا كوشباسشى بولاتىن مۇمكىندىگىمىز زور. مايلى داقىلدار ەگىستىگىن 23%-دان 40%-عا دەيىن ۇلعايتۋ قاجەت, – دەيدى ايماق باسشىسى.
بۇدان باسقا, تيىمدىلىگى جوعارى جۇگەرى, سويا, راپس سياقتى داقىلداردىڭ القاپتارىن ۇلعايتىپ, ەگىستىكتەردى ءارتاراپتاندىرۋ جۇمىستارى قولعا الىنعان.
ايماق باسشىسى مال شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى جەتىستىكتەردى دە تىلگە تيەك ەتتى. ءسۇت جانە ەت ءوندىرۋ كولەمى بويىنشا ءوڭىر الدىڭعى ورىندا. بيىل 7 مىڭ باس ءىرى قاراعا ارنالعان ءۇش بورداقىلاۋ الاڭى پايدالانۋعا بەرىلدى, 1600 باسقا ارنالعان 8 تاۋارلى-ءسۇت فەرماسى سالىنىپ, رەكونسترۋكتسيالاندى. بەس ءسۇت قابىلداۋ پۋنكتى ىسكە قوسىلدى.
الەۋمەتتىك ماسەلەلەر دە نازاردان تىس قالىپ جاتقان جوق. حالىقتى اۋىز سۋمەن قامتۋ بويىنشا جوبالاردى جىل سايىن قارجىلاندىرۋ كولەمى 2015 جىلدان باستاپ 3,6 ەسەگە دەيىن وسكەن. سۋ قۇبىرلارى 209 ەلدى مەكەنگە تارتىلىپ, 240 مىڭ ادام اۋىز سۋمەن قامتىلدى. قولعا الىنعان سۋمەن قامتۋدىڭ 41 جوباسى وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتالادى. بۇدان باسقا 51 بلوك-ءمودۋلدى ستانسا ورناتىلىپ, 21 مىڭ تۇرعىن ساپالى اۋىز سۋعا قول جەتكىزەدى. ونىڭ ىشىندە شەكارالىق اۋداننىڭ تۇرعىندارى دا بار.
سونىمەن قاتار دانيال احمەتوۆ وڭىردەگى ىسكە اسىپ جاتقان يننوۆاتسيالىق جوبالار تۋرالى دا ءسوز ەتتى. تىڭ جوبالاردىڭ ءبىرى – شىعىستا تراۆماتولوگيا مەن ورتوپەدياعا ارنالعان مەديتسينالىق يمپلانتتار ءوندىرۋدى باستاعان. قازاقستاندىق يمپلانتتاردىڭ ساپاسى عانا ەمەس, باعاسى دا ءتيىمدى. ورتوپەديالىق پروتەزدەر شيكىزاتتىڭ وزىندىك قۇنىنىڭ تومەندىگىنە بايلانىستى شەتەلدىكتەردەن 70%-عا ارزان ەكەن.
الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جاسالعان باياندامادان سوڭ د.احمەتوۆ جۋرناليستەر تاراپىنان قويىلعان سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى. سول ساۋالداردىڭ بىرقاتارىنا توقتالايىق.
– پتر-تەستىڭ قۇنى تىم قىمبات, ونى تۇرعىندار ءۇشىن تەگىن ەتۋگە بولماي ما؟ وبلىستاعى ءار اۋدان ورتالىعىنا ءبىر-بىردەن كومپيۋتەرلىك توموگراف (كت) قۇرىلعىسىن ورناتۋعا بولا ما؟
– ءيا, العاشىندا تەست قۇنى 18 500 تەڭگە بولدى, كەيىن 11 500 تەڭگەگە ارزاندادى. قازىر – 8 125 تەڭگە. بۇل ماسەلەنى ۇكىمەت قاراستىرۋى ءتيىس. بىزدە ونداي مۇمكىندىك جوق. تەك بەكىتىلگەن 10 ساناتتاعى ازاماتتارعا عانا تەست تەگىن جاسالادى. توموگرافتار تۋرالى ايتسام, وبلىستا قازىر 18 كت اپپاراتى ىستەپ تۇر. ءار 250 مىڭ تۇرعىنعا 1 قۇرىلعىدان كەلەدى. الداعى ۋاقىتتا زايسان, كۇرشىم, تارباعاتاي اۋداندارىنا توموگراف الۋدى قاراستىرىپ وتىرمىز. توموگرامماعا كەزەكتە تۇرعان ازاماتتار جوق.
– كوپىر قۇرىلىسىنان تاجىريبەسى جوق كومپانيا بۇقتىرما كوپىرىن سالۋ تەندەرىن قالاي ۇتىپ الدى؟
– بۇل – جالعان اقپارات. تەندەردى جەڭگەن كومپانيانىڭ بۇل سالادا ۇلكەن تاجىريبەسى بار, الەۋەتى دە جەتەرلىك.
– شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەكولوگياعا قاتىستى. وسىعان وراي وڭىردەگى زاۋىتتاردا تازارتۋ قۇرىلعىلارىن ورناتۋ ءىسى قالاي جۇرۋدە؟
– ارينە ەكولوگيا ءوڭىرىمىزدىڭ باستى پروبلەمالارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالۋدا. سوڭعى كەزدەرى ماسەلەنى شەشۋگە 35 ميلليارد تەڭگە قارجى سالىندى. شىعارىلاتىن قالدىقتار 10 مىڭ تونناعا ازايىپ وتىر. ەڭ ءىرى كاسىپورىننىڭ ءبىرى – «كازتسينك» 15 جىلدا شىعارىندىلار كولەمىن 41,7 پايىزعا كەمىتتى. بۇگىندە ءبىز كەشەندى باعدارلاما ازىرلەپ وتىرمىز, ونى ىسكە اسىرۋعا 50 ميلليارد تەڭگە كوزدەلگەن.
– «وسكەمەن – راحمان قاينارى» جولىنىڭ قۇرىلىسى قاشان جالعاسادى؟
– قۇرىلىستىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى قايتا قارالىپ جاتىر. نىسان قۇرىلىسى مىندەتتى تۇردە اياقتالادى.
– بۇقتىرما كوپىرىن سالۋعا وبلىس سۇراعان 5 ملرد تەڭگەنىڭ ءوتىنىمىن ۇكىمەت قابىلداماي تاستادى. اتىراۋلىق كومپانيا ىسكە قاشان كىرىسەدى؟
– جوبا بار, 200 ميلليون تەڭگە سالىنعان. جۇمىس جۋىق ارادا باستالادى.
– الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءسىزدىڭ وسكەمەندە پۋشكين ەسكەرتكىشىن ورناتۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىپ جاتقان ۆيدەو تاراعان بولاتىن. بىلگىم كەلگەنى, ءبىر قالاعا ەكى پۋشكين ەسكەرتكىشى كوپتىك ەتپەي مە؟
– بۇل ءالى باسى اشىق ماسەلە. ناقتى شەشىم قالانىڭ قوعام وكىلدەرىمەن وتەتىن بىرلەسكەن جيىندا قابىلدانادى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
