دارقان دالانىڭ دانالىعىن ۇعىپ, اتادان بالاعا ميراس بولىپ قالعان ونەردى ورىستەتۋ تىرشىلىكتىڭ تالعاجاۋى عانا ەمەس, ەل قادىرلەيتىن ەسەلى ەڭبەك ساناتىندا. 2013 جىلى دوڭگەلەك, قازاقى ۇستەل جاساۋدى باستاعان. ون ساۋساعىنان ونەر تامىپ, اۋلەتىمەن قول ونەرىنە ىڭعايى بولىپ تۇرسا دا, تىڭعا سوقپاق سالۋ – قيىننىڭ قيىنى. بىراق شىنىمەن كوز قورقاق, قول باتىر ەكەن. ءبىرىنشى جاساعان بۇيىمدارى كوزتارتارلىق بولىپ شىقتى. بىرتە-بىرتە كوپشىلىك ساۋدا ورىندارىنان ىلۋدە ءبىر كورىپ جۇرەتىن ۇستەلدەردەن ەش ايىرماشىلىعى جوق زاتتاردى جاساي باستادى. كوز ۇيرەندى, قول جاتتىقتى, ءتاپ-ءتاۋىر ماشىق قالىپتاستى. سول ساتتە ويعا العان ىستەرىنىڭ وڭىنان ورالاتىنىنا سەنىم قالىپتاستى. ىنتامەن ىستەگەن سوڭ قولدارىنان شىققان ءار زاتتىڭ ساپاسىنا دا ۇيالمايدى. جاقسى ىستەن, باعالى باستامادان جۇرت قۇلاقتانعان سوڭ اۋماعى 150, بيىكتىگى 30 سانتيمەترلىك ۇستەلدى جاساي باستادى. ءومىرىنىڭ كوبى قوناق كۇتۋمەن, توي-تومالاقپەن وتەتىن جالپاق جۇرتقا, اسىرەسە اۋىلدىق جەردەگى اعايىن ءۇشىن, ءتىپتى قالالىقتار دا تابىلا قالسا پايدالانىپ جاتاتىن اسا قاجەتتى دۇنيە. العاشقى كەزدە بولماسا, كەيىن الۋشى ىزدەپ كوزدەرىن ساتقان جوق.
2019 جىلدان باستاپ كۇبى جاساۋدى قولعا العان. ءتۇر-ءتۇرىن. تازا قايىڭنان. تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ تىلەگىنە وراي. 10 ليتردەن باستاپ 150 ليتر ءسۇت سياتىن كۇبىنىڭ سان الۋانىن تۇتىنۋشىنىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىنداي ەتىپ ىستەپ بەرەدى.
– بيىل جەر ءجۇزىن جامان تۇماۋ جايلاعان ساتتە قىمىزعا دەگەن سۇرانىس كۇشتى بولدى عوي, – دەيدى قولونەر شەبەرى باۋىرجان دوسماعامبەتوۆ, – سوعان وراي كۇبى دە ءوتىمدى تاۋارعا اينالدى. ءبىزدىڭ وڭىردە اعاش قات بولعاندىقتان, قاجەتتى ماتەريالدى نۇر-سۇلتان قالاسىنان, اق قايىڭدى قىزىلجار وڭىرىنەن الدىرامىز. قىمىز – قازاقتىڭ قادىرلى اسى عوي. عاسىرلار بويى اتامىز قازاق اقتى قادىرلەگەن. سوزدىك قورىمىزدا دا ول تۋرالى دەرەك كوپ. ال قىمىز اشىتۋ ءۇشىن الدىمەن كۇبى كەرەك. ءبىر كەزدە قىمىزدى دا ۇمىتىپ, قوردىڭ دا ۇزىلگەن كەزى بولدى. كونەكوز قاريالاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, العاش رەت قىمىز اشىتاردا بيەنىڭ ءسۇتى ارنايى اشىتقىنىڭ نەمەسە قوردىڭ ۇستىنە قۇيىلاتىن. اشىتقىنى ادەتتە ءسۇر جايانىڭ, قازىنىڭ سىنىق سۇيەمىن سالىپ سۇتتەن, ول بولماسا سۇتكە نان اشىتقىسىن ەزىپ ازىرلەيتىن. قور دەگەنىمىزدىڭ ءوزى ەسكى, بۇرىنعى قىمىز. حالقىمىزدا «قورى ۇزىلمەگەن» دەگەن استارىنا كوپ ماعىنا سىياتىن ءسوز تىركەسى بار. بۇل ارادا جالعىز قىمىزدىڭ قورى ايتىلماسا كەرەك, ونداعى ايتپاق ويدىڭ ۇشىعى قورلى, قوردالى شاڭىراق ءوزىنىڭ ءاربىر ىسىنە ۇقىپتى, تىڭعىلىقتى وتباسى دەگەن ۇعىمدى بىلدىرسە كەرەك-ءتى. قوردىڭ ۇزىلمەۋى كۇندەلىكتى تىرشىلىكتە ءبىر-بىرىنە ساباقتاسىپ جاتاتىن قات-قابات شارۋانىڭ رەت-رەتىمەن اتقارىلۋىنا قاجەتتى تۇرمىستىق جايلاردىڭ ءوزارا جاراسىم تابۋى. سارى قىمىز قاشاندا ادام اعزاسىنداعى سان الۋان دەرتكە شيپا, كۇش بەرەتىن قاستەرلى, قۇدىرەتتى تاعام بولىپ سانالادى. قىمىزدىڭ ەرەكشە ءدامدى, ايرىقشا قۇنارلى, جان سارايىڭدى اشىپ, ءسىڭىمدى كەلەتىندىگى – جىلقى مالىنىڭ جاراتىلىسىنان وتە كىرپيازدىعى. ول مىڭ سان ءشوپ وسەتىن جايىلىمنان تەك اسىلىن عانا تەرىپ جەيدى, سۋدى جالداپ ءجۇرىپ, تۇنىعىن عانا ىشەدى. وسىنىڭ ءبارى اينالىپ كەلگەندە بيە ءسۇتىنىڭ وزگە ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ سۇتىنەن الدەقايدا قۇنارلى ەتىپ تۇرادى.
ول زامانداردا قىمىزدىڭ وزىنە ءتان ىدىسى بولعان. ول قازاقتىڭ قۇت بەرەكەسى سانالاتىن جىلقىنىڭ تەرىسىنەن تىگىلگەن, ءيى قانعان. قويدىڭ قۇيرىق مايىمەن مايلانعان, قايىڭنىڭ تۇتىنىمەن ىستالعان قارا ساباسى بولاتىن. قارا سابا كوزدەن بۇلبۇل ۇشقالى سارى قىمىزدىڭ ساقتالاتىن ىدىسى كۇبىگە اينالىپ, قاسيەتى سوعان اۋدى. كۇبى ادەتتە قولدىڭ سالاسىنداي ءتۇپ-ءتۇزۋ, جۋان قايىڭنىڭ دىڭىنەن ارنايى شابىلاتىن. اعاش تورەسى قايىڭنان جاسالعان ىدىستىڭ ءدامى وزگەشە. شەبەردىڭ قولىنان شىققان كۇبى جۇپ-جۇمىر, جەڭدى بىلەكتەي بولىپ, ىشىنەن جارىقتىق قىمىزدىڭ ءيىسى اڭقىپ, شاڭىراققا بەرەكە مەن بارلىقتىڭ لەبىن شاشىپ تۇراتىن ەدى. قايىڭ كۇبىدە باپتالعان قىمىز ءبىر جاعىنان ءدامدى بولسا, ەكىنشى جاعىنان كۇبىنى ورنالاستىرۋ وڭاي, ىڭعايلى. الدىمەن قىس بويى ۇستالماعان كۇبىنى ىستىق سۋمەن مۇقيات جۋىپ, سامال جەلگە كەپتىرەتىن. سونان سوڭ قاڭسىعان ءدامىن كەتىرۋ ءۇشىن ءبىر سۇيەم قازىنىڭ ەتەگىمەن نەمەسە سەمىز قويدىڭ قۇيرىق مايىمەن مۇقيات ىسقىلايتىن. كەي جەرلەردە جاس توبىلعى مەن قاراعاندى دا پايدالانادى ەكەن. ءتىپتى ارشا, كوكپەك, كوك ءشوپ قوسىپ تا جاعادى ەكەن. ال ءبىزدىڭ ءوڭىر تازا قايىڭمەن ىستايدى. ادەتتە كۇبىنىڭ اۋىز جاعى قاۋسىرىلىپ كەلىپ, تارلاۋ بولاتىن. ال ءتۇپ جاعى كەرىسىنشە, سىيىمدىلىعى مولايتىلعان, بۇيىرلەرى ۇلكەيتىلگەن پىشىندە جاسالار ەدى.
قاسقالداقتىڭ قانىنداي قات بۇيىمعا سۇرانىس كوپ. ويتكەنى ەرەيمەنتاۋ وڭىرىندە ەلدىڭ ەجەلگى بۇيىمىن قايتا جاڭعىرتىپ, حالىقتىڭ كادەسىنە جاراتىپ وتىرعان وزدەرىنەن اسقا قولونەر شەبەرى جوق. سوندىقتان اۋدان توڭىرەگى عانا ەمەس, قاراعاندى, قىزىلجار ماڭىنان دا بيە بايلاعان مالساق قاۋىمنىڭ كوپ بولعانى سونشالىق, تاپسىرىستىڭ استىندا قالدى.
ەندى استاۋ جاساماق. ونىڭ دا ءتۇر-ءتۇرى كوپ. اتادان قالعان مۇرا, كادەلى اسقا قاجەتتى باعالى بۇيىم. استاۋىنىڭ ەل يگىلىگىنە جارايتىنىنا قولونەر شەبەرى باۋىرجان قايىرجان ۇلى بەك سەنىمدى. ءتورت اعايىندى شەبەرلەردىڭ ۇلت مۇراسىن ۇلىقتاپ, ەل ەسىنەن ءوشىپ بارا جاتقان زاتتاردى جاساۋعا ىقىلاستارى اۋىپ تۇر.
جالعىز قولونەر عانا ەمەس, ءتورت ت ۇلىكتى تەگىس وسىرۋگە دە قامدانۋدا. ءوز الدارىنا بىرلەسىپ شارۋا قوجالىعىن اشىپ العان. قىسقا قاجەتتى ءشوپ قورا ىرگەسىندە قويانجون مايا بولىپ بوي كوتەرگەن. قازىر مال بورداقىلاپ وتىر. 150 گەكتار جەرگە بيداي سەبەدى. شوق جۇلدىزداي عانا 45 وتباسىلىق ەڭبەك اۋىلىنداعى كوسەگەسى ەڭبەكپەن كوگەرگەن اۋلەتتىڭ كەلەشەگى كەمەل ەكەندىگىنە سەندىك ءبىز.
اقمولا وبلىسى,
ەرەيمەنتاۋ اۋدانى
