الماتى تۋريستەر قالاسىنا اينالا ما؟

سوڭعى بەس جىلدىڭ كولەمىندە الما­تىنىڭ كورىكتى ورىندارىن تاماشالاۋ ءۇشىن الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن كەلەتىن تۋريس­تەر سانى 1,4 ەسە ۇلعايعان. ستاتيستيكاعا سەنسەك, جىلىنا ورتا ەسەپپەن 400 مىڭنان استام شەتەلدىك ءبىزدىڭ اسەم قالاعا تابان تىرەيتىن كورىنەدى. ىشكى تۋريزم بويىنشا دا كورسەتكىش جامان ەمەس. ەل اۋماقتارىنان الماتى ماڭىن­داعى دەمالىس ورىندارىنا شامامەن 900 مىڭعا تارتا وتانداسىمىز جىل سايىن كەلىپ كەتەدى. الماتى قالالىق تۋريزم باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مارات اينابەكوۆ وڭتۇستىك استاناعا ات باسىن بۇراتىن تۋريستەردىڭ جالپى سانى 85%-عا ارتقانىن ايتتى.

الايدا ەكونوميكا سەكتورىنىڭ ىشىن­دە تۋريزم وسى جىلى ەڭ كوپ زار­داپ شەك­كەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. بيىل الەم حالقى ەل ارالاۋ بىلاي تۇرسىن, ىندەت ىلمەگىنە ىلىنبەس ءۇشىن ءوز ءۇيىنىڭ تابال­دىرىعىنان ۇزاماۋعا ءماجبۇر بولدى. دەسە دە جىلدىڭ العاشقى بولىگىندە 278 مىڭ, ەكىنشى جارتىسىندا 75 مىڭ تۋريست الماتىعا كەلىپتى. شەتەلدىك تۋريستەردىڭ ەڭ كوپ اعىنى رەسەي, قىتاي, وزبەكستان, قىر­عىزستان, ءۇندىستان, تۇركيا, وڭتۇستىك كورەيا, ۋكراينا, گەرمانيا, تاجىكستان ازا­ماتتارىنا تيەسىلى. بۇل ەلدەردەن كەل­گەن تۋريستەردىڭ كوپشىلىگى قالاعا ىسكەر­لىك شارالارعا قاتىسۋ ءۇشىن, ەندى ءبىر بولىگى جەكە ساپارمەن كەلگەن. اسىرەسە ەكس­كۋر­سيالىق, تاۋلى جانە وقيعالى تۋريزم تۇر­لەرىنە سۇرانىس ارتقان.

 – شەتەلدىك تۋريستەر اعىنىن ۇلعايتىپ, قالانى حالىقارالىق دارەجەدە تانىمال ەتۋ ءۇشىن جۇيەلى جۇمىستار قولعا الىندى. ماركەتينگتىك ىلگەرىلەتۋ شەڭبەرىندە قالا جىل سايىن 300 مىڭنان استام ادام­دى قامتيتىن 10 ءىرى حالىقارالىق تۋريس­تىك كورمەگە قاتىسادى, وندا الەۋەتتى ارىپ­تەستەرمەن بىرلەسە وتىرىپ 2000-نان استام كەزدەسۋ وتكىزىلەدى. الماتى اگلو­مە­راتسياسىنىڭ تۋريستىك ونىمىمەن تانىسۋ ءۇشىن جىل سايىن شەتەلدىك تۋروپەراتورلار, باق جانە بلوگەرلەر ءۇشىن اقپاراتتىق جانە ءباسپاسوز تۋرلارىن وتكىزەمىز. قالانى ينتەرنەت كەڭىستىگىندە ىلگەرىلەتۋ ماقساتىندا www.visitalmaty.kz رەسمي سايتى ازىرلەندى. مۇندا تۋريست ءۇشىن بارلىق قاجەتتى اق­پارات ىڭعايلى فورماتتا شوعىرلانعان. 2020 جىلدىڭ 10 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا سايت 300,6 مىڭ رەت قارالعان. اتالعان پلاتفورمادا ەكوتۋريزمگە قىزىعۋشىلىق باسىم. تاۋ باعىتتارىن اباتتاندىرۋ جانە تسيفرلاندىرۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. سوڭعى 3 جىلدا قالادا 26 تاۋ باعىتى اباتتاندىرىلدى. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ۇلكەن جانە كىشى الماتى شاتقالدارىندا تاعى 10 باعىتتى اباتتاندىرۋ جۇمىستارىن اياقتاۋ جوسپارلانۋدا. سوڭعى 2 جىلدا قالادا الەمدىك دەڭگەيدەگى 3 قوناقۇي اشىلدى, – دەيدى الماتى قالا­لىق تۋريزم باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مارات اينابەكوۆ.

ىڭعايلى سەرۆيس قۇرۋ ماقساتىندا 2018 جىلى ەل اۋماعىندا تۇڭعىش تۋريستىك اقپاراتتىق حاب اشىلدى. وندا الماتى قوناقتارى مەن تۇرعىندارى قالانىڭ كورىكتى جەرلەرى تۋرالى اقپارات, تۋرلار بويىنشا كەڭەس, جولسىلتەمەلەر الا الا­دى. حاب اشىلعان كۇننەن باستاپ 10 مىڭ­نان استام ادامعا قىزمەت كور­سەتىلگەن. سونىمەن قاتار تۋريستەر مەن قا­لا قوناقتارىنا قىزمەت ۇسىناتىن جاڭا ساپار-ورتالىقتاردىڭ قۇرىلىسى جال­­عاسۋدا. جەكە ينۆەستورلاردىڭ قارا­جا­تى ەسەبىنەن «ايۋ-ساي» شاتقالىندا, سونداي-اق «گورەلنيك» جىلۋ كوزىندە (ىلە-الاتاۋ ۇلتتىق پاركى) ساپار-ورتالى­عى­نىڭ قۇرىلىسى باستالعان. تۋريستەردىڭ قا­ۋىپ­­­سىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قۇ­رىل­­عان تۋريستىك پوليتسيا قوناقتارعا كون­­­سۋل­­تاتيۆتىك كومەك پەن زاڭدى قولداۋ كور­سەتەدى.

قازىرگى كەزدە ۇيدە وتىرعان ەل تۇرعىن­دارى اتى جامان ىندەتتىڭ وتكەن شاقتا قالۋىن, قالىپتى ومىرگە تەزىرەك قادام باسۋدى تىلەپ وتىرعانى انىق. ازاماتتاردىڭ ەس جيناپ, ەتەك جيعان سوڭ جاڭا ساپارلار مەن ساياحاتتار تۋرالى دا تولعانۋى قالىپتى نارسە. دەگەنمەن الىس شەتەلدەر ءبىز ءۇشىن كەم دەگەندە بىرەر جىلعا دەيىن قولجەتىمسىز بولماق. دەمەك الداعى ماۋسىمدا ىشكى تۋريزمگە سۇرانىس ارتاتىن ءتارىزدى.

وسى ورايدا تۋريستەر سانىنىڭ ەسەلەنۋى تابيعي ەسكەرتكىشتەر مەن ساياباقتارعا تۇسەتىن انتروپوگەندىك جۇكتەمەگە قالاي اسەر ەتەدى دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايدى. قالىپتى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ ءۇشىن نە ىستەۋ قاجەت؟ بۇل جايىندا «Kazakh tourism» ۇلتتىق كوم­پانياسىنىڭ الماتى وڭىرىندەگى وكىلدىگىنىڭ باسشىسى ەركەبۇلان حاسەنوۆ بىلاي دەيدى.

 – انتروپوگەندىك جۇكتەمە بۇكىل الەم ءۇشىن وزەكتى ماسەلە. بۇل رەتتە كەلەسى مالىمەتتەردى كەلتىرۋگە بولادى. قازاق­ستاندا 13 ۇلتتىق پارك بار, ولارعا جىلىنا 1,5 ميلليوننان استام ادام كەلەدى. مىسالى, Cambridge ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ( ۇلى­بريتانيا) ساراپتامالىق مالىمەتتەرى بويىنشا, اقش-تاعى GoldenGate ۇلتتىق پاركىنە جىل سايىن 13,7 ملن ادام, ال گراند كانونعا 4,29 ملن ادام بارادى. باسقا ەلدەر بويىنشا دا وسىنداي ستاتيستيكانى كەلتىرۋگە بولادى. ۇلىبريتانياداعى LakeDistrict ۇلتتىق پاركىنە 10,5 ملن, NewFores ۇلتتىق پاركىنە 4,3 ملن, كانا­داداعى SevenMontain ۇلتتىق پاركىنە 9,2 ملن ادام ات باسىن تىرەيدى. ياعني بىز­دەگى كولەم وتە از. بۇل ماسەلەدە ۇلت­تىق پاركتەرگە بارۋ تابيعاتقا زيانىن كەل­تىرىپ قانا قويماي, كەرىسىنشە پايدا اكەلەتىنىن دە ءتۇسىنۋ ماڭىزدى. دەگەنمەن تابيعاتتى ساقتاۋ – بۇل تەك مەملەكەتتىڭ عانا ەمەس, ەڭ الدىمەن تۋريستەردىڭ دە جاۋاپكەرشىلىگى ەكەنىن تۇسىنگەنىمىز ابزال. تۋريزم مادەنيەتىن دامىتۋ قاجەت. ءبىزدىڭ بارلىق ۇلتتىق پاركتەر ءتۋريزمدى دامىتۋ ىسىنە ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتادى. الايدا ۇلتتىق پاركتەردىڭ الدىندا ءۇش مىندەت تۇر – بۇل بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ, ەكولوگيالىق ءبىلىم بەرۋ نەمەسە اعارتۋ, سونداي-اق تۋريزم. بيولوگيالىق الۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ مىندەتى عانا از-ماز ورىندالادى. دەگەنمەن كەيدە ۇلت­تىق پاركتەردىڭ قىزمەتكەرلەرى ءوز اۋماق­تارىندا قيسىنسىز ارەكەتتەرگە جول بەرىپ جاتاتىنىن دا اقپارات قۇرالدارىنان ارا-تۇرا كورىپ قالامىز. ءوز ۋاقىتىندا گرۋزيادا ەلدى تانىمال تۋريستىك باعىت رەتىندە كورسەتەتىن رەسۋرستارعا زەرتتەۋ جۇرگىزىلدى. گرۋزيا تانىمالدىعىنىڭ بىردەن ءبىر سيپاتى رەتىندە ۇلتتىق پارك­تەر اتالدى. شەتەلدىك مامانداردى شاقىرۋ ارقىلى ايتارلىقتاي جۇمىس جۇرگىزىلدى, ولار ءبىرىنشى كەزەكتە ۇلتتىق پاركتەردى باسقارۋ جۇيەسىن وزگەرتۋدى ۇسىنعان. بارلىق ۇلتتىق پاركتەر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنەن الىنىپ, ۇلتتىق پاركتەردىڭ جەكە ۇلتتىق اگەنتتىگى قۇرىلعان. مۇندا نەگىزگى ءۇش ماڭىزدى مىندەت تولىق كولەمدە جانە حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس ورىندالعان, – دەيدى ەركەبۇلان حاسەنوۆ.

الماتى