– الەمدە 1 ملرد-تان استام ۆولونتەر بار ەكەن. ەلىمىزدەگى ۆولونتەرلىك قىزمەتتىڭ اياق الىسى قانداي؟ بۇگىنگى تاڭدا شامامەن قانشا ۆولونتەر حالىققا كومەكتەسىپ, ەلگە پايداسىن تيگىزىپ ءجۇر؟
– جالپى, ۆولونتەرلىكتى ادامدار تەگىن قىزمەت ەتۋ, باسقالارعا پايدالى بولۋ دەپ ءتۇسىنىپ, قوعام ءۇشىن اتقارعان جۇمىسىمەن ولشەيدى. تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى ەلىمىزدەگى ۆولونتەرلەر سانى جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە ۆولونتەرلەردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, قوعام ءۇشىن تەگىن قىزمەت ەتىپ جاتقان بىرنەشە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم بار. جىل باسىندا مۇنداي ۇيىم سانى 224 بولسا, قازىر رەسمي مالىمەت بويىنشا 568-گە جەتكەن. بۇل ۇلكەن كورسەتكىش جانە اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى دەۋگە بولادى. حالىقتىڭ قوعامدىق جۇمىستارعا ەرىكتى تۇردە ارالاسۋ بەلسەندىلىگى ارتىپ كەلەدى. وسى ۇيىمدارمەن جۇمىس ىستەيتىن ۆولونتەرلەر 30 مىڭنان 95 مىڭعا جەتىپ وتىر. جىل باسىندا جوسپارلانعان ۆولونتەرلىككە 50 مىڭ ادامدى تارتۋ بولجامىنان اسىپ ءتۇستى.
بۇل ساندار ناقتى ءارى رەسمي اقپارات. ويتكەنى ەلىمىزدە ۆولونتەرلەردى تىركەيتىن ارنايى پلاتفورما بار. ۆولونتەر جاستاردىڭ شاكىرتاقىسىن ارتتىرۋ, ەرىكتىلەردىڭ بۇۇ-نىڭ ۆولونتەرلەر قوزعالىسىنا اتسالىسۋىنا مۇمكىندىك الۋى سىندى ماسەلەلەردى وڭتايلاندىرۋ ءۇشىن رەسمي تىركەلىم قاجەت. سوندىقتان ۆولونتەرلەر Qazvolunteer.kz سايتىندا ءوز جۇمىسىن راستايدى.
– 2020 جىلى الەم ابىگەرگە ءتۇسىپ, كوروناۆيرۋسپەن بەتپە-بەت كەلدى. وسى تۇستا ەلدەگى ۆولونتەرلىك قوزعالىستىڭ قارقىن الا باستاعانىنا كۋا بولدىق. بۇل جىل دا اياقتالۋعا جاقىن. وسى رەتتە ۆولونتەر جىلىنا قانداي قورتىندى جاساۋعا بولادى؟
– ءيا, راسىندا, جىل باسىنان ارىستاعى جاعداي, ماقتاارالداعى سۋ تاسقىنى, پاندەميامەن كۇرەستە ۆولونتەرلەردىڭ كومەگى وراسان بولدى. مۇنى پرەزيدەنتىمىز دە ۇنەمى نازاردان تىس قالدىرعان ەمەس. نەگىزگى جۇمىس «Birgemiz» جالپىۇلتتىق جوباسى شەڭبەرىندە كوزدەلگەن 7 باعىت – «Sabaqtastyq», «Saýlyq», «Taza Álem», «Asyl mura», «Qamqor», «Umit», «Bilim» جوبالارى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلۋدا.
17 وڭىرلىك ينفراقۇرىلىمنان تۇراتىن رەسپۋبليكالىق ۆولونتەرلەر فرونت-كەڭسەسى اشىلدى. ۆولونتەرلىك قوزعالىستىڭ نەگىزگى دامۋى وسى قۇرىلىم ارقىلى رەتتەلەدى. سونىمەن قاتار Qazvolunteer.kz ونلاين پلاتفورماسى ىسكە قوسىلدى, وندا 42 603 ۆولونتەر,
3 063 ۇيىم جانە 977 جوبا تىركەلگەن. 5 600-دەن استام ۆولونتەر ارنايى وقۋدان ءوتىپ, 50 باستاماشىل توپ قۇرىلدى. جالپى قۇنى 150 ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىن 500-دەن استام شاعىن گرانت ۇلەستىرىلدى.
ۆولونتەرلەردى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان شارالاردى ارتتىرۋ ماقساتىندا زاڭناماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ كوزدەلدى. «ۆولونتەرلىك تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسى ارنايى كوميسسيامەن ماقۇلداندى. قازىر دايىندالۋ ۇستىندە. ستۋدەنتتىك الەۋمەتتىك كرەديت جۇيەسى بويىنشا ۋنيۆەرسيتەت ۆولونتەرلەرىن ىنتالاندىرۋعا قوسىمشا شارالار ازىرلەنىپ, ءىشىنارا جۇزەگە اسىرىلۋدا.
پاندەميامەن كۇرەسكە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن ەلىمىزدىڭ 5 مىڭعا جۋىق ازاماتى «حالىق العىسى» ارنايى مەدالىمەن ماراپاتتالدى. «جىل ۆولونتەرى» حالىقارالىق سىيلىعى تاعايىندالىپ, وتىنىشتەر قابىلداۋ باستالدى. ۆولونتەرلەردى ىنتالاندىرۋ, بۇل مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن قولعا الىنعان جۇمىستار جەتەرلىك. بۇل تەك ءبىر پاراسى عانا.
– حالىق وزدىگىنەن تەگىن جۇمىس ىستەۋگە قانشالىقتى دايىن؟ ەرىكتىلىكتى «ەرىككەننىڭ ەرمەگى» دەيتىندەر دە بار... ونىڭ ۇستىنە, ۆولونتەر دەگەندە كوپشىلىكتىڭ ويىنا ناۋقاندىق شارالاردا فۋتبولكا كيىپ, بەلسەندىلىك تانىتاتىن جاستار عانا ورالادى.
– ءيا, بۇگىنگە دەيىن شارالىق باعدارلامالاردىڭ اياسىنداعى ۆولونتەرلىك جارقىن كورىندى. بۇل – ەكسپو, ۋنيۆەرسيادا, وزگە دە مەملەكەتتىك جيىندار. بىراق 10-15 جىلدىق تاريحى بار ۆولونتەر ۇيىمدارى بار. ولاردىڭ جۇمىسى ناۋقاندىق شارالاردىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ قويدى. نەلىكتەن؟ سەبەبى ءدال ۋاقىتىندا اقپاراتتىق قولداۋ بولماي قالادى. ۇلكەن شارالاردىڭ قارجىسىنا ساي جارناماسى دا اۋقىمدى. وزگە سالاداعى ۆولونتەرلىكتىڭ وزەكتىلىگى ازداۋ دەگەن سياقتى سەبەپتەر دە بار. سوندىقتان حالىق اراسىندا كەرى تۇسىنىك پايدا بولۋى مۇمكىن. بىراق ءار سالادا جاھانعا جاريا سالماي تىندىرىمدى جۇمىس ىستەپ, مۇقتاجدارعا كومەك قولىن سوزىپ جۇرگەن ۇيىمدار كوپ.
حالىقتىڭ جىل باسىنان ءبىر-بىرىنە كومەكتەسىپ, بارىمەن بولىسكەن ىزگى نيەتىنە ءبارىمىز كۋامىز. سونىڭ ارقاسىندا, جاعدايدى تۇراقتاندىردىق دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. قيىن كەزەڭدە ۆولونتەرلىك قىزمەتكە شامامەن 70 مىڭ ادام تارتىلدى. 959 مىڭ ازاماتقا ءارتۇرلى كومەك كورسەتىلدى. 63 مىڭنان استام ازىق-ت ۇلىك جيىنتىقتارى, 4,4 ميلليون مەديتسينالىق بەتپەردە تاراتىلدى. ارينە, ازاماتتاردىڭ ەڭبەگىن سانمەن ولشەۋگە كەلمەيدى. بۇل ۇلكەن ادامگەرشىلىك پەن ازاماتقا ءتان ەرلىك دەپ سانايمىن.
– پاندەميا كەزىندە حالىقتىڭ ساناسىندا ۆولونتەرلىك مادەنيەت ۇعىمى قالىپتاستى دەيسىز عوي؟ قازىر الەمدە ۆولونتەرلەر قوزعالىسى دەگەن تۇسىنىك بار. قوعامنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن كورسەتىپ جۇرگەن ەرىكتىلەر تۋرالى نە ايتاسىز؟
– ءيا, قازىر ازاماتتار ءار سالادا كومەك قولىن سوزۋعا دايىن. ەلىمىزدەگى ۆولونتەرلىككە كورشىلەس مەملەكەتتەر دە جوعارى باعاسىن بەرىپ وتىر. ەۋروپا, اقش ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسىن الساق, ۆولونتەرلىكپەن اينالىسىپ جۇرگەندەرگە مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلەتىن رەسمي قولداۋلار, مۇمكىندىكتەر, ارنايى ماراپاتتار بار. ءتىپتى سايلاۋعا تۇسەتىن كانديداتتاردىڭ ۆولونتەرلىك تاجىريبەسى ەسكەرىلەدى. شەتەلدە ءاربىر مەكەمە, ۇيىمداردا ۆولونتەرلىكپەن اينالىسقانىڭدى راستاپ, كۋالاندىراتىن رەسمي قۇجات بار. سونىڭ بارلىعى جۇمىسقا ورنالاسقاندا, قانداي دا ءبىر جوبالاردا سەپتىگىن تيگىزەدى. بىزدە بۇل قولداۋ ءتۇرى ازىرگە جوق. سوندىقتان ەرىكتىلەر قوزعالىسىنىڭ جۇمىسى كوزگە كورىنبەي جاتادى. بىراق پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن ۆولونتەرلەردى قولداۋ ماسەلەسىن, ۆولونتەرلىك جۇمىستى ەڭبەك ءوتىلى رەتىندە ساناۋ, وزگە دە جەڭىلدىكتەر مەن مۇمكىندىكتەردى قاراستىرىپ جاتىرمىز. «ۆولونتەرلىك قىزمەت تۋرالى» ارنايى زاڭ بار. سوعان وزگەرىستەر ەنگىزىپ, مەملەكەت تاراپىنان رەتتەۋدى قولعا الدىق.
– الەمدە ۆولونتەرلىكپەن اينالىساتىنداردىڭ باسىم بولىگى – ەگدە جاستاعىلار. بىزدە ەرىكتىلىك ازىرگە تەك جاستار اراسىندا ترەندكە اينالعان سياقتى. مۇنىڭ سەبەبى نەدە؟
– شەتەلدە ۇلتتىق تاربيە, ۇرپاق تاربيەلەۋ باعىتىندا ساباقتاستىق بەكىتىلمەگەن. ولاردا بالاسى 18 جاسقا تولعاننان كەيىن جەكە تۇلعا سانالىپ, ءوز ءومىرىن ءوز جاۋاپكەرشىلىگىنە الادى. ۇرپاق وزىنشە ءومىر سۇرەدى. اتا-انالار بالالارىنا ءبىزدىڭ ەلدەگىدەي قامقورلىق تانىتپايدى. سول سەبەپتى زەينەتكە شىققاننان كەيىن بوس ۋاقىتى كوبەيىپ, قاريالار ەرىكتىلىكپەن حوببي رەتىندە ءوزىن دامىتۋ ماقساتىندا اينالىسادى. ەۋروپا زەينەتكەرلەرىنىڭ الەمدى شارلاپ قىدىرىپ جۇرەتىنى تاڭسىق ەمەس. ەندى ءبىرى ءتۇرلى ەكولوگيالىق باستامانى كوتەرەدى. ال بىزدە ۇرپاقتار ساباقتاستىعى ۇزىلگەن ەمەس. قازاقستاندىق قاريالاردىڭ زەينەتكە شىققاننان كەيىن دە بوس ۋاقىتى بولا بەرمەيدى. مىسالى, مەنىڭ اتا-انام مەنى باعىپ-قاعىپ ءوسىردى, ەندىگى جەردە نەمەرەسىن الديلەيدى دەگەندەي. وتباسىندا تىرلىككە ارالاسىپ, قارتايعانشا بالا-شاعانىڭ ورتاسىندا جۇرەدى. تاربيەگە ارالاسادى. بۇل – كەمشىلىك ەمەس, قايتا ءبىزدىڭ ەلدەگى ۆولونتەرلىكتىڭ ەرەكشەلىگى. بىزدە جاستاردىڭ بەلسەندىلىگى جوعارى. ارينە, ازدى-كوپتى ەگدە ۆولونتەرلەرىمىز بار. ولاردى ۇنەمى قولداپ وتىرامىز.
– شەتەلدە سانالى تۇردە كۇنىنە 1-2 ساعات ۋاقىتىن قوعامدىق جۇمىسقا ارنايتىندار كوپ. كوشە سىپىرىپ كەلۋ, قارتتار ۇيىنە تاماق اپارۋ, ەكولوگياعا پايداسىن تيگىزۋ سياقتى جۇمىستاردى ادەتكە اينالدىرعان. مەكتەپ جاسىنان بالالاردى سوعان تاربيەلەيدى. بىزدە بۇل ءۇردىس قالاي دامىعان؟
– جاقىندا جاڭالىقتاردان وقىعان ءبىر قىزىق وقيعامەن بولىسەيىن. الماتى وبلىسى اششىبۇلاق اۋىلىنىڭ تۇرعىنى بورتورە اعاباەۆ ەسىمدى ازامات اۋىلىنداعى كوشەلەردىڭ شۇڭقىرلارىن جاماۋمەن اينالىسادى ەكەن. زەينەتكەر ۇيىندە قۇر جاتقاننان گورى, حالىققا پايدام ءتيسىن دەيدى. ءوز قاراجاتىنا تسەمەنت الىپ, جولداعى شۇڭقىرلاردى بىتەيدى. قاريانىڭ ول جولمەن جۇرەتىن كولىگى دە جوق. بىراق اۋىلداستارىنا جانى اشىپ, جولدى تەگىستەمەسە, كوڭىلى جاي تاپپايدى. كەرەمەت ەمەس پە؟ بۇل دا ەرىكتىلىكتىڭ عاجاپ كورىنىسى عوي. رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ءبىز بىلمەيتىن قانشاما ازامات وسىنداي ىستەر اتقارىپ ءجۇر. تەڭىزگە تامعان تامشىداي بولسا دا, جان راقاتى ءۇشىن جاسالعان ساۋاپتى ءىس. سوندىقتان ءبىزدىڭ ەلدە دە يگى ىستەن قۇرالاقان ەمەس جاندار كوپ.
– اۋىلداردا ۆولونتەرلىك بار ما؟ بولسا, قانداي جاعدايدا؟
– ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ارقىلى اۋىلدى جەرلەردە ءبىلىم باعىتىنداعى ەرىكتىلىكتى دامىتۋ بويىنشا بىرلەسىپ جۇمىستار اتقارىپ جاتىرمىز. مەكتەپ جاسىنداعىلارعا تاربيەلىك ءمانى بار, ەكولوگيالىق, جاناشىرلىق قاسيەتتەر قالىپتاستىراتىن شارالار وتكىزىلەدى. اۋىلدى جەرلەردە بىرىگىپ كوشەنى تازالاۋ, اباتتاندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, تۋعان ولكەنى كوركەيتۋگە ەرىكتى تۇردە ۇلەس قوسۋ سياقتى باستامالاردى كىشىگىرىم گرانتتارمەن قولداۋدى قاراستىرىپ جاتىرمىز. كەز كەلگەن جەردە ۆولونتەرلىك ءىستىڭ مۇمكىندىگىن ارتتىرۋ – نەگىزگى مىندەتىمىز.
دەگەنمەن اۋىل ازاماتتارى تۋعان جەرىنە پايدالى بولۋعا اۋەلدەن اۋەس. ماسەلەن, اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ تۇلەكتەرى «تۇلەكتەر» كەزدەسۋلەرىندە جالپىعا ورتاق نىسانداردى (ەسكەرتكىشتەر, پاركتەر, گۇلزارلار) اباتتاندىرىپ, نە جاڭاسىن سالدىرتىپ جاتادى. بۇل دا ۆولونتەرلىكتىڭ بەلگىسى. وكىنىشتىسى, مۇنداي جۇمىستاردى اقپاراتتاندىرۋ ماسەلەسى جەتكىلىكسىز دەڭگەيدە جۇرگىزىلۋدە. بۇل باسقا دا ازاماتتارىمىزعا ۇلگى بولار ما ەدى.
– حالىقارالىق ۆولونتەرلەردى بىرىكتىرەتىن ۇلكەن بايقاۋ ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر ەكەن. تولىعىراق توقتالساڭىز؟
– اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن «جىل ۆولونتەرى» حالىقارالىق سىيلىعىنا بايقاۋ جاريالادى. حالىقارالىق سىيلىق الەۋمەتتىك جانە قوعامعا پايدالى مىندەتتەردى شەشۋگە ۇلەس قوسقان جەكە ۆولونتەرلەر مەن توپتاردى, وتاندىق جانە حالىقارالىق ۆولونتەرلىك ۇيىمداردى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان. بايقاۋعا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ۇمىتكەرلەر قاتىسا الادى. ول ءۇشىن qazvolunteer.kz ينتەرنەت-پلاتفورماسىندا ءوتىنىم بەرىپ, ۆولونتەرلىك قىزمەتى تۋرالى اقپارات تولتىرۋ قاجەت. 16 اتالىمنىڭ ارقايسىسى بويىنشا ءۇش ۇمىتكەر جەڭىمپاز بولىپ تانىلادى. قازىرگى تاڭدا 600-دەن استام ءوتىنىم كەلىپ ءتۇستى. بايقاۋدىڭ ەرەجەسى اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرستارىندا بار. بارلىق ۆولونتەردى بايقاۋعا قاتىسۋعا شاقىرامىن.
– وزگە مەملەكەتتەردەن ۆولونتەرلەر ءجيى كەلە مە؟ حالىقارالىق ۆولونتەرلەردى قاي باعىتتا قىزىقتىرا الامىز؟
– ارينە, مەملەكەتتەر اراسىنداعى كەلىسىمدەر نەگىزىندە حالىقارالىق ۆولونتەرلىكتى دامىتۋ وزەكتىلىگىن جوعالتپايدى. ازىرگە بۇل باعىتتاعى جۇمىستار پاندەمياعا بايلانىستى توقتاپ تۇر. احۋال جاقسارعان سوڭ كەڭ كولەمدە ناقتى ىستەر اتقارىلادى. جالپى, ۆولونتەر جىلى اياسىندا 7 وتانداسىمىز بۇۇ ۆولونتەرلەر توبىنا قوسىلۋعا مۇمكىندىك الدى. ولاردىڭ 4-ەۋى تۇركيادا, ءبىرى يوردانيادا, قالعان ەكەۋى كەنيا جانە تايلاند ەلدەرىمەن كارانتيندىك شەكتەۋگە بايلانىستى ونلاين فورماتتا جۇمىس اتقارۋدا.
– ۆولونتەرلىكتىڭ كەڭ اۋقىمدا دامۋىنا نە كەدەرگى؟ بۇل سالانى تەجەپ تۇرعان قانداي ماسەلە؟
– ەڭ الدىمەن, ۆولونتەرلىكتى قولداۋ جەتىسپەيدى. ەكىنشىدەن, ۆولونتەرلىكپەن اينالىسۋعا قاجەتتى دەڭگەيدەگى ەكونوميكالىق تاۋەلسىزدىك جاعى كەمشىن. ەۋروپا ەلدەرى دەپ وتىرمىز, ول جاقتا ۆولونتەرلەردىڭ بوس ۋاقىتى بار. سايكەسىنشە, ءومىر سۇرۋگە قاجەت ماتەريالدىق جاعدايى دا تۇراقتى. ال قالتاڭىزدا قاراجاتىڭىز بولماسا, نان تاۋىپ, جان باعۋ ەڭ وزەكتى ماسەلەگە اينالادى. سودان كەيىن عانا باسقا قۇندىلىقتاردى ويلايسىز. ءۇشىنشى ماسەلە – مەملەكەت تاراپىنان زاڭنامالىق تۇرعىدا رەتتەۋ. بىراق بۇل ماسەلەنىڭ ەكىنشى تۇسى بار. حالىقتىڭ ءوزى ۇسىنعان دۇنيەلەردى زاڭ ارقىلى باسقارۋ كەي كەزدە دە كەرى اسەرىن بەرەدى. سوندىقتان ۆولونتەرلىكپەن ءار ادام ءوز قالاۋىمەن اينالىسۋى كەرەك.
– ءوزىڭىز ۆولونتەرسىز بە؟
– جۇمىس بارىسىمەن بوس ۋاقىت بولا بەرمەيدى. بىراق قازاقتا ء«بىر تال كەسسەڭ, ون تال ەك» دەگەن ويلى ءسوز بار عوي. وسى قاعيدانى ۇستانامىن. ەسىك الدىنا كوشەت وتىرعىزۋ, بالالارىممەن بىرگە ساياباققا اعاش ەگۋ سياقتى جۇمىستارعا اتسالىسامىن. جاز بويى بالالارىم سول اعاشتاردى سۋارىپ, كۇتىپ-باپتاۋعا بارىپ تۇردى. ءار ادام وزىنشە ۆولونتەر. ەلگە, جەرگە دەگەن جاناشىرلىق پەن قامقورلىقتىڭ ولشەمى جوق دەپ سانايمىن. تامشىدان داريا قۇرالادى ەمەس پە؟!
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت! ۆولونتەرلىك ماسەلەسىن دامىتۋ ءبىر كۇننىڭ ءىسى ەمەس ەكەنى انىق. ەڭبەگىڭىزگە جەمىس تىلەيمىز!
اڭگىمەلەسكەن
سۆەتلانا عالىمجانقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
