وسى ورايدا كەيىنگى كەزدە ەلىمىزدە سوت جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋ مەن جاڭعىرتۋدىڭ باسىم باعىتتارى بەلگىلەنىپ, سوت تورەلىگىنىڭ جەتى ءتۇيىنى تايعا تاڭبا باسقانداي شەگەندەلىپ تاستالعانى ءمالىم. ءبىز تاياۋدا وسىنداي جاڭا مىندەتتەرگە بايلانىستى وبلىستىق سوتتا قولعا الىنعان جۇمىستاردىڭ جاي-كۇيىمەن تانىسقان ەدىك. سوت جۇيەسىنىڭ ەڭ باستى جۇلىنى – سۋديالار ەكەنى بەلگىلى. بۇل باعىتتا ولارعا قويىلاتىن تالاپتاردىڭ مەيلىنشە كۇشەيتىلگەنىن ايتۋعا ءتيىسپىز.
باتىس قازاقستان وبلىستىق سوتى سوتتارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جونىندەگى قوعامدىق كەڭەسپەن ءوزارا تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەيدى. وسى قارىم-قاتىناس نەگىزىندە سۋديالىققا ۇمىتكەرلەر مۇقيات ىرىكتەلىپ, ولار جونىندەگى اقپاراتتار جەرگىلىكتى باق-تاردا بەرىلۋى قۇپتاۋعا تۇرارلىق ماسەلە. سونداي-اق ۇمىتكەرلەردىڭ كاسىبي دايارلىعىنا قوسا, ونىڭ جەكە باسىنىڭ قاسيەتتەرى مەن ادامگەرشىلىك ءبىتىم-بولمىسىنا, قوعامدىق ورتاداعى مىنەز-قۇلقىنا جانە ءوز وي-پىكىرىن وزگەلەرگە ساۋاتتى تۇردە جەتكىزە ءبىلۋ قابىلەتىنە دە ءجىتى نازار اۋدارىلادى. سۋديالاردىڭ قوسىمشا ءبىلىم الۋعا دەگەن قۇشتارلىعى مەن سۇرانىستارى دا ەسكەرۋسىز قالمايدى. بۇل ءۇشىن وبلىستىق سوتتىڭ وقۋ ورتالىعىندا ارنايى ساعاتتار بەلگىلەنگەن. بۇعان قوسا ولاردىڭ جوعارى سوتتاردا تالىمگەرلىكتەن وتۋىنە جول اشىلعان. وسىلايشا ۇلگىلى سوتتى قالىپتاستىرۋ جونىندەگى جۇمىستاردى وڭتايلى جۇرگىزۋ ماقساتى قويىلعان.
كەلەسى كەزەكتە وبلىستىق سوتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن الىنعان كەيبىر دەرەكتەرگە كوز سالساق, 2020 جىلدىڭ ون ايىندا تاراپتاردىڭ تاتۋلاسۋىنا بايلانىستى 133 قىلمىستىق, 959 ازاماتتىق جانە 674 اكىمشىلىك قۇقىق-بۇزۋشىلىق تۋرالى ءىس توقتاتىلعانىن كورەمىز. سالىستىرمالى تۇردە قاراستىرعاندا بۇل جاقسى ناتيجە. بۇگىنگى كۇنى سوتقا دەيىنگى تاتۋلاستىرۋ رەسىمدەرى قوعام ءۇشىن وڭ مانگە يە قاجەتتى قادام ەكەنى ەشقانداي تالاس تۋعىزبايدى.
دامىعان ەلدەر ازاماتتارىنىڭ سوتقا سيرەك جۇگىنەتىنى بىزگە دە وي سالىپ جاتسا, بۇدان ەش ۇتىلماس ەدىك. سوتقا دەيىنگى داۋلاردى شەشۋدىڭ ءارتۇرلى تاجىريبەلەرى مەن جولدارى بار ەكەنى ءمالىم. دامىعان ەلدەر نەگىزىنەن وسىنداي فورماتتارعا ارقا سۇيەيتىنى اڭعارىلادى. وزىق تاجىريبەدەن ۇيرەنگەننىڭ ەشقانداي جاتتىعى بولماسا كەرەك. ناتيجەسىندە, بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە سوتتان تىس تاتۋلاستىرۋ ورتالىقتارى, بيلەر كەڭەستەرى مەن مەدياتورلار قاۋىمداستىعى قۇرىلعانى تەك وڭ باعاعا لايىقتى. وسى ارقىلى قارالاتىن داۋ-جانجالداردىڭ دەڭگەيىن تومەندەتۋگە جانە بۇگىنگى كۇنى سوتتارعا تۇسكەن اۋىر جۇكتەمەنى جەڭىلدەتۋگە بولاتىنى بەلگىلى. جوعارىدا ايتىلعانداي باتىس قازاقستان وبلىسىندا سوت تورەلىگىنىڭ جەتى ءتۇيىنىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرىلعان تاتۋلاستىرۋ مەن بىتىمگەرشىلىك اياسىنىڭ كەڭەيە تۇسكەنى ءبىر مەرەي. ايتسە دە ادام ولىمىنە قاتىستى اسا اۋىر قىلمىستىق ىستەردى تاتۋلاستىرۋ نەمەسە بىتىمگەرشىلىك رەسىمدەرى ارقىلى شەشۋ ەش مۇمكىن ەمەس. سونداي ساتتەردە ءادىل شەشىم الىپ, ادام تاعدىرىن شەشۋ سوتتارعا جۇكتەلگەن اۋىر سالماقتىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرمەك. مۇنداي جاعدايدا ءبىرىنشى كەزەكتە سۋديا نەنى نەگىزگى نازارعا الۋى كەرەك؟ ءبىز بۇل ساۋالدى باتىس قازاقستان وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى رۇستەم مىرزاكارىم ۇلىنا قويعان ەدىك.
– مۇنداي جاعدايدا زاڭدى ءارى ءادىل ۇكىم شىعارۋ قىلمىستىق ىسكە توراعالىق ەتۋشى سۋدياعا وڭايعا تۇسپەيدى. اتا-بابالارىمىزدىڭ «بي ءتورتتىڭ ق ۇلى – بۇلار ادال ەڭبەك, تازا نيەت, تەرەڭ وي جانە ادىلدىك» دەگەن تەرەڭ ماعىنالى ءسوزى بار. وسى قاعيداتتى باسشىلىققا العان سۋديالار قاتەلەسە قويماسى كامىل. سونداي-اق قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكستىڭ 25-بابىندا: «سۋديا دالەلدەمەلەردى ءوزىنىڭ ىشكى سەنىمى بويىنشا باعالايدى. بۇل رەتتە ول زاڭ مەن ار-وجداندى باسشىلىققا الادى» دەلىنگەن. بۇعان «جەتى رەت ولشەپ, ءبىر رەت كەس» دەگەن دانا حالقىمىزدىڭ ناقىلعا بەرگىسىز ءسوزىن دە قوسا ايتۋعا ابدەن بولادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اسا اۋىر قىلمىستىق ىستەر بويىنشا شەشىم قابىلداۋ كەزىندە سۋديانىڭ وي جۇيەسىنە, اقىلى مەن ساناسىنا جانە ار-ۇياتى مەن جۇيكەسىنە ۇلكەن سالماق تۇسەدى.
ساۋالىمىزعا وسىنداي ءماندى دە ماعىنالى جاۋاپ قايتارعان ول بۇدان كەيىن بيىلعى جىلى ازاماتتىق-پروتسەستىك كودەكسكە دە ءتيىستى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلىپ, مۇنىڭ ءوزى سوت جۇيەسىنە اجەپتاۋىر لەپ الىپ كەلگەنىن اتاپ ءوتتى. جەرگىلىكتى سوتتاردا سۋديالاردىڭ اراسىنان سۋديا-تاتۋلاستىرۋشىلار توبى بەكىتىلگەنى جاڭاشىلدىقتىڭ باستى ءبىر بەلگىسى بولماق. بۇلاردىڭ باستى ماقساتى مەدياتسيا ءتارتىبى بويىنشا بىتىمگەرشىلىك جاساۋعا بولاتىن تالاپ-ارىزداردى سوتقا ءىستى قابىلداعانعا دەيىن ەكى تاراپتى تاتۋلاستىرۋعا قام-قارەكەت جاساپ, مەدياتيۆتىك كەلىسىمدى سوت ۇيعارىمىمەن بەكىتۋ ەكەنىن بىلدىك. وڭىردە بۇل باعىتتا وڭ ناتيجەلەر بار ەكەنى دە جاعىمدى جايت.
– ال داۋ مەن تالاس بىتىمگەرشىلىك رەسىمدەرى مەن مەدياتيۆتىك كەلىسىمدەر بويىنشا شەشىمىن تاپپاۋى دا ابدەن مۇمكىن ەمەس پە؟ سوندا نە ىستەۋ كەرەك؟
بۇل ساۋالعا رۇستەم مىرزاكارىم ۇلى:
– مۇنداي جاعدايدا سۋديا تاراپتاردان ءىستىڭ سول سۋديانىڭ وزىمەن قارالۋىنا قارسى ەمەستىگىن انىقتايدى. تيىسىنشە تاراپتار قارسى بولعان جاعدايدا تالاپ قويۋ ارىزى باسقا سۋدياعا قايتا بولىنەدى. بىتىمگەرشىلىك رەسىمىن جاساۋ بارىسىندا الىناتىن دالەلدەمەلەر ءىستىڭ ءمانى بويىنشا قارايتىن سۋدياعا تەك تاراپتاردىڭ قارسىلىعى بولماعان جاعدايدا بەرىلەدى. وسى ارادا بۇرىن مۇنداي تالاپ كودەكستە بولماعانىن دا ايتا كەتۋگە بولادى دەپ, – تۇسىنىك بەردى.
بيىلعى جىلدىڭ قازان ايىنىڭ سوڭىندا وتكىزىلگەن قازاقستان سۋديالارىنىڭ VIII سەزىندە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ سوت جۇيەسىنىڭ تاۋەلسىزدىگى ەكىنشى باسىم باعىت دەپ اتاپ كورسەتكەنى ءمالىم. وسى باسقوسۋدا سوت جۇيەسى بۇگىنگى زاماناۋي وزگەرىستەردەن تىس قالماي ونىڭ تالاپتارىنا ساي بولۋعا ءتيىس ەكەندىگى دە ايتىلعان ەدى. وسى جوعارى دەڭگەيگە جەتۋ ءۇشىن سوت سالاسىنداعى جەتىستىكتەر مەن ولقىلىقتارعا ۇدايى جان-جاقتى ءارى تەرەڭ ساراپتامالار مەن تالداۋلار جاساپ وتىرۋدىڭ تيگىزەر پايداسى مول دەسەك قاتەلەسە قويماسپىز. بۇل باعىتتا ەڭ الدىمەن حالىقتىڭ وي-پىكىرلەرى مەن سىن-ەسكەرتپەلەرىنە سۇيەنۋدىڭ ورنى ايرىقشا. باتىس قازاقستان وبلىستىق سوتتارى بۇل باعىتتاعى باستاماعا جەدەل ۇنقوسۋى قۇپتارلىق ءىس.
حالىققا ءبىرتابان جاقىن بولۋ ءۇشىن وبلىستىق سوتتاردىڭ Instagram جانە Facebook پاراقشالارى اشىلعان. وسى الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى قاراپايىم ازاماتتاردىڭ جەرگىلىكتى سوت جۇيەسىندە بولىپ جاتقان بارلىق وزگەرىستەرمەن تانىسۋىنا مۇمكىندىك جاسالعان. بۇدان بولەك وبلىستىق سوتتىڭ سايتىندا سوتتا وتكىزىلگەن شارالار مەن قارالعان ىستەر بويىنشا ءباسپاسوز پاراقشالارى جۇيەلى تۇردە جاريالانىپ وتىرادى.
ەڭ باستىسى, بۇگىنگى كۇنى سوت تورەلىگىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ – حالىقتىڭ سەنىمى مەن قۇرمەتىنە يە بولۋدىڭ باستى جولى ەكەنى كەيىنگى كەزدە باتىس قازاقستان وبلىستىق سوتتارىنىڭ قىزمەتىندە ايقىن كورىنىس تابا باستاعانى ەلەۋلى جايت. ءيا, قاي كەزدە دە سەنىم مەن قۇرمەتكە سەلكەۋ تۇسپەگەنى يگى.
باتىس قازاقستان وبلىسى
