سپورت • 13 قاراشا, 2020

ۇلكەن سپورتتاعى دوپينگ داۋى

760 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

زەرتتەۋشىلەر دوپينگتىڭ پايدا بولۋى تۋرالى بىرنەشە بولجام ايتادى. سونىڭ ىشىندە كوپشىلىككە بەلگىلىسى: ەرتەدە گوللانديالىقتار ءوز اسكەرلەرىنىڭ شايقاس كەزىندە جاۋىنگەرلىك قۋاتىن كۇشەيتۋ ءۇشىن ءجۇزىمنىڭ سىرتقى جۇقا قابىعىنان جاسالعان ىشىمدىك ءتۇرىن پايدالانعان. ونى «dop» («دوپ») دەپ اتاعان. بۇل جايت جىلدار وتە كەلە دوپينگتىڭ كارى قۇرلىقتا كەڭ تارالۋىنا جول اشقان-مىس.

ۇلكەن سپورتتاعى دوپينگ داۋى

  سۋرەتتەردە: 1. تۇڭعىش رەت دوپينگ قولدانىپ, 1904 جىلى سەنت-لۋيس وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازى اتانعان مارافونشى توماس حيكس; 2. دوپينگتىڭ كەسىرىنەن رەكوردى جويىلعان جەلاياق بەن دجونسون; 3. دوپينگتەن كوز جۇمعان ۆەلوشاباندوز توم سيمپسوننىڭ سوڭعى ءساتى.

دوپينگتى ەۋروپالىقتار العاش رەت حح عاسىردا ات جارىسى كەزىندە جۇيرىك جىلقىلارعا بەرەتىن بولعان. سونداي-اق ءحىV عاسىردىڭ وزىندە ستريحنين, كوفەين, كوكاين, الكوگول سياقتى دۇنيەلەردى ۆەلوشاباندوزدار قۋاتىن كۇ­شەيتۋ ءۇشىن پايدالانعان ەكەن. مىسالى 1904 جىلى سەنت-لۋيس وليمپياداسىندا باس جۇلدەنى جەڭىپ العان مارافونشى توماس حيكس جارىس الدىنا شيكى جۇ­مىرتقاعا برەندي قوسىپ ءىشىپ جانە ستريحنين پايدالانعانى جايلى دەرەك بار.

وسىلاي ۇلكەن سپورتتا دوپينگ پايدالانۋ كەڭ ەتەك الا باس­تادى. 1920 جىلى بۇعان قانداي ءبىر شارا قولدانباسا سپورتتىق ويىندارعا زياندى اسەرىن تيگىزەرى ناقتىلاندى. العاش رەت 1928 جىلى حالىقارالىق جەڭىل اتلەتيكا فەدەراتسياسى ءوز سپورتشىلارىنا دوپينگ قولدانۋدى توقتاتۋ جايلى شەشىم قابىلدادى. بىراق دوپينگتى تەكسەرىپ, انىقتاپ, شارا قولدانۋ تەتىگى قاراستىرىلماعاندىقتان, شەشىم ىسكە اسقان جوق. 1930 جى­لى ەتينيلەستراديولدى ءدارى-دار­مەك ءتۇرى پايدا بولىپ, دوپينگ ماسەلەسى ءتىپتى كۇردەلەنىپ كەتتى. 1950-جىلداردىڭ ارعى-بەرگى جا­عىندا ۇلكەن سپورتتا دوپينگ قول­دانۋ شەگىنە جەتتى.

1960 جىلى ريم وليمپياداسى بارىسىندا امفەتاميندى اسىرا پايدالانىپ قازا تاپقان دانيالىق ۆەلوسپورتشى كنۋد ەنەمارك يەن­سەننىڭ ءولىمى اجەپتاۋىر شۋ تۋعىز­دى. وسى وقيعادان كەيىن الەم سپورتى توڭىرەگىندە جۇرگەن باسشىلار دوپينگتىك تەكسەرۋ قاجەت ەكەنىنە كوز جەتكىزگەندەي بولدى.

سونىمەن تۇڭعىش رەت 1966 جىلى حالىقارالىق ۆەلوسپورت فەدەراتسياسى مەن فۋتبول فەدەرا­تسياسى الەم چەمپيوناتتارىن وتكىزۋ كەزىندە دوپينگتىك تەك­سەرۋ جۇر­گىزدى. كەلەسى جىلى حالى­قارا­لىق وليمپيادا كومي­تەتى ارنايى مەديتسينالىق كوميسسيا تاعايىن­داپ, زياندى ەلەمەنتتەردىڭ (دوپينگ­تەردىڭ) ءتىزىمىن جاساپ شىقتى.

1

1968 جىلى گرەنوبل قىسقى وليمپياداسى مەن مەحيكودا وتكەن جازعى وليمپيادا كەزىندە سپورتشىلار العاش رەت دوپينگتىك تەكسەرۋدەن ءوتتى. بۇل شارۋانىڭ جەدەل تۇردە قولعا الىنۋىنا تاعى ءبىر سەبەپ, ءبىر جىل بۇرىن «تۋر دە فرانس» ۆەلوجارىسى كەزىندە شاباندوز توم سيمپسون دوپينگتىڭ كەسىرىنەن قازا تاپقان بولاتىن.

ارادا ەكى جىل وتكەن سوڭ, ياكي 1970 جىلى بارلىق حالىقارالىق دەڭگەيدەگى سپورت تۇرلەرى فەدەراتسيالارى دوپينگكە قارسى تەكسەرۋ جۇرگىزۋ ىسىنە جاپپاي جۇ­مىلدى. دەسە دە, بارلىق جەردە جاپپاي پايدالانۋعا كوشكەن, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ادامنىڭ بۇلشىق ەتتەرىن دامىتۋعا قاجەت انابوليك ستەرويدتى انىقتاۋ قيىنعا سوقتى. ونى اشكەرەلەۋ ءتاسىلىن دارىگەرلەر 1974 جىلى تاپتى دا, 1976 جىلى حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتى انابوليك ستەرويدتى قولدانۋعا بولمايتىن زياندى ەلەمەنتتەر تىزىمىنە قوستى.

وسىلايشا,1970 جىلداردىڭ سوڭىنان باستاپ الەمدىك دودالارعا قاتىسۋشى كوپتەگەن سپورتشى دوپينگ قولدانۋشىلار تىزىمىنە ىلى­گىپ, اشكەرەلەندى. بۇل وقيعاعا اۋىر اتلەتتەر مەن كۇشتى كوپ قا­­جەت ەتە­تىن سپورت تۇرلەرىمەن شۇ­عىل­­داناتىن سپورتشىلار ءجيى ىلىكتى.

دوپينگ داۋى مۇنىمەن بىتكەن جوق. 1975-80-جىلدارى كەيبىر مەملەكەتتەر اتالعان زياندى ەلەمەنتتىڭ ءبازبىر تۇرلەرىن پايدالانۋدى قولداپ, ءتىپتى ونى جەلەپ-جەبەپ قارجىلاندىرۋدى قولعا الدى. بۇل تاراپتا گەرمانيا دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنا قاتىستى تۋعان داۋدى كو­نەكوزدەر ءالى ۇمىتا قويعان جوق. سول سياقتى وتكەن عاسىردىڭ 80-جىل­دارىنداعى دوپينگكە قا­تىستى ۇلكەن شۋ 1988 جىلى سەۋل وليمپياداسى كەزىندە شىقتى. كانادانىڭ اتىنان وليمپياداعا قاتىسقان, ارعى تەگى يامايكالىق 100 مەترگە جۇگىرۋشى جەڭىل اتلەت بەن دجونسون جاڭا رەكورد (9,79 سەكۋند) جاسادى. بىراق 3 كۇننەن سوڭ جەلاياقتىڭ ستانوزولول (انابوليك ستەرويد) پايدالانعانى اشكەرەلەنىپ, جاڭا كورسەتكىش كۇشىن جويدى. 1990 جىلى وتكەن عالامدىق جارىستاردا كوپتەگەن (الەم جانە قۇرلىقتىق چەمپيوناتتاردا) سپورت ءتۇرىنىڭ كورسەتكىشى كۇرت ءتۇستى. بۇل جاعدايدى سپورتتانۋشىلار دوپينگكە قارسى كۇ­رەستىڭ ناتيجەسى دەپ باعالادى.

ۋاقىت وتكەن سايىن دوپينگ قولدانۋشىلار ونى بىلدىرمەيتىن جاڭا تاسىلدەر ويلاپ تاۋىپ, اركەز قيىندىق تۋدىرىپ كەلەدى. ءسويتىپ ونى قاننىڭ قۇرامىنان ىزدەيتىن امال قاراستىرىلدى. ويتكەنى قان قۇرامىنا بىلدىرمەي دوپينگ ءسىڭىرۋ ءتاسىلى كەڭ ەتەك الىپ كەلەدى. سپورتشىلار قان قۇرامىنا ءسىڭىپ, ىزدەسە تابىلمايتىن ەريتروپوەتيندى پايدالانۋدى ادەتكە اينالدىرا باس­تادى. بۇل زاتتى حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتى 1990 جىلى قولدانۋعا بولمايتىن ەلەمەنتتەر تىزىمىنە ەنگىزىپ, تىنىش تاپتى. شىن مانىندە قان قۇرامىنداعى ەريتروپوەتيندى اشكەرەلەۋ 2000 جىلعى سيدنەي وليمپياداسى كەزىندە عانا ىسكە استى.

1

قازىر دوپينگپەن كۇرەس جولىندا كوپتەگەن ءىس-شارا اتقارىلىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, 1998 جىلى ۆەلو­شا­باندوزداردىڭ «تۋر دە فرانس» كوپكۇندىك بايگەسى كەزىندە پوليتسيا اسا ءىرى كولەمدە قولدانۋعا تىيىم سالىنعان ءدارى-دارمەكتەردى تاپتى. جالپى فرانتسيا 1963 جىلى دوپينگكە قارسى زاڭ قابىلداعانىمەن, ونىمەن اشىق كۇرەسۋگە ەۋروپالىق كەڭەس كەدەرگى جاساپ كەلگەن دەيدى.

جوعارىداعى وقيعادان كەيىن دوپينگپەن كۇرەستى كۇشەيتۋدىڭ ايلا-شارعىلارى قاراستىرىلىپ, سپورتتىڭ بەدەلىن تۇسىرمەۋ ءۇشىن دوپينگتى باقىلايتىن تاۋەلسىز حالىقارالىق ۇيىم قۇرۋ تۋرالى اڭگىمە باستالدى. ناتيجەسىندە, 1999 جىلدىڭ اقپان ايىندا حا­لىقارالىق وليمپيادا كوميتەتى باس بولىپ, لوزاننا قالاسىندا العاش­قى باسقوسۋىن وتكىزدى. اتال­عان جيىن بارىسىندا, دوپينگكە قارسى وتە جوعارى دارەجەگە يە حالىقارالىق ۇيىم (WADA) قۇرىلىپ, وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن بۇل ۇيىم ءوزىنىڭ شتاب-پاتەرىن مونرەال قالاسىنا ورنالاستىردى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار