بىرىگۋ – بابام وسيەتى ءبولىنۋ – زامان قاسىرەتى

وتكەن كەزەڭ ساباعى, قازىرگى كەزەڭ شىندىعى, بولاشاق بەت الىسى كەدەن وداعىنا بىرىگۋدىڭ ومىرشەڭدىگىن كورسەتەدى قازىرگى كۇنى قازاقستان قوعامىندا كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى ءارتۇرلى پىكىرتالاستار ءجۇرىپ جاتىر. باسىم كوپشى­لىكتىڭ بۇل ساياساتتى قولدايتىندىعى سەزىلەدى. دەگەنمەن قارسىلار دا جوق ەمەس. ءيا, حالىقتىڭ قالىڭ بولىگىنىڭ جاعدايىنا اسەر ەتەتىن ءىرى وقيعالار مەن ماڭىزدى جاڭالىقتاردىڭ قاي-قايسىسى بولماسىن داۋ-شارسىز بىتپەگەن, كۇرەسسىز جۇزەگە اسپاعان. كەزىندە ءبىرتۇتاس كەڭەس وداعى ىدىراپ, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر قۇرىلار تۇستا دا وسىلاي بولىپ ەدى. ەندى سول تاۋەلسىز مەملەكەتتەردىڭ ءوز ەرىكتەرىمەن جانە ساياسي دەربەستىگىن ساقتاي وتىرىپ, ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءبىر كەدەن وداعىنىڭ اياسىنا قايتا ينتەگراتسيالانۋ ۇدەرىسى باستالعان قازىرگى شاقتا دا پىكىرلەر قايشى­لىعىنىڭ بار ەكەندىگى سەزىلىپ وتىر. ءيا, مۇندايدا اركىمنىڭ ءوز ويىن ايتىپ قا­لۋعا ۇمتىلاتىندىعى – كەز كەلگەن جۇمىر باس­تى پەندەگە ءتان تابيعي دۇنيە. بىراق قاشان­دا بولماسىن بىرىگۋدىڭ اتى بىرىگۋ عوي. ىدى­راۋعا قاراعاندا بىرىگۋدىڭ الدەقايدا پايدالى بولۋعا ءتيىستى ەكەندىگىن قاي-قايسىمىز بولما­سىن ىشتەي سەزىنەمىز. بۇل جايىندا “جالعىز­دىڭ ءۇنى شىقپاس, جاياۋدىڭ شاڭى شىقپاس”, “بولىنگەندى ءبورى جەيدى” دەپ اتا-بابالارىمىز دا ايتىپ كەتكەن جانە ءجاي عانا ايتىپ كەتپەي, وسى قاعيدانى ۇرپاقتارىنا وسيەت رەتىندە اماناتتاپ قالدىرعان دەسە دە بولادى. بۇعان كوز جەتكىزگىڭىز كەلسە, حالقىمىزدىڭ تاريحتىڭ تەرەڭ قويناۋلارىنان باستالىپ, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جەتكەن ماقال-ماتەلدەرى مەن دانالىق سوزدەرىن ەسكە الىڭىز. سولاردىڭ قاي-قايسىسى بولماسىن بولىنۋگە ەمەس, بىرىگۋگە ۇندەيتىندىگى اقيقات نارسە. نەگە؟ وعان جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن سول تاريحقا قايتا ءبىر ۇڭىلە كەتەيىك. سوندا بىزگە اتا-بابا وسيەتىنىڭ ءمان-ماعىناسى دا بارىنشا اشىلا تۇسەدى. ءتۇبى ءبىر تۋىسقان بولىپ سانالاتىن, ءبىر تامىردان تارايتىن قازىرگى ورتالىق ازيا حالىقتارىنىڭ, جالپى تۇركى جۇرتىنىڭ اتىن الەمگە تانىتىپ ەڭ ءبىر داۋىرلەگەن تۇسى وسىدان مىڭ جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن ءومىر سۇرگەن تۇركى قاعاناتىنىڭ تۇسى ەكەن. تۇتاس تۇركى قاعاناتى ءارىسى ريم, بەرىسى ۆيزانتيا سەكىلدى باتىستىق يمپەريالارمەن ەكونوميكالىق, ساۋدا-ساتتىق قارىم-قاتىناستارىن ورناتىپ, قازىرگى ءبىز مەكەندەپ وتىرعان قازاقستان جەرىنە كوپتەگەن قالالار تۇرعىزىپ, سوڭىنان وزىندىك وركەنيەت ىزدەرىن قالدىرعاندىعى بىزگە بەلگىلى. قازىرگى جەر استىنان تابىلىپ جاتقان قالا قۇرىلىستارى سول زاماننىڭ بەلگىلەرى. الايدا, امال نە, ءبىر تۋدىڭ استىندا, ءبىر مەملەكەتتىڭ اياسىندا ۇيىسقان  وسى جۇرتتىڭ باتىس جانە شىعىس تۇركى قاعاناتتارىنا ءبولىنۋى مۇنان كەيىنگى ىدىراۋ ۇدەرىسىن ۇدەتتى. مۇنىڭ اقىرى موڭعول شاپقىنشىلىعىنا سوقتىردى. قانشاما قالالار قيراتىلىپ, كەشەگى وركەنيەت ىزدەرى قۇمعا ءسىڭدى. بۇل – بىزگە تاريحتىڭ بەرگەن ءبىرىنشى ساباعى. سودان كەيىن بىرنەشە عاسىر ءومىر سۇرگەن التىن وردا مەملەكەتىنىڭ اياسىندا شىڭعىس حان ۇرپاقتارىنىڭ اينالاسىنا جينالىپ, قايتا باس قوستىق. التىن وردا مەملەكەتتىگى جار­تى الەمگە ءامىرىن جۇرگىزىپ, وسى تۋدىڭ اس­تىن­دا ەڭسەمىز كوتەرىلگەندەي ەدى. بىراق شىڭعىس حان ۇرپاقتارىنىڭ حان تاعى ءۇشىن تولىپ جاتقان تالاستارىنىڭ سالدارىنان قايتادان ىدىراۋ ءۇردىسى بەلەڭ الدى. ءبىر ۇلىس بىرنەشە ورداعا ىدىراپ تىندى. اقوردا, كوكوردا, موعولستان, ماۋرەنناحر, نوعاي ور­داسى سەكىلدى بىرنەشە مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار پايدا بولدى. ودان كەلە-كەلە قازاق حاندىعى, وزبەك حاندىعى, قىرىم حاندىعى, قازان حاندىعى, قوقان حاندىعى, حيۋا حاندىعى, بۇحار امىرلىگى, جوڭعار حاندىعى, استراحان حاندىعى سەكىلدى جانە ودان دا باسقا بىرنەشە شاعىن حاندىقتار مەن رۋلىق بىرلەستىكتەرگە بولىنە كەلە, ءبىر-بىرىمىزبەن تايتالاسىپ سوعىسۋ سالدارىنان بۇل كەزدە بىرىگۋ ناتيجەسىندە كۇشەيىپ العان پاتشالى رەسەيدىڭ تابانىنا تۇستىك. سانداعان عاسىرلار بويى ەشبىر دامى­ماي ءبىر دەڭگەيدە قالىپ قويعان تومەنگى ساتى­داعى تۇرمىس-تىرشىلىگىمىز ءوز الدىنا, ودان دا سوراقىسى ساياسي دەربەستىگىمىزدەن, ەلدىك ەركىن­دىگىمىزدەن ايىرىلىپ, بوستان ەمەس, بودان بول­دىق. بۇل بىزگە تاريحتىڭ بەرگەن ەكىنشى ساباعى. مىنە, وسىنداي ىدىراۋ ۇدەرىستەرىنىڭ جەتەگىمەن ءبىزدىڭ قازاق حالقىنىڭ عاسىرلار بويى مەشەۋلىك جاعدايدى باستان كەشىپ كەلگەندىگىن قازىرگى عالىمدارىمىزدىڭ قاي-قايسىسى بولماسىن جوققا شىعارماس. سودان كەڭەس وداعى سەكىلدى الىپ قۇرىلىمعا بىرىككەن تۇسىمىزدا عانا قايتادان ەس جيىپ, ەتەك جي­نا­عانداي بولدىق. ساياسي تۇرعىدان بۇل كەزەڭ­نىڭ دە وزىندىك زوبالاڭدارى از بولماعاندىعىنا قاراماستان, وقۋ مەن بىلىمگە قول جەتكىزىپ, حالىقتىڭ كوزى اشىلدى. ارينە, “ەلدىڭ دۇرىس دامۋى ءۇشىن ەڭ الدىمەن ونىڭ باسى ازات بولۋى كەرەك” دەپ شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ ايتىپ كەتكە­نىندەي, ازاتتىقتىڭ, ساياسي تاۋەلسىزدىكتىڭ ءمانى قاشاندا بولسىن بولەك. كەڭەس وداعى تۇسىندا بىزگە ەڭ جەتپەگەنى وسى باستى قۇندىلىق – تاۋەل­سىزدىك بولعاندىعى اقيقات. دەمەك, قازاق حالقىنىڭ, قازاقستان حالىقتارىنىڭ وسىعان دەيىنگى باستان وتكەرگەن مىڭ جىلدىق تاريحى­نىڭ ءوزى بىزگە قايتادان بىرىگۋ ۇدەرىسىن ۇندەپ تۇرعانداي. ارينە تاۋەلسىز دامۋدىڭ العاشقى جيىرما جىلدىعىنىڭ وزىندە عانا شوقان ايتىپ كەتكەن ازاتتىقتىڭ ءمانى قانداي بولاتىندىعىن جاقسى سەزىنىپ ۇلگەرگەن قازاقستان ەندى ءوزىنىڭ ساياسي تاۋەلسىزدىگىن ەشكىمگە بەرمەك ەمەس. تاۋەلسىزدىك دەگەنىمىز ەڭ الدىمەن حالىقتىق سانانىڭ, ەلدىڭ تاڭداۋ ەركىنىڭ ازاتتىعى. ال تىرشىلىك ماسەلەسىندە ءبارى دە ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى بولىپ كەلەدى. ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستاردا ابسوليۋت تاۋەلسىزدىك بولمايدى. وسى قاعيدانى جاقسى ۇققان بۇكىل الەم مەملەكەتتەرى وزدەرىنىڭ ساياسي دەربەستىك­تەرىن ساقتاي وتىرىپ, سوڭعى 20-30 جىلدىڭ اياسىندا ءتۇرلى ەكونوميكالىق بىرلەستىكتەرگە بىرىگۋ ۇدەرىسىن باستان كەشۋدە. بۇل ءبىر ەسەپتەن العاندا, الەمدە بارعان سايىن كۇشەيە تۇسكەن جاھاندانۋ ىقپالىمەن كۇرەستىڭ نەمەسە وعان ۇلتتىق مۇددەنى قورعاي وتىرىپ قولايلى جاعدايدا بەيىمدەلۋدىڭ وزىنشە ءبىر امالى بولىپ تابىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا وسىنداي بىرىگۋدىڭ ۇزدىك ۇلگىسى بولىپ تابىلىپ وتىرعان ەۋروپا وداعىندا رەسەيگە ۇقساس گەرمانيا, يتاليا, فرانتسيا سەكىلدى ءىرى مەملەكەتتەر دە, بىزگە ۇقساس بەلگيا, فينليانديا, نورۆەگيا سەكىلدى شاعىن مەملەكەت­تەر دە بار. ەكونوميكالىق وداققا بىرىگۋ ماسە­لەسىندە وسىلاردىڭ قاي-قايسىسىنىڭ بولماسىن ۇلكەن مەملەكەتتەردىڭ شالعايىندا قالامىز-اۋ دەگەن قاۋىپپەن كەجەگەسى كەيىن تارتقان ەمەس. سەبەبى وداققا بىرىگۋ ەڭ الدىمەن ءىرى مەملەكەتتەرگە قاراعاندا شاعىن مەملەكەتتەر ءۇشىن كوبىرەك قاجەت. ويتكەنى ولار وسى ارقىلى الىپتىڭ قۋاتىنان ءنار الادى. سول سەكىلدى ءبىزدىڭ تۇركى الەمىنىڭ ەڭ دامى­عان جانە ەڭ ءىرى مەملەكەتى بولىپ تابىلاتىن تۇركيا نەلىكتەن بىرنەشە جىلدار بويى كوكى­رەكتەن كەرى يتەرگەنىنە قاراماستان ەۋروپالىق وداققا قوسىلۋعا بارىنشا ىنتا تانىتىپ, اياۋ­سىز كۇرەس جۇرگىزىپ كەلەدى. ويتكەنى قازىرگىدەي الماعايىپ زاماندا جالعىز وتىرۋعا بولمايدى. جەكە-دارا ءومىر ءسۇرۋ دەگەنىمىز قامسىزدىقتىڭ بەل­گىسى. قازىرگى زامان – ەكونوميكالىق تۇرعى­دان ءتۇرلى وداقتار قۇرىپ, سونىڭ اياسىندا ءومىر ءسۇرۋدىڭ زامانى. الداعى بولاشاقتىڭ ىڭعايىنا قاراساق, بۇل ۇردىسكە باسقاشا بالاما بولماي وتىر. وسى تۇرعىدان العاندا قازاقستاننىڭ رەسەيمەن, بەلارۋسپەن بىرىگىپ كەدەن وداعىن قۇرۋىنىڭ الىستى كوزدەگەن ماڭىزدى ءمانى بار. مۇنداي جاعدايدا ء“بىر كۇندىك پايدادان, مىڭ كۇندىك ىرىس ارتىق” دەۋگە تۋرا كەلەدى. ال قازاقستان ءۇشىن كەدەن وداعىنىڭ تاياۋ بولا­شاقتىڭ وزىندە ىرىستى بولىپ شىعاتىندىعىنا ەشبىر كۇمان جوق. مۇنى كوپتەگەن بىلىكتى ساراپشىلاردىڭ وسى ماسەلە تۋرالى پىكىرلەرى دە دالەلدەيدى. ەندى وسىلارعا كەلەيىك. ۆيكتور حريستەنكو, رەسەي فەدەراتسياسى ونەر­كا­سىپ جانە ساۋدا ءمينيسترى: ءۇش ەلدىڭ بەل­سەندى تۇردە ينتەگراتسيالانۋى تەحنيكالىق رەتتەۋدىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا نەگىز قالادى. پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ينتەگ­راتسيالىق قوزعالىستىڭ ەكى تۇسىنىكتى باعىتى بار. ءبىرىنشىسى – بۇل ەۋرازەق-قا ينتەگراتسيالانۋ. بەلارۋس, قازاقستان جانە رەسەي پرەزي­دەنتتەرىنىڭ شەشىمىمەن بىرىڭعاي ەكونوميكا­لىق كەڭىستىكتى قۇرۋ اياسىنداعى تەحنيكالىق رەتتەۋدىڭ مىندەتتەرى ايقىندالدى. ارەكەت ەتۋدىڭ ءتيىستى جوسپارى بۇل سالاداعى بىرىڭعاي قاعي­داتتار مەن ەرەجەلەر تۋرالى كەلىسىمدى ازىرلەۋدى جانە ەۋرازەق-تىڭ بىرىڭعاي تەحنيكالىق رەگلامەنتىن ازىرلەۋدى تالاپ ەتەدى. ەكىنشى باعىت – ءبىر جاعىنان العاندا رەسەي, بەلارۋس, قازاق­ستان اراسىنداعى نورمالاردى ۇندەستىرۋ بولسا, ەكىنشى جاعىنان العاندا ولاردى ەۋروپا وداعى تالاپتارىمەن سايكەستەندىرۋ بولىپ تا­بىلادى. وسى ارقىلى ءبىز الەمدىك ەكونومي­كالىق بىرلەستىكتەرگە دە بەيىمدەلە تۇسەتىن بولامىز. كونستانتين ارتيۋشين, رەسەيدىڭ ساۋدا-ونەركاسىپتىك پالاتاسىنىڭ ورتالىق ازياداعى وكىلى: كەدەن وداعى قازاقستان ءۇشىن ءوزىنىڭ ءوندىرىسى مەن ساۋدا ساياساتىن دامىتا تۇسۋگە مول مۇمكىندىكتەر بەرەدى. تاۋارلاردىڭ ەركىن اينا­لى­مى, قۇجاتتاردى دۇرىس رەسىمدەمەگەنى ءۇشىن تولەيتىن ايىپتاردىڭ جويىلۋى – مىنە, بۇلار كاسىپكەرلەر ءۇشىن كەدەن وداعىنا بىرىگۋدىڭ بەرەتىن باستاپقى كەزدەگى پايدالارى عانا. ال ين­تەگراتسيالانۋدىڭ تۇپكى مانىنە ودان تەرەڭى­رەك ۇڭىلەتىن بولساق, ەلدەر اراسىنداعى كەدەندىك الىمداردىڭ جويىلۋى بىرتە-بىرتە ودان وتەتىن تاۋارلار باعاسىنىڭ ارزانداۋىنا الىپ كەلەتى­نىنە كۇمان جوق. بۇل تەك كاسىپكەرلەرگە عانا ەمەس,  تۇتىنۋشىلارعا دا ءتيىمدى بولىپ شىقپاق. قانات بەرەنتاەۆ, ەكونوميست: كەز كەلگەن وزگەرىستىڭ پايدالى دا, زياندى دا جاقتارى بولاتىندىعى تۇسىنىكتى. مەنىڭ ويىمشا كەدەن وداعىنىڭ قازاقستانعا بەرەتىن پايداسى ونىڭ زيانىنا قاراعاندا الدەقايدا كوپ. بىرىنشىدەن, كولىكتىك تاسىمال تاريفتەرىنىڭ بىرىزدەندىرىلە­تىندىگىن الايىق. بۇل جاعداي قازاقستانعا ءوز ەكسپورتتىق جۇكتەرىن رەسەي مەن بەلارۋس اۋماقتارىنان وتكىزگەندە كەتەتىن ترانزيتتىك شىعىنداردى ەداۋىر ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستان وسى ءبىر ماسەلەنى اتالعان ەلدەردەگى ارىپتەستەرىنىڭ الدىنا ۇسىنىس رەتىندە تالاي رەت قويعان دا بولاتىن. ەندى كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلۋى ارقىلى وسى ءىس وزدىگىنەن جۇزەگە اسپاق. كەيبىر جۇك تاسىمالدارىنىڭ ءتۇرى بويىنشا تاريفتىك باعا ەكى ەسە جانە ودان دا كوپ مولشەرگە ارزانداماق. ونىڭ ۇستىنە وداقتىڭ پايدا بولۋى  كەڭەس وداعى تۇسىنداعى ونەركاسىپتىك تەحنولوگيالىق جۇيەنى قايتا قالىپتاستىرۋدىڭ تاماشا مۇمكىندىگىن تۋعىزادى. مۇنىڭ قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن ماڭىزى زور. ونىڭ ۇستىندە, ۋكرايناداعى سايلاۋدان كەيىنگى بولعان سوڭعى وزگەرىستەرگە بايلانىستى كەدەن وداعىنىڭ اياسى قازىرگىدەن دە كەڭىپ, بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرۋ ماسەلەسى جەڭىلدەي تۇسە مە دەگەن دە ءۇمىت بار. مۇنداي جاع­داي­دا وسى وداققا بىرىككەن ەلدەردىڭ عىلىمي-تەحنولوگيالىق الەۋەتى مەن رىنوك اياسى دا ەداۋىر كۇشەيە تۇسەتىندىگى انىق. ال مۇنىڭ قازاقستانعا بەرەتىن پايداسى كوپ, ءبىزدىڭ ەلىمىز ءوزىنىڭ كوپتەگەن ونىمدەرىن الەمدىك رىنوكقا الىپ شىعۋعادا بارىنشا قولايلى جاعدايعا يە بولادى. بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىك قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكا, ماشينە جاساۋ, كولىك سالالارىن دامىتۋعا قازىرگە قاراعاندا الدەقايدا جاقسى ىقپال ەتەدى. جۇماقادىر اكەنەەۆ, قىرعىزستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ەكونوميسى, پروفەسسور: ءبىزدىڭ رىنوگى­مىز وتە شاعىن. قازاقستان مەن رەسەيدەن باسقا ونىمدەرىمىزدى وتكىزە قويارلىقتاي ەلدەر دە جوق. دەمەك, قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋستىڭ بىرىگىپ كەدەن وداعىن قۇرۋى ءبىزدىڭ تاۋارلا­رىمىزدىڭ وتىمدىلىگىن ودان ءارى ءتو­مەندەتە تۇسە مە دەگەن قاۋىپ بارىن جاسىر­ماي­مىن. ال مۇنىڭ ءوزى اقىر اياعىندا ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشى­لىعىنىڭ قۇلدىراۋىنا كەلىپ جال­عاساتىندىعى انىق. ونداي جاعدايدا قىرعىز شارۋالارى قاي­تا­دان شەتەلدەردى ارالاپ, جۇمىس ىزدەۋگە كوشەدى. ول قىرعىزستان ءۇشىن ءتيىمسىز. سوندىقتان بىزگە دە وسى وداققا كىرۋگە بارىنشا ۇمتىلۋ قاجەت. تۇبىندە سولاي بولاتىندىعىنا سەنىمدىمىن. تولعاناي ۇمبەتاليەۆا, دەموكراتيانى دامىتۋدىڭ ورتالىقازيالىق قورىنىڭ باس ديرەكتورى: ارينە, كەدەن وداعىنىڭ  قۇرىلۋى باستاپقى كەزەڭىندە جەكەلەگەن سالالارعا قا­راعاندا ماكروەكونوميكالىق تيىمدىلىك تۇرعى­سىنان الدەقايدا پايدالى بولىپ تابىلادى. ال تۇبىندە بۇل قۇبىلىس جەكەلەگەن سالالار مەن فيرمالار ءۇشىن دە پايدالى بولىپ شىقپاق. سوندىقتان قازىرگى شاقتا, قازاقستان مەن بەلارۋس ءۇشىن ەگەر يمپورتتىق ونىمدەر كولەمى ارتاتىن بولسا, وندا جەكەلەگەن سالالار مەن فيرمالاردىڭ قىزمەتىندە قيىندىقتار پايدا بولادى دەگەن قاۋىپتىڭ بارىنشا بەلەڭ الىپ تۇرعانى راس. وسى جاعدايعا بايلانىستى باس­تاپقى كەزەڭدەگى يمپورتتىڭ ءوسىمىن ەكسپورتتىڭ ءوسىم دەڭگەيى جابا الماي قالۋى دا ابدەن مۇمكىن. بۇل بىراق وبەكتيۆتى ۇدەرىس. بىرتە-بىرتە وسى ءۇش ەلدىڭ ەكونوميكاسىندا ءوزارا تەڭگەرىلىم ورنىعاتىن بولادى. ءبىر ەكونوميكالىق ورگانيزمگە بىرىگىپ وتىرعاندىقتان دا, بىلايشا ايتقاندا, ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن كەدەن وداعى ءۇش ەل ءۇشىن دە ءتيىمدى قۇرىلىمعا اينالادى. ونىڭ ۇستىنە, كەدەن وداعى ءبىزدىڭ ەكونومي­كانىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىن ارتتىراتىندى­عىنا داۋ جوق. وسى ارقىلى ءبىز ودان دا كەڭىرەك رىنوكتارعا شىعۋعا مۇمكىندىك الاتىن بولامىز. تۇپتەپ كەلگەندە, ءبىزدىڭ الدىمىزعا الەمنىڭ دامىعان 50 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋ مىندەتى تۇرعاندىعىن ەشبىر ۇمىتۋعا بولمايدى. ەگەر ءبىز قازىر رەسەيمەن باسەكەلەستىككە تۇسۋگە جۇرەك­سىنەتىن بولساق, وندا حالىقارالىق رىنوكتاردى قالايشا يگەرمەكپىز. دەمەك, كەدەن وداعى ءبىز ءۇشىن الەمدىك باسەكەلەستىككە شىڭدالۋدىڭ وزىندىك مەكتەبى بولاتىندىعى انىق. ل.يۋ.گۋسەۆ, رەسەي سىرتقى ىستەر مينيس­تر­لىگى ماسكەۋ مەملەكەتتىك حالىقارالىق قا­تى­ناستار ينستيتۋتى شىۇ جانە شىعىس ازيا زەرت­تەۋ ورتالىعىنىڭ ساراپشىسى: كەدەن ودا­عىنىڭ قۇرىلۋى بۇرىنعى كسرو ەكونوميكالىق كەڭىستىگىنىڭ ەداۋىر بولىگىن بىرىڭعاي ورگانيزم رەتىندە قايتا قالپىنا كەلتىرەتىندىگى انىق. وسى ءۇردىستىڭ وزىنەن عانا ءۇش ەلدىڭ ەكونوميكاسى الدەقايدا قۋاتتانىپ, كۇرت دامۋ مۇمكىندىگىنە يە بولۋى مۇمكىن. وداقتىڭ قۇرىلۋىنا وراي كەدەندىك جانە ەكونوميكالىق كەدەرگىلەردىڭ الىنىپ تاستالۋى وسى ىسكە قوسىمشا ىقپال ەتەدى دەپ ويلايمىن. قىسقاسى, كەدەندىك بىرىگۋدەن ءۇش ەلدىڭ ۇتارى كوپ. بۇعان ءبىز كوپ وتپەي-اق كوز جەتكىزەتىن بولامىز. مىنە, كەدەن وداعىنىڭ پايداسى تۋرالى ەكونوميكالىق ساراپشىلار وسىلاي دەيدى. اتا-بابا وسيەتى دە بىرىگۋدى ۇندەپ جاتقانداي. ەندە­شە, “تاۋەكەل – ەردىڭ تىرەگى” دەگەندەي, ويعا العان ىسكە الاڭسىز كىرىسىپ, وسى ۋاقىتقا دەيىن اداستىرماي الىپ كەلە جاتقان ەلباسى­مىز­دىڭ كورەگەندىگىنە, حالقىمىزدىڭ سان عاسىرلىق دانا­لى­عىنا, تاريحى­مىزدىڭ بىزگە بەرگەن ساباعىنا سەنەيىك, اعايىن. سۇڭعات ءالىپباي.