وبلىستىڭ كليماتتىق جاعدايىن, مۇمكىندىگىن ەسكەرە وتىرىپ قولعا الىنعان جۇمىس ناتيجەسىندە بيىل 128 اۋىل وكرۋگىنەن 5,2 مىڭ گەكتار القاپتا 1999 شارۋا قوجالىعى ءبىرىنشى, ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ونىمنەن 220 مىڭ تونناعا جۋىق ءونىم جينادى.
ەلىمىزدە 214 مىڭ شارۋا قوجالىق بولسا, ونىڭ ىشىندە 71 مىڭ اگروقۇرىلىم, ياعني 33%-ى تۇركىستان وڭىرىندە. ولاردىڭ 65%-ى ۇساق شارۋا قوجالىقتار. القالى جيىنعا قاتىسقان وبلىس اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ:
– بۇل ناعىز تۇركىستان وبلىسىنا ارنالعان جوبا ەكەندىگىن تاجىريبە كورسەتىپ وتىر. ءار اۋدان تابيعي جاعدايعا بايلانىستى جۇمىس ىستەۋى ءتيىس. ءتيىمدى دە ۇنەمدى جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانۋ ارقىلى, ءونىمدى ارتتىرۋ كەرەك. تامشىلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگياسىنىڭ تيىمدىلىگىن ءتۇسىنىپ, تۇركىستان توڭىرەگى, ارىس ءوڭىرى, باسقا دا اۋداندار قولدانىپ جاتىر. جالپى جاڭا تەحنولوگيانى 11 مىڭ گەكتار جەرگە ۇلعايتۋ كوزدەلگەن, – دەدى.
ال عالىم, م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ, «اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن مەحانيكالاندىرۋ» عىلىمي-زەرتتەۋ زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بەرديار قالىمبەتوۆ سالانى دامىتۋدىڭ ءۇش باعىتىن ۇسىندى. ءارتاراپتاندىرۋ ارقىلى جوسپارلاۋدى ۇيرەنىپ, ۇساق شارۋاشىلىقتاردى ىرىلەندىرىپ, كووپەراتيۆكە بىرىگۋدىڭ پايداسى جايلى باياندادى.
– وبلىستا شارۋاشىلىقتاردىڭ كوبىسى شاعىن. ولاردى ىرىلەندىرۋ كەرەك. جەكە-جەكە شارۋاشىلىقتار تەحنولوگيانى ساتىپ الا المايدى. كووپەراتيۆتەرگە بىرىگۋدىڭ نەگىزگى ستيمۋلى ماشينا تەحنولوگياسى ستانساسىن قۇرۋ. ول – 5-6 تراكتوردان, تەحنولوگيا, سەرۆيستىك قىزمەتتەردەن تۇرادى, – دەدى ب.قالىمبەتوۆ.
كەلەس اۋدانىنداعى «نۇرجان» شارۋا قوجالىعىندا ديقاندار وزىق تەحنولوگيانى قولدانا وتىرىپ تۇرعىنداردى كوكونىس جانە ءتۇرلى كوشەتتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىسىن جولعا قويعان. اۋماعى 11 گەكتار جىلىجاي اۋماعىندا تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىمەن قىزاناق, قيار ەگىپ, ەگىندى نارلەندىرەدى. ءونىم نۇر-سۇلتان, الماتى قالالارىنا جانە سولتۇستىك وبلىستارعا جونەلتىلۋدە.
كوكونىستەن بولەك, وڭىردە مال شارۋاشىلىعى دامىپ كەلەدى. ءتورت ت ۇلىكتىڭ كوبەيۋىنە, ءونىمدى وڭدەپ وتكىزۋدىڭ تىڭ جولدارىن تابۋعا ءوڭىر جاستارى دەن قويا باستاعان. پاندەميا كەزىندە, اسىرەسە, مال ساۋداسىنىڭ ونلاين ءتۇرى دامىپ, تۇرعىندار جاڭا پلاتفورمانى يگەرۋدە. مىسالى, بايدىبەك اۋدانىنىڭ شارۋالارى ۇيدەن شىقپاي-اق, مالىن وتكىزىپ, ناپاقا تاۋىپ وتىر. جاس كاسىپكەرلەرمەن كەزدەسكەن وبلىس اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ اتا كاسىپتى ناسىپكە اينالدىرعان ازاماتتاردىڭ باتىل باستامالارىن قولدادى.
– كرەاتيۆتى ويلاپ, زامان اعىمىنا قاراي باتىل قادام باسا بىلگەن وتە دۇرىس. كەز كەلگەن كاسىپتىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەن ادام قاتارىنان وزادى. مال شارۋاشىلىعىن دامىتىپ جۇرگەن وزدەرىڭىزدەي جاستاردىڭ بارىن ەستىپ, ارنايى كەلدىم. بىلگەن كىسىگە مال اسىراۋ ءارى جۇمىس, ءارى پايدا كوزى. كارانتين كەزىندە كاسىپتىڭ كوزىن تاۋىپ, ەلەكتروندى كوممەرتسياعا كوشكەن بەتبۇرىستارىڭىز ۇلگى بولار ءىس, – اكىم اۋىل جاستارىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا.
جاڭا بۋىن وكىلدەرى اقباستاۋ ەلدى مەكەنىندەگى «Ernur كورپوراتسياسى» جەكە سەرىكتەستىگىنىڭ كەشەندى شارۋاشىلىعىندا باس قوستى. ولاردىڭ بارلىعى ەگىن جانە مال شارۋاشىلىعىن مىقتاپ قولعا العان. ءوز تەحنيكاسى مەن 4 مىڭ گەكتارعا دەيىن شارۋا قوجالىقتارىنا يەلىك ەتەدى. وسى شارۋامەن تۇبەگەيلى اينالىساتىنداردىڭ ءبىرى – اۋىل تۇرعىنى الماز التاي ۇلى اسىل تۇقىمدى ءىرى مال سانىن ارتتىرۋدى قولعا العان. كارانتيندى كەدەرگى كورمەگەن ازامات ونلاين تاپسىرىس بەرۋ ارقىلى تاۋلى التايدان كالماقتىڭ اسىل تۇقىمدى 121 سيىرىن ساتىپ العان. الەۋمەتتىك جەلىنىڭ كومەگىمەن شەتەلدەن ءتورت ت ۇلىكتى تاپسىرىسپەن الدىرعان ازامات وسىلايشا ارتىق شىعىننان ارىلعانىن ايتادى. كوروناۆيرۋس ىندەتىنە بايلانىستى مال بازالارىنىڭ جابىلعانى دا بوگەت بولماعان بايدىبەكتىكتەر ەل اراسىندا ءجيى پايدالاناتىن مەسسەندجەرلەردە ساۋدا جۇرەتىن توپتار اشقان. ەندى جاستار ءتورت ت ۇلىكتى ساۋدالاۋعا ارنالعان سايت اشپاق. ازىرگە مال ساتىپ الۋ-ساتۋ ءۇشىن 7000-عا جۋىق تۇرعىن «WhatsApp» پەن «Telegram» مەسسەندجەرلەرى ارقىلى «بەرەكەلى بايدىبەك» «بايدىبەك مال بازارى» توپتارىنا تىركەلىپ, پايدالانۋ تيىمدىلىگىن تۇسىنگەن.
– كارانتين كەزىندە اۋىلداعى جاس كاسىپكەرلەر ورتاق توپ اشىپ, ساۋدانى جالعاستىردىق. وتە ىڭعايلى. ءار دەمالىس سايىن حالىق مالىن جەتەكتەپ, مال بازارىنا اعىلادى. وندا ورىن ءۇشىن قارجى شىعىندايدى. كۇنى بويى تۇرادى, مالى وتسە ءوتتى, وتپەسە قايتا جەتەكتەپ ۇيىنە قايتادى. سوندىقتان بارىنە ورتاق ماسەلەنى وسىلاي شەشتىك. الدا ارنايى سايت اشىپ, بايدىبەك اۋدانىنىڭ مال شارۋاشىلىعىن ءارى قاراي دامىتۋعا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسامىز, – دەيدى شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ابىلاي قايرات ۇلى.
ال ارىس قالاسىنداعى سىرداريا ەلدى مەكەنىندە «دوستار-م» جشس اسىل تۇقىمدى سيىر شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى مىقتاپ قولعا العان. كاسىپكەر مامىتحان «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» ارقىلى ەتتى باعىتتاعى اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا مالدى ءوسىرۋ, كوبەيتۋ ماقساتىندا 1 ملرد 332 ملن تەڭگە كولەمىندە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە العان. سەرىكتەستىك بۋرياتيا رەسپۋبليكاسىنان ەتتى باعىتتاعى 2050 باس قالماق تۇقىمدى ءمۇيىزدى ءىرى قارا مالىن اكەلۋدى جوسپارلاعان. اۋەلى ءبىرىنشى كەزەڭ بويىنشا قولدا بار قاراجاتقا 448 سيىر ساتىپ السا, الداعى ۋاقىتتا كەزەڭ-كەزەڭىمەن مال باسىن تاعى 1602-گە ارتتىرماق. ءسويتىپ اسىل تۇقىمدى زەڭگى بابا تۇقىمىنىڭ سانىن 6000-عا جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر. م.ايداقاراەۆ ايتقانداي, قالماق سيىرى – ءىرى قارانىڭ ەتتى تۇقىمى. تابيعاتتىڭ قاتاڭ كليماتىنا ابدەن بەيىمدەلگەن. ەتى ءدامدى بولىپ كەلەدى. بۇقاسىنىڭ سالماعى 800–850 كەلى, سيىرى 350–550 كەلى, جاقسى كۇتىمدەگى 18 ايلىق بۇقاشىقتارى 450–500 كەلىگە دەيىن جەتەدى.
وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ن.بادىراقوۆتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, وسى جىلدىڭ 9 ايىندا وڭىردە مال باسى شامامەن 5-7, ال ەت ءوندىرۋ 2,2 پايىزعا ارتقان.
تۇركىستان وبلىسى
