فەستيۆالدىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ەۋروپا وداعىنىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى سۆەن-ولوۆ كارلسسون, يتاليا ەلشىلىگىنىڭ مادەنيەت جانە كوممەرتسيا ماسەلەلەرى بويىنشا اتتاشەسى ەميليو سەسسا جانە فەستيۆالدىڭ ارنايى قوناقتارى رەجيسسەرلار كارلو د’ۋرسي (يتاليا), رەين راننۋ (ەستونيا), ەۋروپا كينواكادەمياسىنىڭ مۇشەسى ءادىلحان ەرجانوۆ (قازاقستان) جانە كينوسىنشى گۇلنار ابىكەەۆا قاتىستى.
فەستيۆالدىڭ ماقساتى – قازاقستاندىق كورەرمەندەردى ەۋروپالىق كينومەن تانىستىرۋ, كينەماتوگرافيالىق ونەرگە قوعامنىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ, سونداي-اق حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدى كوزدەيدى.
«بيىل ءبىز العاش رەت ەۋروپالىق كينوفەستيۆالدى ونلاين فورماتتا وتكىزىپ جاتىرمىز, بۇل ەۋروپالىق كينونى قازاقستاندىق كورەرمەنگە ودان دا جاقىن جانە قولجەتىمدى ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. فەستيۆال باعدارلاماسى دراما مەن كومەديادان باستاپ انيماتسيالىق جانە دەرەكتى فيلمدەر سىندى ءتۇرلى جانردى قامتيدى. ەۋروپا كينوسى ەشكىمدى بەيجاي قالدىرمايتىنىنا سەنىمدىمىن, ويتكەنى ول قوعامنىڭ وتكىر الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن كورسەتەدى, ادامداردىڭ تەرەڭ سەزىمدەرىنە قوزعاۋ سالادى. بۇل – ءبىز جايلى, بارلىعىمىز جايلى كينو. سونداي-اق قازاقستاندىق كينەماتوگرافيانىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانى جانە ەۋروپالىق كينوفەستيۆالداردا بەدەلدى ماراپاتتارعا يە بولىپ وتىرعاندىعى مەنى قۋانتادى. بۇل بىزگە تاجىريبە الماسۋعا جانە ەۋروپالىق كورەرمەندەرگە قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر-وقيعالارىن كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ اتاپ ءوتتى ەۋروپا وداعىنىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى سۆەن-ولوۆ كارلسسون.
كينوتەاترلار كەلەشەگى
ال پانەلدىك تالقىلاۋ بارىسىندا بۇگىنگى كينو مەن كورەرمەن ءۇشىن بيىل ءتۇرلى قايشىلىق تۋىنداعانىن, سوعان قاراماستان جۇمىسىن جالعاستىرىپ جاتقان وندىرىستىك جاعدايدىڭ كەلەشەگى تۋرالى ءسوز قوزعالدى. ماسەلەن ەستونيالىق رەجيسسەر رەين راننۋدىڭ ايتۋىنشا, ونلاين تۇساۋكەسەرلەردىڭ ارتىقشىلىعىمەن قاتار, كەمشىن تۇستارى دا بار.
«مەنىڭ ويىمشا, بارلىعى ونلاين رەجىمدە بولمايدى. ءبىز جاقىن كۇندەرى ەستونيادا تاعى ءبىر ءفيلمنىڭ پرەمەراسىن وتكىزەمىز, بۇل – پاندەميا جاعدايىنداعى وندىرىستىك جوبا. كوپ جاعدايدا ونلايننان گورى وفلاين فيلم قاراۋدىڭ وڭتايلى تۇستارى باسىم. مۇندا ەڭ ءبىرىنشى قارىم-قاتىناس الدىڭعى ورىنعا شىعادى», دەيدى ول. كينو ماماندارىنىڭ پايىمداۋىنشا, ستريمينگ پلاتفورمالار مەن ونلاين كينوتەاترلارعا دەگەن قىزىعۋشىلىق باسىم بولعانىمەن, كينوتەاترلىق پروكات قۇردىمعا كەتەدى دەۋگە نەگىز جوق.
ىنتىماقتاسۋ مەن ىسكەرلىك كەزەڭى
اشىق تالقىلاۋ بارىسىندا ەلدەر اراسىنداعى كينەماتوگرافيالىق بايلانىس پەن قاتىناستى نىعايتۋ, كاسىبي مامانداردى پروديۋسەرلەرگە بىرلەسكەن ءوندىرىس اشاتىن جاڭا سەرىكتەستىك مۇمكىندىكتەرىمەن تانىستىرۋ, سونداي-اق كاسىبي قوعامداستىققا بىرىگە ىسكە اسىرۋ باعىتتارى بويىنشا تاجىريبەلەر مەن مۇمكىندىكتەر جايى ايتىلدى. بۇل رەتتە بەلگىلى رەجيسسەر كارلو د’ۋرسي بىرلەسكەن كينووندىرىستىڭ مادەني ىنتىماقتاستىقتان بولەك, قارجىلىق سەرىكتەستىككە اكەلەتىن وڭ تۇسىن نازارعا الۋ كەرەگىن ايتادى. كارلو د’ۋرسي – رەجيسسەر, پروديۋسەر, اكتەر, كينويندۋستريادا ون جىلدىق تاجىريبەسى بار جانە 400-دەن استام ءتۇرلى كينوسىيلىقتاردىڭ يەگەرى. ول كانن, ۆەنەتسيا, مالاگا, مونرەال جانە وزگە دە كينوفەستيۆالدەردى ناسيحاتتايتىن Potenza Producciones پروديۋسەرلىك كومپانياسىن باسقارادى.
«بارلىق كەيىپكەرلەر, سيۋجەت, كومپوزيتسيالىق قۇرىلىم تۇرعىسىنان وزگە ەلدەردىڭ تالعامىنان شىعۋى ءتيىس. ياعني, تابيعي بىرلەسكەن ءوندىرىس قاجەت بولسا, ءسىزدىڭ ەلىڭىزدى وزگە مەملەكەتپەن بىرىكتىرەتىن بەرىك بايلانىس بولعانى ءجون. مەنىڭ ويىمشا, جاس رەجيسسەرلەرگە, پروديۋسەرلەرگە بىرلەسكەن ءوندىرىستى قانداي قۇرىلىمدا قۇراستىرۋ كەرەكتىگىن ءتۇسىنۋ ماڭىزدى. مىسالى ءبىزدىڭ جاعدايدا لاتىن امەريكاسى ەلدەرىمەن ارالىق كەلىسىمدەر بار. وسىعان بايلانىستى بەلگىلەنگەن ناقتى ەرەجەلەر جۇمىس ىستەيدى», دەگەن ول مۇنداي ىنتىماقتاستىق شارالارىنا امەريكا قۇراما شتاتتارىنا نەمەسە ازيا ەلدەرىنە قاراعاندا ەۋروپادا مەملەكەتتىك تۇرعىدا قولداۋ باسىم ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ال ديسكۋسسيا مودەراتورى گۇلنار ابىكەەۆا بىرلەسكەن ءوندىرىستىڭ بۇل تۇسى قازاقستاندا ءبىر جولعا قويىلماعانىن, دەسە دە قازاق كينوگەرلەرىنىڭ ەۋروپالىق قورلاردىڭ جارىستارىنا ءجيى قاتىساتىنىن جەتكىزدى.
قايتالانباس ايرىقشا قولتاڭباسىمەن ەسىمى ەۋروپا كينوفەستيۆالدەرىندە ءجيى اتالاتىن, ءوزىنىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتىن جان-جاقتى تانىتىپ جۇرگەن رەجيسسەر ءادىلحان ەرجانوۆ كينوفەستيۆالداردىڭ جاس كينوگەرلەردىڭ شىعارماشىلىعىنا ىقپالىنا توقتالدى.
«كەز كەلگەن فەستيۆالدىڭ بەلگىلى ءبىر فيلمدەر نارىعى بولادى. كىشىگىرىم ايماقتىق فەستيۆال بولا ما, حالىقارالىق دودا ما, ماڭىزدى ەمەس, باستىسى كوممۋنيكاتسيا مەن ىسكەرلىك بايلانىستاردى نىعايتا تۇسەدى. ءسىزدىڭ جوباڭىزدى الدەقالاي بايقاپ قالىپ, قانداي دا ءبىر جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشىلار», دەگەن قازاقستاندىق رەجيسسەر فەستيۆالدىڭ حالىقارالىق الاڭ ەكەنىن, جاھاندىق فيلم تۇسىرۋگە كومەكتەسەتىنىن ايتادى.
قازاق كينوسى جاڭا كەزەڭدە
ءوز الدىنا دەربەس سالاعا اينالعان كينو ءوندىرىستى بيزنەس رەتىندە دامىتۋ, بۇل مەملەكەت ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشتەرىنە اينالىپ ۇلگەردى. ءفيلمدى تۇتىنۋدىڭ الەمدىك جانە جەرگىلىكتى تسيكلدارى, سونداي-اق ونىڭ وسۋىنە اسەر ەتەتىن فاكتورلار دا بۇگىنگى تالقىدان تىسقارى قالمادى. «كينو مادەني دامۋ, ءدال سولاي ەكونوميكالىق دامۋ ەكەنىن ءتۇسىنۋىمىز قاجەت. ەۋروپادا كينويندۋسترياعا ارنالعان ەكونوميكالىق سحەما رەتىندە ۇكىمەت قولداۋ كورسەتەدى ءارى بۇل مەملەكەت قورجىنىنا سالىق رەتىندە قايتارىلادى, دەيدى كارلو د’ۋرسي. اتالعان پىكىردى قازاقستان جاعدايىمەن ساباقتاستىرعان كينوتانۋشى گۇلنار ابىكەەۆا سوڭعى جىلدارى ەلدەگى ۇلتتىق كينەماتوگرافيانى قولداۋ, ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ, ۇلتتىق مۇددەگە ساي كەلەتىن ساپالى فيلمدەر شىعارۋ ءۇشىن جاعداي جاسالىپ جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى.
«ۇكىمەت الدىنداعى كينەماتوگرافتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى فرانتسيادا قالاي ءجۇرىپ جاتقانىنا كۋامىز. سوڭعى ەكى جىلدا بىزدە دە مۇنداي وزگەرىس بايقالادى. ۇلتتىق كينونى قولداۋ ورتالىعى اشىلىپ, وتاندىق فيلمدەردى تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, بۇكىل الەمدە تانىمال ەتۋ بويىنشا جەكەلەگەن وندىرۋشىلەردى دە قامتىپ وتىر. اشىق پيتچينگ, كينو يندۋسترياسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ, قولداۋ كورسەتۋ – قازاقستاندىق كينو سالاسى ءۇشىن ايتارلىقتاي دەموكراتيالىق وزگەرىس بولىپ وتىر», دەيدى ول.
جاستار كينوسىنىڭ باعىتتارى, كوركەمدىك دەڭگەيى جانە جاڭا تەندەنتسيالارعا بوي ۇيرەتۋ تۋراسىندا ءسوز العان رەين راننۋ شاعىن بيۋدجەتپەن فيلم ءتۇسىرۋدىڭ وڭ تۇستارىنا توقتالىپ ءوتتى.
«بيۋدجەت ءسىزدىڭ اۋديتورياڭىزعا ىقپال ەتەدى. جاس كينەماتوگرافيستەر 5-10 جىلدا كومەك كورسەتىپ قالادى-اۋ دەپ قانداي دا ءبىر قورعا قاراپ وتىرماي, ەشتەڭەگە قاراماي جۇمىس ىستەي بەرگەنى دۇرىس. كينونى ءتۇسىرىپ قانا قويماي, جۇمىس بارىسىنان تاجىريبە جيناقتاۋدىڭ ءوزى كوپ نارسە ۇيرەتەدى. ماعان بۇل قادام ۇنايدى. ءسىز بەلگىلى ءبىر دەڭگەيگە جەتكەندە قارجىلىق مۇمكىندىكتەردىڭ دە ورايى كەلىپ قالادى», دەيدى ول.
قاراشانىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاساتىن فەستيۆال اياسىندا كورەرمەن نازارىنا ەۋروپا ەلدەرىنىڭ 18 ءفيلمى كورسەتىلەدى. ودان بولەك ەكسكليۋزيۆتى پىكىرتالاستار, شەبەرلىك سىنىپتار جانە ەۋروپالىق, قازاقستاندىق رەجيسسەرلارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, كينوفەستيۆالداعى فيلمدەردىڭ دەنى – بەدەلدى حالىقارالىق كينوفەستيۆالداردىڭ جۇلدەگەرى بولىپ تانىلعان ۇزدىك تۋىندىلار. كانن كينوفەستيۆالىنىڭ «سىن اپتالىعىنىڭ» گران-پري يەگەرى – «ديامانتينو», ۆەنەتسيا كينوفەستيۆالى سىيلىقتارىنىڭ لاۋرەاتى – «تەل-اۆيۆ وتتا», «اۋليە گەورگي», سونداي-اق ۇزدىك رەجيسسۋرا جانە ۇزدىك اكتەر ساناتىنداعى نەمىس كينوسىنشىلارى قاۋىمداستىعى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى – «ۆەستەرن», فلورەنتسيا كينوفەستيۆالىنىڭ جەڭىمپازى – «Sawah», دەرەكتى فيلمدەردىڭ امستەردام جانە مادريد حالىقارالىق كينوفەستيۆالىنىڭ جەڭىمپازى – «بەيتانىس ءجانناتتا», كيەۆ كينوفەستيۆالىنىڭ جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان فيلم باعدارلاماسىنىڭ باس جۇلدەسىنىڭ يەگەرى – «تىم الىس» سىندى كوركەم تۋىندىلار كورسەتىلمەك.
فەستيۆال باعدارلاماسىن 70-ءشى كانن كينوفەستيۆالىندە الەمدىك پرەمەراسى بولعان يتاليالىق رەجيسسەر يوناس كارپينيانونىڭ «چامبرا» ءفيلمى اشتى. كانندا بۇل كينوتاسپا ۇزدىك ەۋروپا ءفيلمى ءۇشىن «Europa Labels» جۇلدەسىنە تاعايىندالىپ, كەيىنىرەك يتاليانىڭ ۇلتتىق «دەۆيد دي دوناتەللو» كينوسىيلىعىنىڭ ەكى سىيلىعىنا يە بولعان ەدى. سونداي-اق فيلم 90-شى «وسكار» سالتاناتىندا «ۇزدىك شەتەل تىلىندەگى فيلم» نوميناتسياسى بويىنشا يتاليادان تاڭدالعانى تاعى بار. «چامبرا» – يتاليانىڭ وڭتۇستىگىندەگى كالابريادا تۇراتىن سىعاندار قاۋىمىنان شىققان ءجاسوسپىرىمنىڭ قالىپتاسۋى مەن جەتىلۋ تاريحىن بايان ەتەدى.
فەستيۆال شىمىلدىعى 28 قاراشادا ەستونيالىق كينورەجيسسەر رەين راننۋدىڭ «جالعىز ءمۇيىزدى قۋ» كوركەم فيلمىمەن جابىلماق. فيلم ەستونيالىق ەكو-ستارتاپتاردىڭ شىنايى وقيعالارىنا نەگىزدەلگەن جانە ەستونيادان كرەمني القابىنا دەيىنگى بىرىڭعاي ەرلەر باسقاراتىن تەحنولوگيالار الەمىن باعىندىرۋعا تىرىسقان ايەلدىڭ ءومىر جولىنان سىر شەرتەدى. اتالعان فيلمدەردىڭ بارلىعى تۇپنۇسقا تىلدە كورسەتىلىپ, ورىس جانە اعىلشىن تىلىندەگى ءسۋبتيترى قوسا بەرىلەدى. فيلمدەردى تەگىن كورۋ تەك قازاقستان اۋماعىندا www.festivalscope.com ۆەب-سايتىندا 2020 جىلدىڭ 9 – 29 قاراشا ارالىعىندا تىركەلگەننەن كەيىن قولجەتىمدى بولماق. ايتپاقشى, فەستيۆال اياسىندا اپتا سايىن وزىڭىزگە ۇنايتىن فيلم تۋرالى ۇزدىك پىكىرگە ارنالعان بايقاۋ وتەدى. جەڭىمپازدارعا كينوفەستيۆالدىڭ لوگوتيپى بار ارنايى فيرمالىق سىيلىقتار بەرىلەدى.
