تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايپ ەردوعان دا كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى كارانتيندىك شەكتەۋلەردىڭ كۇشەيتىلگەنىن مالىمدەدى. تۋىسقان ەلدە جالپىعا مىندەتتى ماسكا رەجىمى, سونداي-اق الەۋمەتتىك قاشىقتىق ساقتاۋ جانە گيگيەنا شارالارى ەنگىزىلىپ جاتىر.
يتاليادا سارسەنبىگە قاراعان ءتۇنى پرەمەر-مينيستر قوعامدىق ومىردەگى جاڭا شەكتەۋلەر تۋرالى دەكرەتكە قول قويدى. اتاپ ايتقاندا, بەيسەنبىدەن باستاپ رەسپۋبليكادا كومەندانتتىق ساعات جۇمىس ىستەي باستايدى: كەشكى وننان كەيىن ازاماتتار ۇيلەرىنەن تەك قاتتى قاجەت جاعدايلاردا عانا شىعا الادى.
ال شۆەتسيا كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىن جۇقتىرۋشىلار سانىنىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى ءدامحانالار مەن مەيرامحانالاردا داستارقان باسىندا بىرگە وتىرا الاتىن ادامداردىڭ سانىن 8 ادامعا دەيىن شەكتەدى.
نە دەسەك تە, كوروناۆيرۋستىڭ بەتىن قايتاردىق دەگەن ەلدەردىڭ وزىنە ىندەتتىڭ قايتا ورالۋى جاھاندى الاڭداتىپ وتىرعانى ءسوزسىز. وسى كەسەلدى وتاندىق عالىمداردىڭ ىشىندە ىندەتە زەرتتەپ وتىرعان پروفەسسور الماس شارمان ءوز پايىمدارىمەن ءبولىستى.
قازاقستاننىڭ پروفيلاكتيكالىق مەديتسينا اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى الماس شارمان الماتى وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنە بەرگەن ەكسكليۋزيۆتى سۇحباتىندا «كوروناۆيرۋستى قايتا جۇقتىرۋدىڭ بەس وقيعاسى بەلگىلى», دەدى بىردەن.
ەۋروپا مەن اقش-تا ىندەتتىڭ قايتا ءورشىپ جاتقانىنا توقتالعان ول, ءبىرىنشى كەزەكتە, حالىقتى ادامدار كوپ جينالاتىن ورىنداردان اۋلاق جۇرۋگە شاقىردى جانە وسىنىڭ ءمانىسىن ءتۇسىندىردى. سونداي-اق COVID-19-بەن اۋىرىپ, جازىلعانداردىڭ قاۋىپسىزدىك جانە الدىن الۋ شارالارىن ساقتاۋ قاجەتتىلىگىنە قاتىستى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, ءوز ۇسىنىستارىمەن ءبولىستى.
«كوروناۆيرۋسپەن اۋىرىپ, جازىلعاندار ءبارىبىر قاۋىپسىزدىك شارالارىن ساقتاۋلارى كەرەك. سەبەبى كوروناۆيرۋستان باسقا دا ءبىراز ينفەكتسيالار بار. اسىرەسە قازىر تۇماۋ ماۋسىمى باستالىپ جاتقاندىقتان, اۋرۋدىڭ الدىن الىپ, ەسكەرتۋ ماڭىزدى. ءتىپتى بۇل ۆيرۋستى جۇقتىرىپ, ساۋىعىپ كەتسەڭىز دە, كوروناۆيرۋس مۇرىن قۋىسىندا بولۋى مۇمكىن. ۆيرۋس قول ارقىلى بەرىلۋى (جۇعۋى) مۇمكىن. مىنە, سول سەبەپتى دە ماسكالاردىڭ قالاي بولعاندا دا تيىمدىلىگى بار. الەۋمەتتىك قاشىقتىقتىڭ دا ماڭىزى زور. كوروناۆيرۋستى قايتادان جۇقتىرۋدىڭ 5 وقيعاسى بەلگىلى. وسىنداي فاكتىلەر بار. سول سەبەپتى قايتادان جۇقتىرۋدىڭ بولمايتىنىنا 100 پايىز كەپىلدىك جوق», دەيدى الماس شارمان.
زەرتتەۋلەرگە سايكەس, اۋىرىپ, جازىلىپ شىققانداردا انتيدەنەلەر پايدا بولىپ, داميدى. بىراق سوعان قاراماستان, ونىڭ قانشا ۋاقىت ساقتالاتىنى بەلگىسىز.
«اۋرۋدى جۇقتىرعانداردىڭ ءبارىنىڭ يممۋنيتەتى داميتىنى – بەلگىلى نارسە. بىراق سونىمەن بىرگە باسىلۋ ء(سونۋ) فەنومەنى دە بار, انتيدەنەلەردىڭ باستاپقىدا تسيكلى جوعارى بولادى, بىراق نەلىكتەن ەكەنى بەلگىسىز, كەيىننەن تومەندەپ كەتەدى. الايدا تاعى ءبىر ءۇشىنشى جاعداي بار, ول – ۆيرۋستىڭ مۋتاتسياعا ۇشىرايتىنى, ول وزگەرىپ وتىرادى. ونىڭ وزگەرىپ وتىراتىنى, دەرەۋ كۇشەيىپ, بولماسا السىرەيتىنى تۋرالى دالەلدەر بار», دەپ اتاپ ءوتتى پروفەسسور.
سوندىقتان ىندەتتىڭ الدىن الۋ شارالارىن كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن العا تارتىپ وتىرعان پروفەسسور ماسكانى قولدانۋ كەزىندە ونى دۇرىس كيىپ, تاعىپ ءجۇرۋ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ودان بولەك, الەۋمەتتىك قاشىقتىقتى ساقتاۋ جانە ادامدار كوپ جينالاتىن ورىندارعا بارۋدان شەكتەلۋ سياقتى باسقا دا الدىن الۋ شارالارىن ساقتاۋ ماڭىزدى.
مەن كوپ ادامنىڭ ماسكالارىن مۇرىندارىن اشىپ, يەگىنە تاعىپ جۇرەتىنىن ءجيى كورەمىن. بارشاعا ۇنەمى ۆيرۋستاردىڭ كوبى مۇرىن قۋىسىندا بولاتىنىن ەستەرىنە سالامىن, جاي عانا اۋىزدى جابۋ ارقىلى ولار نە وزدەرىن, نە باسقالارىن قورعامايدى. سول سەبەپتى ماسكانى تاعۋ جانە ونى دۇرىس تاعۋ ماڭىزدى. ەكىنشىدەن, ماسكا تاعۋ ارقىلى ءسىز تەك ءوزىڭىزدى عانا ەمەس, باسقالاردى دا قورعايسىز. كوپشىلىك وسىلاي ويلاۋى كەرەك. ۇشىنشىدەن, ادامدار كوپ جينالاتىن ورىنداردان اۋلاق جۇرۋگە تىرىسۋ قاجەت. ەۋروپا مەن اقش-تا نەگە ەكىنشى تولقىن باستالىپ كەتتى. كۇننىڭ سالقىنداۋىنا بايلانىستى, ادامدار عيمارات ىشىندە ءجيى وتىراتىن بولدى. ناتيجەسىندە, ادامداردىڭ توپتاسۋى بولادى, ال كوپتەگەن عيماراتتىڭ جەلدەتىلۋى قيىن. بۇل تەمەكىنىڭ ءتۇتىنى سياقتى. ەگەر سەن اۋاسى جەلدەتىلمەيتىن بولمەدە وتىرساڭ, تەمەكىنىڭ ءتۇتىنى بولمەدە اينالىپ جۇرەدى. ەگەر عيماراتتا ۆيرۋس جۇقتىرعان ادام بولسا, ۆيرۋسى بار اەروزول اۋادا تارالىپ, باسقالارعا جۇعادى. سول سەبەپتى ادامدار كوپ جينالاتىن ورىنداردان, اسىرەسە, جابىق عيماراتتارعا بارۋدان اۋلاق ءجۇرىپ, بولمەنى جەلدەتىپ, قاشىقتىق ساقتاۋ كەرەك. وسى ەرەجەلەردى ساقتاۋ ارقىلى ءوزىڭدى اۋرۋدان قورعاۋعا بولادى», دەيدى وتاندىق عالىم.
«مەن باسقالارىنا قامقورلىقپەن قارايمىن – باسقالار دا وسىلاي ويلاۋى كەرەك», دەگەندى ۇرانداي قايتالاپ وتىرعان عالىمنىڭ ايتپاعى دا سول – قازىرگىدەي الماعايىپ كەزەڭدە ءوزىمىزدى ساقتاعانىمىز – جاقىندارىمىزدى قورعاعانىمىز.
دەگەنمەن الەمدەگى ەپيدەميالىق احۋالدىڭ قايتا ۋشىعۋىنا بايلانىستى جانە وسىنىڭ الدىنداعى تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, الماتى قالاسىنىڭ ەمحانالارى دا ىندەتتى ورشىتپەۋدىڭ قامىن جاساپ جاتقانىن ايتا كەتەيىك.
