سپورت • 10 قاراشا, 2020

بالۋان شولاقتىڭ شوبەرەسى (گرەك-ريم كۇرەسىنەن الەم چەمپيوناتىنىڭ ءۇش دۇركىن قولا جۇلدەگەرى نۇرماحان تىناليەۆ جايلى تولعاۋ)

1346 رەت
كورسەتىلدى
17 مين
وقۋ ءۇشىن

قازاق تانىمىندا «بالۋان» ۇعىمى «الىپ ادام» دەگەنگە سايادى. سەبەبى دالالىقتار تانىمىندا بالۋان, ياعني الىپ كۇش يەسى: ەڭسەلى دە ەڭگەزەردەي, جويقىن قارماۋلى بولۋىمەن ەرەكشەلەنگەن. بىزگە بەلگىلى وراسان زور كۇش يەلەرى – بالۋان شولاق, قاجىمۇقان اتالارىمىزدىڭ سالماعى از دەگەندە 8-9 پۇتتان جوعارى بولعانى انىق.

بالۋان شولاقتىڭ شوبەرەسى (گرەك-ريم كۇرەسىنەن الەم چەمپيوناتىنىڭ ءۇش دۇركىن قولا جۇلدەگەرى  نۇرماحان تىناليەۆ جايلى تولعاۋ)

كەڭەستىك كەزەڭدە الىپتاردىڭ ءىزىن جالعاعان ابىلسەيىت ايحانوۆ اعامىز كسرو حالىقتارى سپارت­پاكياداسىنىڭ جانە كسرو چەمپيونى اتاندى. ونىڭ جەتىستىگىن 1991 جىلى وداق تاراعانعا دەيىن ەشكىم قاي­تالامادى. ۇيات تا بولسا ايتايىق, قازاقتان ۇل تۋماعانداي, قاپ تاۋىنان جىگىت جالداپ اكەلىپ, ونى ەلىمىز اتىنان كۇرەستىرىپ ءماز بولعانىمىز كەشە عانا...

ءوستىپ, ءبىر بالاعا زار بولعان ءبايبورى شالداي زارلانىپ جۇر­گەن­دە جارق ەتىپ نۇرماحان تىن­اليەۆ ءىنىمىز شىقتى. اتان جىلىك ازامات, 2010 جىلى گرەك-ريم كۇرە­سىنەن اسا اۋىر سالماقتا الەم بىرىنشىلىگىنىڭ قولا مەدالىن ءبىر تارپىپ الىپ كەلدى. بۇل جەتىستىگىن قاتارىنان ەكى دۇركىن (2011, 2013) قايتالادى. ەكىنشى تارپىعاندا ازيا ويىندارىنىڭ قوس التىنى (2013, 2015) قورجىنعا ءتۇستى. ونىڭ سىرتىندا قۇرلىقتىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى (2013, 2015), جازعى ۋنيۆەرسيادانىڭ قولا جۇلدەگەرى (2013) قاتارلى بيىكتەردى باعىندىردى. وسىلاي حالقىمىز ساناسىندا ۇيالاعان الىپتار لەگىنىڭ ءبىر ءتۇيىر ۇشقىنى جاندى.

ەگەر دە ويىن بالاسى نۇرماحان­دى اكەسى اناربەك «اۋىلدىڭ قارا شاڭىندا اسىر سالىپ ويناي بەر­مەي, بالۋان بول, قاراعىم, سەنىڭ ءدۇ­بىرلى شابىسىڭدى كورىپ مەنىڭ شە­رىم تارقاسىن...» دەپ الما­تى­­داعى داۋلەت تۇرلىحانوۆ اتىن­­داعى كۇرەس مەكتەبىنە الىپ كەل­مەگەن­دە, قايتەر ەدى؟!. كەم دەگەندە اۋىلدىڭ اپتالداي قاراجون جىگىت­تەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەر... نۇر­ماحان ءتارىزدى الىپ ازاماتتار قازاقتىڭ ءار اۋىلىندا بار. بىراق ولاردى اناربەك اكە سياقتى قولى­نان جەتەكتەپ اكەلىپ, دۇبىرگە قوساتىن ادام جوق. بولماسا, الىپ بالا ىزدەپ سابىلىپ جۇرگەن باپكەر كورمەيسىز. ءسويتىپ قانشاما قازاق­تىڭ الىپ ۇلى شاڭ قاۋىپ دالادا ءجۇر...

 * * *

نۇرماحاننىڭ اكەسى اناربەك مارقۇم ءوزى دە كۇرەسكەن, اۋىل-اي­ماق, ات جەتەر جەرگە تۇيە بالۋان اتانعان. ابدەن ساقايىپ, جاسى ۇلعايعان شاعىنداعى سالماعى 130 كيلو بولىپتى. دالانىڭ تارلان بورىسىندەي اتىلماي قۋاتىن ىشىنە ساقتاپ, وزىنەن تۋعان ۇلدارىنا ءۇمىت ارتقان سىڭايلى. ۇلىنىڭ بالۋان بولارىن ناق تانىعان. ىشكى تۇيسىك, تىلسىم ۇمىتپەن. ءسويتىپ نۇرماحاندى الماتىعا الىپ بارعان. بۇل 2002 جىل ەدى.

ول كەزدەگى نۇرماحاننىڭ سال­ماعى 54 كيلو. سول كۇندەردى ەسىنە العان بالۋان جىگىت «وتە ءالسىز, ءارى كۇ­رەسكە ەشقانداي يكەمىم جوق ەدى» دەيدى. ونىڭ ۇستىنە ادامدارى ارپالىسىپ جاتقان الىپ شاھار الماتىدا اعايىن-تۋعاندارى جوق, جاقىن-جۋىق تانىستاردى ساعالاپ ءجۇرىپ, راسىن ايتقاندا كەز كەلگەن جەرگە جامباس سىيدىرۋ قايدان وڭاي بولسىن.

بىراق نۇرماحاندا نامىس بولدى. قالاي دا جەتەمىن, قالاي دا جەڭەمىن دەگەن. قىسقاسى, بۇل جىگىت­تى بالۋان قىلعان – نامىس. ونى ازاماتپەن اشىق اڭگىمە بارىسىندا انىق اڭدادىق. دەگەنمەن, ادامدى قيىندىقتان الىپ شىعاتىن اباي اتامىز ايتقانداي, «اقىلى مەن قايراتى» عوي. اسىرەسە بالۋاندا قاي­رات بولىپ, اقىلى بولماسا, كوشەدەگى كوپ تەنتەكتىڭ بىرىنە اينالار, باسقا قايدا بارار دەيسىز. ودان كەيىن – ەڭبەك. ونىڭ ءدامىن نۇرماحان ءبىر كىسىدەي بىلەدى.

باپكەر قاۋىم جاقسى بىلەدى, اۋىر سالماقتاعى بالۋانداردى كۇرەسكە يكەمدەۋ قيىن, بۇقانىڭ جون تەرىسىندەي ءيى قانباي جاتىپ الادى. كوپ باپكەر وسىنى بىلەدى دە, جاس شىبىقتاي يۋگە جۇمساق جەڭىل سالماقتاعى بالالارعا اۋەس. وسىنداي جاعداي نۇرماحاننىڭ باسىنان دا ءوتتى. شىنى كەرەك, العاش­قى ەكى جىل جىعىلۋدان كوز اشپاعان بالا 2004 جىلى ورال قالاسىندا وتكەن جاسوسپىرىمدەر چەمپيوناتىندا توپ جاردى. سودان قۋانسىن كەلىپ. دالانىڭ قوڭىر جەلى ءسۇيىپ وسكەن قارا تورى جۇزىنە كۇلكى ءۇيىرىلدى. ول كەزدە اكەسى ءتىرى. ۇلىنىڭ جەڭىس تۇعىرىنا كوتە­رىل­گەنىن ەستىگەندە, كەڭ دالاعا ءبىر قاراپ, ءوزىنىڭ الىپ كەۋدەسىنە ءبىر قاراپ, ء«دال وسىلاي باستالۋى ءتيىس» دەپ ميى­عىنان تەرەڭ ءبىر كۇلگەندە ۇقسايدى.

 * * *

بالاسىنىڭ بالۋان بولارىن اكە جۇرەگى باياعىدا سەزگەن. جاستاۋ كەزىندە ءتۇس كورگەن. تۇسىندە اق قوشقار ءسۇزىپ جاتىر ەكەن. بۇل قوشقار اتاسى بالۋان شولاقتىڭ ءپىرى ەكەنىن بىلەتىن. وسى بالۋان شولاقتىڭ اكەسى – بايمىرزا. بايمىر­زانىڭ اكەسى – جارىقشاق, جارىقشاقتىڭ اكەسى – قازانعاپ. وسى قازانعاپ توعىز جاسىندا اكەسى ەسەنتاي سامبەتتىڭ ازعانا اۋىلىن باستاپ كوكشەتاۋ جاققا قونىس اۋدارعان. سول كۇيى بۇلاندى ءوڭىرى تاسىوزەك بويىن مەكەندەپ قالىپ قويعان. ال اناربەكتىڭ اكەسى بەكباي. بەكبايدىڭ اكەسى ءتىنالى وسى بالۋان شولاقپەن شامالاس. سوناۋ جىلدارى بالۋان شولاق شۋ بويىنداعى اتاجۇرتى ءۇيسىن-سامبەت ەلىنە كەلگەندە قارسى العان ادامنىڭ ءبىرى ءتىنالى ەكەن. ويتكەنى ءتىنالى مەن نۇرماعامبەت (بالۋان شولاق) – اعايىندى ادام­نىڭ بالالارى. قىسقاسى, ءبىز­دىڭ نۇرماحان – اتاقتى بالۋان شولاق­تىڭ شوبەرەسى.

وسىلاي نۇرماحاننىڭ جەڭىستى جولدارى باستالدى. كەلەسى, 2005 جىلى ەل بىرىنشىلىگىندە تاعى دا جۇل­دەلى ورىنعا يە بولىپ, وسى جىلى جاپونيادا وتكەن جاسوس­پىرىمدەردىڭ ازيا چەمپيوناتىندا قولا مەدال قانجىعالادى. 2006 جىلى جاستار قاتارىنا ءوتتى. سال­ماعى – 96 كيلو. اجەپتاۋىر ىسىلدى. جاستار اراسىندا جەڭىمپاز اتاندى. «داندەگەن قارساق قۇلاعى­مەن ءىن قازادى» دەگەندەي, قۋات-قارىمىن سىناپ كورمەككە ەرەسەكتەر اراسىندا وتكەن قازاقستان چەم­پيو­ناتىنا قاتىستى. فينالدا مارعۇلان اسەمبەكوۆتەن جىعى­لىپ, ەكىنشى ورىن الدى. بۇعان دا شۇكىر. ول تۇستا 96 كيلو سال­ماقتا م.اسەمبەكوۆ كوش باستاپ, اسەت مامبەتوۆ وكشەلەپ, ناعىز باسەكەلەستىك قىزىپ تۇرعان شاق. نۇر­ماحان ءۇشىن ەرەسەكتەر قاتا­رىنا وتۋگە ءالى ەكى-ءۇش جىل بار. وعان دەيىن مارعۇلان مەن اسەت 96 كيلودا كۇرەسە تۇرسىن...

2007 جىل. نۇرماحان جاستار اراسىندا فيليپپيندە وتكەن ازيا بىرىنشىلىگىندە توپ جارىپ, الەم چەم­پيوناتىندا قولا جۇلدەگە يە بولدى. وسى جىلى ەرەسەكتەر ارا­سىندا سەمەيدە وتكەن قازاق­ستان كۋبوگى جولىنداعى جا­رىس­­تا مارعۇلاندى جەڭدى. انە-مىنە قىر استىندا بەيجىڭ وليم­پياداسى قىلتيىپ تۇر. 96 كيلودا قايشىلاسىپ جاتقان ەكەۋ­گە بۇل كەلىپ قوسىلدى. بىراق «قىر­سىققاندا قىمىران ءىريدى» دەگەندەي, جاتتىعۋ ۇستىندە نۇرماحان تو­بىعىن تايدىرىپ الدى.

ۇزاق ەمدەلۋگە تۋرا كەلدى. تاي­عان توبىقتى «جوندەتىپ», تىزە­نىڭ سوگىلىپ كەتكەن شەمىرشەگىنە وپە­راتسيا جاساتىپ, توعىز ايعا جۋىق كى­لەمگە شىعا المادى. بىراق تۇساۋلى تۇلپارداي شيرىعىپ جاتتى. 2008 جىلدى تولىقتاي بوس جىبەرىپ الدىم دەپ وكىنەدى نۇرماحان. جالپى ۇلكەن جاقسىلىق بولار الدىندا ءبىر سىناقتىڭ كەلەرى – قۇدىرەتتىڭ بۇلجىماس زاڭى. مۇنى بىلمەگەن ادام ءومىردىڭ ءمانىن ءتۇسىنىپ جارىتپايدى.

2009 جىلى ابدەن ساقايىپ, تۋلاعان تۇلپارداي كىلەمگە ورالدى. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە سالماعى توقتاۋسىز ءوسىپ 120 كيلوعا جەتتى. كەل­گەن بەتتە ەرەسەكتەر اراسىندا قازاقستان بىرىنشىلىگىن باعىن­دىر­دى. العاشقى الەم چەمپيونا­تىنا قاتىسىپ, تاجىريبە جيناپ قايتتى.

 * * *

«بىتەر ءىستىڭ باسىنا, جاقسى كەلەر قاسىنا» دەگەندەي, 2010 جىل­دىڭ باسىندا نۇرماحاندى نامىس­تى باپكەر مارات تۇرلىحانوۆ قامقورلىعىنا الدى. ويتكەنى جاس بالۋاندى ءتورت جىلدا ءبىر رەت جالاۋىن كوتەرەتىن ازيا ويىندارى مەن كەزەكتى الەم چەمپيوناتى كۇتىپ تۇرعان بولاتىن. وسىعان دايىندىق باستالدى. قىرسىققاندا, ەسكى جا­راقات قايتادان سىر بەرمەسى بار ما؟! باپكەرى قاراجات تاۋىپ نۇرماحاننىڭ اياعىنا شەتەلدە وپەراتسيا جاساتتى. وڭالعان سوڭ بەيجىڭ وليمپياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى اسەت مامبەتوۆ ەكەۋىن قوساقتاپ ماسكەۋگە اتتاندىردى.

بۇل ءبىر اقىلمەن ويلاپ, كەڭ پىشىلگەن ءىس بولدى. ويتكەنى  قازاق­ستاندا اسا اۋىر سالماقتا باسە­كەلەستىك جوقتىڭ قاسى. ءبىر-بىرىنە قارسىلاس بالۋاندار ساۋساقپەن سانار­لىق. ال باسەكەلەستىك بول­ماعان جەردە سپورتشىنىڭ شەبەر­لىك دەڭگەيى وسپەيدى. رەسەيدە اۋىر جانە اسا اۋىر سالماق دارەجەسىندە كەمىندە بەس-التى بالۋان بار. نۇر­ماحان مەن اسەت رەسەيلىك بالۋاندارمەن بىرگە جاتتىقتى.

وسى وقيعا جايىندا مەرزىمدىك باسپاسوزگە بەرگەن ءبىر سۇحباتىندا نۇرماحان: «ماسكەۋدىڭ قاق ورتاسىنان پاتەر جالداپ, ەش الاڭ­سىز جاتتىعۋعا كىرىستىك. ەڭ باس­تىسى, شەبەرلىك جاعىنان كوپ وستىك», دەسە, بالۋاننىڭ باپكەرى مارات تۇرلىحانوۆ: «باپكەرلىك كاسىپ­كە دەن قويعان كەزىمدە اسەت مامبەتوۆپەن جۇمىس ىستەدىم. ول ۇزاق ۋاقىت ماسكەۋدە رەسەي بالۋاندارىمەن بىرگە دايارلاندى. بەيجىڭ وليمپياداسىندا ول قولا جۇلدەگەر اتاندى. سودان اسەتتىڭ قاسىنا سەرىك بولاتىن تاعى ءبىر بالۋان ىزدەدىم. تاڭداۋىم نۇرماحان تىناليەۆكە ءتۇستى. بۇل بالانىڭ ەڭبەكقورلىعى ۇنادى. جاتتىعۋدان جالىقپايدى. ەگەر نۇرماحاننىڭ باعىن اشا السام, بۇل جالعىز ماعان ەمەس, بۇكىل الاش جۇرتىنا ۇلكەن ابىروي بولاتىنىن جۇرەگىم سەزدى. قازاقتىڭ نار تۇلعالى ءبىر ازاماتى الەم الىپتارىن بىرىنەن كەيىن ءبىرىن جىعىپ, جەڭىس تۇعىرىندا مارقايىپ تۇرسا, قانداي عانيبەت. سول كەزدە مەملەكەتىمىزدىڭ مەرەيى وسەدى جانە وزگە حالىقتار الدىندا ۇلتىمىزدىڭ تەكتىلىگىن تانىتار ەدىك...», دەپتى ءباسپاسوز وكىلدەرىنە بەرگەن سۇحباتىندا.

 * * *

مارات باپكەر ايتسا ايتقانداي, كەشىكپەي نۇرماحان ونىڭ ءۇمىتىن اقتادى. 2010 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ماسكەۋ قالاسىندا الەم بىرىنشىلىگى باستالدى. وعان دۇنيە ءجۇزىنىڭ وتىز ەلىنەن بالۋاندار قاتىستى. نۇرماحان تىناليەۆ 120 كيلو سالماقتا العاشقى بەلدەسۋىن يتاليالىق فيگارومەن وتكىزىپ, ونى ءبىرىنشى كەزەڭدە 4:0 ەسەبىمەن, ەكىنشى كەزەڭدە 6:0 ەسەبىمەن توڭ­كەرىپ تاستادى. كەلەسى كەزەكتە جولى تۇيىسكەن يزرايلدىك الىپ ۆلاديمير گۋرالسكيدى دە ايقىن باسىمدىقپەن (1:0, 4:2) ۇتتى. ءۇشىنشى كەزەكتە, رەسەيلىك الىپ, وليمپيادا جانە الەم چەمپيونى حاسان باروەۆپەن بەلدەستى. ءبىزدىڭ نۇرماحان بۇل سويقاندى العاشقى كەزەڭدە الىپ جىقتى, ەكىنشى كەزەڭدە پارتەردە ەپتەپ ۇتىلدى. شەشۋشى ءۇشىنشى تۇستا ايقىن باسىمدىقپەن (3:1) ۇتتى. ءسويتىپ, رەسەيلىك الىپتى الىپ ۇرعان نۇرماحاندى كۋبالىق قارا ءداۋ ميحاين لوپەس كۇتىپ تۇردى. ودان ۇتىلدى. ءۇشىنشى ورىن, ياعني الەم بىرىنشىلىگىنىڭ قولا مەدالى ءۇشىن شايقاستا چەحيالىق مارەك سۆەچتى ويسىراتا جەڭىپ (4:0, 7:0), اسا اۋىر سالماقتا الەم چەمپيوناتىنان مەدال بۇيىرعان تۇڭعىش قازاق رەتىندە تاريح بەتىنە اتى تاڭبالاندى.

بۇل جەتىستىگىنەن كەيىن ەل-جۇرت نۇرماحاندى القادى ءھام الا­قانىنا سالدى. وعان ازامات لايىق ەدى. ويتكەنى كوڭىلى بالاداي, قۋاتى دالاداي, الىپ ۇلدىڭ باستى قاسيەتى سۇيەگىنە سىڭگەن قازاقى تاربيەسى. ۇلكەننىڭ الدىن كەسىپ وتپەيدى, كىشىپەيىل جىگىت. الىپتىڭ اناسى جۇماگۇل رابجانقىزى «بالامنىڭ ەڭ جاقسى قاسيەتى – باسىن كەسىپ الامىن دەسەڭ دە وتىرىك ايتپايدى, سودان سوڭ بىرەۋگە ۋادە بەرسە, سونى ورىنداماي تىنبايدى» دەيدى ەكەن.

وسىلاي الەمدىك دودادا ولجا سالعان جىگىت كەشىكپەي ءتورت جىلدا ءبىر بولاتىن ازيا ويىندارىنا اتتاندى. باردى. العاشقى قارسىلاسى كامبودجالىق چام ءچبين­دى تازا ۇتتى. ودان كەيىن ۇن­دىلىك دادال چماندردى بەت قارات­پادى. ءۇشىنشى بەلدەسۋدە وسى جىلى ماسكەۋدە وتكەن الەم بىرىن­شىلىگىندە 96 كيلودا التىن مەدال العان يراك الىبى ءالي اك­پارمەن جولى ءتۇيىستى. ونى دا ۇتتى. شەشۋشى كەزەڭ التىن مەدال ءۇشىن قىتايلىق الىپ, سالماعى 150 كيلودەن جوعارى لۋي دەليدى ەكى كەزەڭدە 1:0, 2:0 ەسەبىمەن ايقىن جەڭىپ, چەمپيون اتاندى.

كەلەسى 2011 جىلى الەم بىرىن­شىلىگى تۇركيادا ءوتتى. وعان دۇنيە ءجۇزىنىڭ 40 ەلىنەن بالۋاندار قا­تىستى. نۇرماحان العاشقى اينالىمدى ەركىن وتكىزىپ, ەكىنشى اينالىمدا امەريكالىق درەمايل بايەرسپەن جولى ءتۇيىستى. د.بايەرس – 2002 جىلى الەم چەمپيونى اتانىپ, 2007 جىلدان بەرى بارلىق جارىستا جۇلدەلى ورىنداردان تۇسپەي كەلە جاتقان وتە تاجىريبەلى بالۋان. ونى ءبىزدىڭ جىگىت ايقىن ۇتىپ, ءۇشىنشى اينالىمدا نەمىس جىگىتى نيكو شميدكە تاپ كەلدى. العاشقى ەكى كەزەڭدە دە ەسە جىبەرگەن نەمىس جىگىتى جەڭىلىپ تىندى. نۇرماحان ءتور­تىنشى بەلدەسۋىن گرەك الىبى كسەفونت كوتسيۋباسپەن وتكىزدى. جەڭ­دى. بىراق بەسىنشى بەلدەسۋ قيىنعا سوقتى. ول تۇركيالىق ازامات رىزا كايالاپ بولاتىن. بۇل جىگىت وتكەن جىلى ماسكەۋ چەمپيوناتىندا ارمەنيالىق الىپ يۋري پاتري­كەەۆتەن جەڭىلىپ, ءبىز­دىڭ نۇر­ماحانمەن ءبىر تۇعىردا (قولا مەدال) تۇرعان ەدى. ەندى, مىنە, ءبىر تۇعىردا قوناقتاعان قوس الىپتىڭ جولى ءتۇيىستى. نۇرماحان تۇرىككە ەسە جىبەردى, ونىڭ اقىسىنا قولا مەدال ءۇشىن ماجار بالۋانى ميكاەل باروشتى ويسىراتا ۇتىپ, لوندون وليمپياداسىنا قاتىساتىن ليتسەنزياعا قول جەتكىزدى. بۇيىرسا, الدا وليمپيادا!

 * * *

اتامىز قازاقتا الميساقتان كەلە جاتقان «بۇيىرعان الا ما, جۇگىرگەن الا ما» دەيتىن ءتامسىل بار. نۇرماحاننىڭ تاعدىرىن جوعا­رىداعى ءبىر اۋىز سوزگە بايلاپ ايتساق تۇسىنىكتى شىعار. ارينە, ەل بولىپ ۇلكەن ءۇمىت ارتتىق. ءتىپتى كوك تۋدى جەلبىرەتىپ قولىنا ۇستاتىپ قويدىق. بالپاڭ-بالپاڭ باسقان, بالتىرى جۋان ءھام دوڭگەلەك ءجۇز­دى, قاراسىنان الاسى مول قوي كوزدى الىپ قازاقتىڭ تۋىن ۇستاپ, ماڭ­دايدا ءجۇرۋى ءبىر عانيبەت ەمەس پە؟!

بىراق نۇرماحان العاشقى اينالىمنان اسا المادى. شۆەد جىگىتى ەۋرەنگە جول بەرىپ قويدى. بۇل شۆەد وليمپادانىڭ قولاسىن قان­جىعالادى. قازىر ويمەن شولىپ وتىر­ساق, نۇرماحاننىڭ ءوز توبىن جارىپ شىعىپ, فينالدا ايقاسۋعا تولىق مۇمكىندىگى بار ەدى. ءبىزدىڭ جىگىتپەن ءبىر توپقا ل.ۆانەك (پولياك), ر.شاۆۆي (تۋنيس), ناۆي (ەستون), چۋگوس (بەلورۋس), لۋي (قىتاي), باروش (ماجار), جوعارىداعى ەۋرەن (شۆەد), پاتريكەەۆ (ارميان), باروەۆ (رەسەيلىك), باباجانزادە (يران), ءالي اكپار (يراك), ت.ب. تۇسكەن. بۇلار­دىڭ قاي-قايسىسىن جەڭۋگە نۇرماحاننىڭ مۇمكىندىگى بار ەدى. 2010 جىلعى الەم بىرىنشىلىگىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى يۋري پاتريكەەۆتى قوس­پاعاندا, قالعاندارىن بۇدان بۇرىن تالاي جارىستا جەڭگەن بولاتىن. باستى قارسىلاستارى: تۇرىك رىزا مەن كۋبالىق لوپەس كەلەسى توپتا بولاتىن.

جەرەبەگە قاراپ بار قازاق «ا, قۇ­دايلاپ» قۋاندىق. بىراق قۋانىش ۇزاققا سوزىلمادى. جاعداي­دىڭ قالاي بولعانى جايلى نۇر­ماحان­نىڭ ايتقانى: «كۇرەستىم, جى­عىلدىم, جەڭىلدىم. حالقىما وتىرىك ايتىپ اقتالعىم دا كەلمەيدى. كىلەمگە شىعاردان 15 مينۋت بۇرىن, دەنە قىزدىرىپ الماق بو­لىپ جاتتىعۋ جاساپ جاتقاندا اياعىم­نىڭ توبىعىن شىعارىپ الدىم. قاسىمدا جەكە باپكەرىم مارات تۇرلىحانوۆ بولدى...».

ودان بەرى سەگىز جىل اعىپ ءوتتى. نۇرماحان كۇرەس كىلەمىنەن كەتكەن جوق. پاندەميانىڭ الدى – قاڭتار ايىنىڭ اياعىندا گرەك-ريم كۇرەسىنەن فرانتسيادا وتكەن گران-پري ءتۋرنيرى «انري دەگلان – 2020-عا» قاتىسىپ, كۇمىس جۇلدە الىپ قايتتى. فينالدا جاراقاتىنا بايلانىستى كىلەمگە شىقپادى. جاقىندا حابارلاسقانىمدا «قازىر جاراقاتىم تولىق جازىلدى, ۇزبەي جاتتىعۋ جاساپ ءجۇرمىن, بۇيىرسا مەنى كىلەمنەن كورەسىز اعا», دەدى. ارينە, ءتاڭىرىم سولاي بولۋعا جازسىن!

سوڭعى جاڭالىقتار