تۇرعىندارعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدى ستاندارتتاۋ قازاقستانداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن رەفورمالاۋدىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا قالىپقا كەلتىرىلگەن ستاندارتتاۋ جۇيەسىنسىز مەديتسينالىق كومەكتىڭ جوعارى تيىمدىلىگى مەن ساپاسىنا قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. بىراق كەز كەلگەن ستاندارتتىڭ ءوز نەگىزى بولۋى ءتيىس. سوندا عانا ول جەتىستىككە جەتەدى. مەديتسينادا بۇل ەڭ الدىمەن «وزگەگە زالال كەلتىرمە!» دەگەن قاعيدات بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. ءبىز وسىعان بايلانىستى رەسپۋبليكالىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ ورتالىعى كلينيكالىق باسشىلىق جانە حاتتامالاردى تالداۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى اننا تسەپكەمەن دەنساۋلىق ساقتاۋداعى ستاندارتتاۋ ۇدەرىسىنىڭ باعىتتارى جونىندە اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
تۇرعىندارعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدى ستاندارتتاۋ قازاقستانداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن رەفورمالاۋدىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا قالىپقا كەلتىرىلگەن ستاندارتتاۋ جۇيەسىنسىز مەديتسينالىق كومەكتىڭ جوعارى تيىمدىلىگى مەن ساپاسىنا قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. بىراق كەز كەلگەن ستاندارتتىڭ ءوز نەگىزى بولۋى ءتيىس. سوندا عانا ول جەتىستىككە جەتەدى. مەديتسينادا بۇل ەڭ الدىمەن «وزگەگە زالال كەلتىرمە!» دەگەن قاعيدات بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. ءبىز وسىعان بايلانىستى رەسپۋبليكالىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ ورتالىعى كلينيكالىق باسشىلىق جانە حاتتامالاردى تالداۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى اننا تسەپكەمەن دەنساۋلىق ساقتاۋداعى ستاندارتتاۋ ۇدەرىسىنىڭ باعىتتارى جونىندە اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– اننا بوريسوۆنا, ءبولىمنىڭ اتاۋىنا قاراعاندا, سىزدەر ءدارىگەرلەردىڭ وسى باعىتتاعى ءىس-ارەكەتتەرىن رەتتەيتىن قۇجاتتاردى دايىندايسىزدار عوي؟ سوندىقتان دارىگەرلەر ورتاسىندا قىزمەتتەرىڭىزگە قىزىعۋشىلىق ءبىلدىرۋشىلەر كوپ شىعار؟
– «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا عىلىمي تۇردە دالەلدەنگەن نەگىزدەرگە ساي حالىقارالىق ددۇ ستاندارتتارىن, دياگنوستيكاسى جانە ەمدەۋ حاتتامالارىن ەنگىزۋدىڭ قاجەتتىلىگى تەكتەن-تەك ايتىلماعان. بۇل ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ءبىز ەلىمىزدىڭ ەڭ تاڭداۋلى ماماندارىن قاتارعا تارتىپ, حاتتامالار جاسايتىن جۇمىس توبىن قۇرامىز. ءبىزدىڭ ورتالىقتىڭ قىزمەتكەرلەرى ءوز كەزەگىندە بۇل توپتاردى سوڭعى عىلىمي جەتىستىكتەرگە سۇيەنگەن قاجەتتى اقپاراتتارمەن, كلينيكالىق باسشىلىقتىڭ قاعيداتتارىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرادى. ايتقانداي, بۇلاردىڭ سوڭعىسى كلينيكالىق تاجىريبە ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىن ماڭىزدى قۇرال بولىپ تابىلادى.
– كلينيكالىق باسشىلىق دەگەنىمىز نە؟
– كلينيكالىق باسشىلىق دەگەنىمىز بەلگىلى ءبىر تاسىلدەر ارقىلى دارىگەرلەرگە كومەك بەرۋگە ارنالعان جانە ءارتۇرلى كلينيكالىق جاعدايلاردا اۋرۋعا ءتيىمدى كومەك كورسەتۋگە جاردەم بەرەتىن نۇسقاۋ بولىپ تابىلادى. ساپالى كلينيكالىق باسشىلىق بەلگىلى ءبىر تاسىلدەمە بويىنشا جاسالادى. ول بۇگىنگى كۇنگە لايىقتى الەمدىك تاجىريبەلەر مەن بىلىمدەردى جيناقتاي جانە تالداي وتىرىپ, ولاردى پراكتيكادا قولدانۋدىڭ بارىنشا ءتيىمدى مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرادى. ول وسىنىسىمەن ءبىزدىڭ ءداستۇرلى اقپارات الۋ كوزدەرىمىزدەن ەرەكشەلەنىپ تۇرادى. باسشىلىق ددۇ-نىڭ اياسىندا, حالىقارالىق دارىگەرلىك اسسوتسياتسيالاردىڭ شەڭبەرىندە تالدانىپ جاسالادى.
– ءبىز باسقا ءبىر ەلدە, باسقا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە جاسالعان كلينيكالىق باسشىلىقتى قالاي پايدالانا الامىز؟
– بۇل ءۇشىن كلينيكالىق باسشىلىقتى بەيىمدەۋ تاسىلدەمەسى ىسكە قوسىلادى. ءبىز ونى ءوز ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە بەيىمدەپ جاسايمىز. وندا باستى ستاندارتتار مەن حاتتامالار نەگىزگە الىنادى. بۇدان باسقا, باسشىلىققا الىناتىن دياگنوستيكا, ەمدەۋ جانە الدەقانداي ءبىر اۋرۋدىڭ الدىن الۋ جونىندەگى كەپىلدەمەلەر كوپ جاعدايدا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە قاتىسى جوق عىلىمي زەرتتەۋلەرگە نەگىزدەلەدى. مىنە, تاپ وسىنداي عىلىمي نەگىزدى كەپىلدەمەلەر ونى جەكەلەگەن پىكىرلەردەن ەرەكشەلەندىرىپ كورسەتىپ, ەكى ءتۇرلى نۇسقاۋدىڭ قايسىسى «ارتىق» ەكەنىن ءبىلدىرىپ قانا قويمايدى, سونىمەن قاتار, ەمدەۋدىڭ بۇل تۇرلەرىنىڭ ناتيجەلەرىندەگى تۇپكىلىكتى ايىرماشىلىقتاردىڭ قانداي بولاتىنىن, ولاردىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن كەمشىلىكتەرىن بايقاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ماسەلەن, پنەۆمانيا كەزىندە قولدانىلاتىن انتيبيوتيكتەر دياگنوز قويىلعاننان كەيىن 4 ساعاتتان كەشىكتىرىلمەي بەرىلۋى كەرەك. ودان كەشىگىپ قولدانۋ اۋرۋدىڭ اسقىنا تۇسۋىنە جول بەرەدى. حاتتاماعا ءدال وسىنداي كەپىلدەمە ەنگىزىلىپ, ول وزىندىك ءبىر ستاندارتقا اينالادى. ونى ساقتاماۋ ەمدەۋدىڭ ساپاسىن تومەندەتەتىنى ايتىلادى.
– اننا بوريسوۆنا, جالپى مەديتسينادا ستاندارتتاۋ دەگەن كەرەك پە ءوزى؟ ويتكەنى, ادامداردىڭ ءوزى ءارتۇرلى عوي. ولارعا جەكە-جەكە قاراعان دۇرىس ەمەس پە؟
– راس, ءبىز شىنىندا ءارتۇرلىمىز. الايدا, ادامداردىڭ كوپشىلىك بولىگىندە اۋرۋدىڭ دامۋ بارىسىندا بەلگىلى ءبىر زاڭدىلىقتاردىڭ كەزدەسىپ تۇراتىنى بار. دەمەك, ولاردىڭ دياگنوستيكاسى مەن ەمدەلۋىندە دە ستاندارتتى سىزبالار كەرەك بولادى. بۇلار تاجىريبەدە تابىستى دالەلدەنگەن ساپالى عىلىمي زەرتتەۋلەرگە نەگىزدەلەدى. سوندىقتان كەز-كەلگەن سالاداعى سياقتى مەديتسينادا دا ستاندارتتاۋ دەگەنىمىز كورسەتىلگەن قىزمەتتىڭ ساپاسىن بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋعا ىقپال ەتەدى. وسى تۇرعىدا قازاقستانداعى مەديتسينالىق كومەكتى ستاندارتتى دامىتۋدىڭ بىرنەشە ماقسات كوزدەيتىنىن ايتۋىمىز كەرەك. ول ەڭ الدىمەن مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا, مەديتسينالىق كومەكتىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تيىمدىلىگىن كوتەرۋگە, سونداي-اق, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ءوسىپ بارا جاتقان شىعىنداردى تەجەۋگە باعىتتالعان.
– مۇنىڭ سوڭعىسىنا قالاي قول جەتكىزۋگە بولادى؟
– بۇل جەردە ءبىز تاعى دا كلينيكالىق باسشىلىققا جۇگىنۋىمىز كەرەك. جاقسى دالەلدى بازاعا نەگىزدەلگەن كلينيكالىق كەپىلدەمەلەردى قولدانۋ ەمدەۋ پروتسەسىندە مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ قوسىمشا شىعىندار شىعارۋىنا جول بەرمەيدى. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە اۋرۋلاردى ەمدەۋگە كەتەتىن شىعىنداردى ازايتۋعا جول اشادى. ويتكەنى, ءالى دالەلدەنبەگەن ءدارى-دارمەكتەر ەمدەۋگە قولدانىلمايدى. ەمدەۋدىڭ دالەلدەنگەن تاسىلدەمەلەرىن قولدانۋ قوسىمشا ءدارى-دارمەكتىڭ قاجەتتىلىگى مەن ودان بولاتىن اسقىنۋشىلىقتىڭ دەڭگەيىن تومەندەتەدى. وسىعان بايلانىستى, ءبىرىنشى كەزەڭدە دالەلدەنبەگەن ءدارى-دارمەكتى قولدانۋدىڭ تيىمسىزدىگى تومەندەيدى. الدىن الۋ باعدارلامالارى وسىنىڭ, اسىرەسە, العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك بارىسىندا اۋرۋدى ەمدەۋ ورىندارىنا جاتقىزۋدىڭ مولشەرىن, جەدەل جاردەمدى ءجيى شاقىرۋدى جانە مۇگەدەكتىككە ەرتە شىعۋدى تومەندەتەدى. بىلايشا ايتقاندا, كلينيكالىق باسشىلىق قازىرگى زامانعى عىلىمي مالىمەتتەر مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى تاجىريبەنى ءبىر-بىرىنە ۇشتاستىراتىن كوپىردىڭ قىزمەتىن اتقارادى. بۇل ءوز كەزەگىندە تەك دارىگەرلەرگە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار دەنساۋلىق ساقتاۋ مەنەدجەرلەرىنە دە ءاردايىم بايسالدى جانە عىلىمي نەگىزدەردە شەشىم قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان كۇللى الەمدەگى سياقتى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە كلينيكالىق باسشىلىق پەن دالەلدەنگەن مەديتسينالىق قاعيداتتاردى قولدانۋ وتە ماڭىزدى بولىپ سانالادى.
– ءسىز كلينيكالىق باسشىلىقتىڭ كوپتەگەن ەلدەردە قولدانىستا ەكەنىن ايتتىڭىز. ال ولاردىڭ ناقتى قاي ەلدەردى قامتىپ وتىرعانىن اتاي الاسىز با؟
– كلينيكالىق باسشىلىقتىڭ قازىرگى زامانعى ءداۋىرى 1992 جىلدان باستالادى. ول ءبىرىنشى رەت اقش مەديتسينا ينستيتۋتىندا جاسالعان باياندامادا اتالىپ كورسەتىلىپ, كلينيكالىق باسشىلىق پەن ونىڭ ماڭىزى اشىپ ايتىلدى. ال 1999 جىلى كلينيكالىق باسشىلىقتى جاساۋ تاسىلدەرى تۋرالى بايانداما جاسالدى. اتالمىش ۇدەرىس كوپتەگەن ەلدەردە كلينيكالىق باسشىلىقتى تالداۋمەن جانە ەنگىزۋمەن اينالىساتىن ءىرى ۇيىمداردىڭ قۇرىلۋىنا الىپ باردى. مۇنداي ۇيىمدار, ايتالىق, ءبىرىنشى بولىپ ۇلىبريتانيانىڭ ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە شەبەرلىك ينستيتۋتىندا (NICE), شوتلانديانىڭ ينستيتۋت ارالىق جۇيەسىندە (SIGN) پايدا بولدى. مۇنداي قۇرىلىمدار كانادا, اۆستراليا, گەرمانيا سياقتى كوپتەگەن ەلدەردە دە بار. ايتا كەتۋ كەرەك, ددۇ سەكىلدى كوپتەگەن مەديتسينالىق اسسوتسياتسيالار دا كلينيكالىق باسشىلىقتى جاساپ, ونى ءار ەلدىڭ جەرگىلىكتى جاعدايىنا بەيىمدەۋمەن اينالىسىپ كەلەدى.
– بۇل ەندى ءسىزدىڭ ءبولىمنىڭ اينالىساتىن جۇمىسى عوي؟
– ءيا, ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى ەڭ وزەكتى باعىتتار بويىنشا كلينيكالىق باسشىلىقتى بەيىمدەۋ ۇدەرىسى «قر دەنساۋلىق ساقتاۋ سەكتورىنا تەحنولوگيالار تاپسىرۋ مەن ينستيتۋتتىق رەفورمالار جاساۋ» جوباسى شەڭبەرىنەن باستالدى. بۇل باستاماعا ۇكىمەت قولداۋ كورسەتتى. وسى كەزدەن باستاپ ءبىزدىڭ ورتالىقتا دا, رەسپۋبليكاداعى مەديتسينالىق, عىلىمي جانە ءبىلىم ۇيىمداردا دا كلينيكالىق باسشىلىق پەن ونىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ تاجىريبەسىن ەنگىزۋگە بەيىمدەۋ مىندەتتەرىن شەشۋگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ جونىندە وراسان زور جۇمىستار جۇرگىزىلدى.
– ماڭىزدى اڭگىمەڭىز ءۇشىن, اننا بوريسوۆنا, ۇلكەن راحمەت. مەنىڭ ويىمشا, بۇل سۇحبات ءبىزدىڭ ءدارىگەرلەرىمىز ءۇشىن دە ماڭىزدى بولۋعا ءتيىس.
– ءبىز دارىگەرلەرىمىزدىڭ كلينيكالىق باسشىلىق ۇسىنعان دالەلدى كەپىلدەمەلەردى قولدانۋلارىنىڭ ەلىمىزدە مەديتسينالىق كومەك پەن قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن حالىقارالىق ستاندارتتارعا جاقىنداتا تۇسۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەگەن ۇمىتتەمىز.
اڭگىمەلەسكەن
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان».
