بانكتەر كارانتيننەن «سەمىرىپ» شىقتى

بانكتەر بيزنەسكە ەمەس, قاراپايىم حالىققا كوبىرەك سەنەدى

ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتىنشە, 2020 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا بانكتەردىڭ بەر­گەن جالپى نەسيە­لەرىنىڭ كولەمى 14,3 ترلن تەڭگە بولعان ەدى. تامىزعا دەيىن بە­رىل­گەن نەسيە كولەمى 13,9 ترلن تەڭ­گەنى قۇ­رادى. ياعني, كارانتيندەگى كوكتەم مەن جازدا ەكونوميكانى نەسيەلەندىرۋ كو­لەمى 2,6 پايىزعا تومەندەپ كەتكەن ەكەن. دە­گەنمەن كارانتين شارالارى باسەڭدەگەن قىر­كۇيەكتە كورسەتكىش قايتا كوبەيىپ, 14,2 ترلن تەڭگەگە كو­تەرىلدى. كارانتينگە دەيىنگى دەڭ­گەيگە قازىر جەتپەگەنىمەن, وسى قار­قىنمەن كەلەسى ايدا-اق سول كەز­دەگى كو­لەمنەن اسىپ كەتەيىن دەپ تۇر. ال جىل سوڭىنا دەيىن وسى قارقىن ساقتالاتىن بول­سا, قاڭ­تاردان باستاپ جەلتوقسانعا دە­يىنگى ارالىقتا بانكتەردىڭ بەرگەن نەسيەسى 14 پايىزعا ءبىر-اق كوبەيمەك. ارينە, كور­سەتكىشتىڭ بۇلايشا كوبەيۋىنە توتەنشە جاع­دايدان زارداپ شەككەن كاسىپورىندارعا ۇكى­مەتتىڭ بەرگەن جەڭىلدەتىلگەن 600 ملرد تەڭ­گە نەسيەسى دە اسەر ەتىپ وتىرعانىن ەس­كەرگەن ءجون. الايدا ۇكىمەتتىڭ بۇل كومەگى بول­ماعان كۇننىڭ وزىندە دە نەسيە نارىعى 8 پايىزدان ارتىق وسەر ەدى. قىسقاشا ايت­قاندا, جىل سوڭىنا دەيىن نەسيە نارىعى قار­قىن الىپ, اي ساناپ بانكتەن قارىز الۋ­شىلار دا, ولاردىڭ بەرەشەك قاراجاتى دا قارقىندى تۇردە وسپەك. بىراق بۇل ەكونوميكانىڭ ءوسىمى ەمەس, كارانتيندەگى شەك­تەۋدەن كەيىنگى نارىقتىڭ قالپىنا كە­لۋى ەكەنى انىق.

داعدارىس كەزىندە بيزنەسكە بەرىلگەن نەسيە كولەمى ناۋرىز بەن قىركۇيەك ارا­لىعىندا 7,4 ترلن تەڭگەدەن 7,3 ترلن تەڭ­گەگە ازايىپ قالعان. ەسەسىنە, وسى ۋاقىت ارا­لىعىندا جەكە تۇلعالاردىڭ بانكتەر ال­دىنداعى قارىزى 6,8 ترلن تەڭگەدەن 6,9 ترلن تەڭگەگە ءوسىپ وتىر. ياعني, پاندەميادان تۋىن­داعان ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ قار­جىلىق داعدارىسقا ۇلاسپاۋى ءۇشىن بان­كتەر ەڭ الدىمەن بيزنەستىڭ ەمەس, جەكە تۇل­عالاردىڭ كومەگىنە جۇگىنىپ وتىر دەگەن ءسوز.

جالپى, سوڭعى جىلدارداعى نەسيە نا­رىعىنىڭ كورسەتكىشتەرىنە قاراي شى­عاتىن قورىتىندى – بانكتەر بيزنەسكە قارىز بەرۋ­گە جۇرەكسىنەدى, ويتكەنى سەنبەيدى. ەسە­سىنە, جەكە تۇلعالارعا تۇتىنۋشىلىق قارىز بەرۋدە بەلسەندى. جەكە تۇلعالار سول نەسيەنى دە اينالىپ كەلگەندە بيزنەستىڭ تاۋارى مەن قىزمەتىن تۇتىنۋ ءۇشىن جۇمسايتىنى انىق. الايدا بانكتەر ءۇشىن بيزنەسكە قا­را­عاندا قاراپايىم حالىقتان الاشاق بول­عان ءتيىمدى. كاسىبي قارجىگەرلەر نە دەي­تىنى بەلگىسىز, بىراق ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋدىڭ «بانك-جەكە تۇلعا-بيزنەس» مودەلى ەلدەگى دەۆال­ۆاتسيانى كۇشەيتىپ وتىرعان بىردەن-ءبىر فاكتور. ويتكەنى بيزنەس وزىنە كەرەك قا­را­جاتتى سوڭعى تۇتىنۋشىلار ارقىلى الىپ وتىرعاندىقتان, وندىرىستەگى قارجى تاپ­شىلىعى سوڭعى تاۋاردىڭ قىمباتتىعىن تۋىن­داتاتىنى تۇ­سىنىكتى.

 دەۆالۆاتسيانىڭ ارقاسىندا «بايىپ» قالدىق

نەسيە نارىعىمەن سالىستىر­عاندا كارانتيندە دەپوزيتتىڭ اي­تارلىقتاي وسكەنى بايقالادى. ناۋرىز ايىندا بيزنەس پەن جەكە تۇلعالاردىڭ بانكتەردەگى قاراجاتى 20,3 ترلن تەڭگە بولسا, قىركۇيەككە دەيىن كور­سەتكىش 2 پايىزعا ءوسىپ, 20,7 ترلن تەڭگەگە جەت­تى. سونىڭ ىشىندە بيزنەستىڭ جيناعى 10,5 ترلن تەڭگەدەن 10,6 ترلن تەڭگەگە جەت­سە, جەكە تۇلعالاردىڭ اقشاسى 9,7 ترلن تەڭگە­دەن 10 ترلن تەڭگەگە جەتتى.

دەپوزيتتەگى قاراجاتتىڭ 40 پايىزى شەت­ەل ۆاليۋتاسىندا, ونىڭ باسىم بولىگى دوللاردا ەكەنىن ەسكەرسەك, بانكتەگى دەپو­زيتتىڭ جاعدايى تۋرالى مىناداي قىزىق كارتينا بايقالادى. ناۋرىز ايىندا دول­لار 380 تەڭگە, قىركۇيەكتەگى ورتاشا كورسەتكىش 420 تەڭگە  اينالاسىندا بولدى. ياعني, كارانتين ۋاقىتىندا دوللار باعامى شامامەن 10 پايىز ءوسىپ وتىر. ەندى دەپوزيتتەگى 40 پايىز قاراجاتتى تەك دوللار با­عامىنىڭ وسكەنىنىڭ ارقاسىندا كو­بەيدى دەسەك, ناۋرىزداعى 20,3 ترلن تەڭگە قازىر 21 ترلن تەڭگەدەن اسۋى كەرەك ەدى. الايدا قازىر دە­پوزيتتە جاتقان قاراجات كولەمى جوعارىدا ايتىلعانداي 20,7 ترلن تەڭگە. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى – دەپوزيتتەگى اقشا ناۋرىزداعى دەۆالۆاتسيانىڭ ار­قاسىندا عانا ءوسىپ وتىر. ەگەر دوللار قىم­باتتاماعاندا دەپوزيتتەگى اقشا ازايىپ قا­لار ەدى.

 بانكتەر ەشقاشان كەدەيلەنبەيدى

بانك سەكتورىنىڭ ناۋرىز ايىن­داعى تازا پايداسى 150 ملرد تەڭگە بولعان. قىر­كۇيەكتە كور­سەتكىش 515 ملرد تەڭگەگە جۋىق­تاعان ەكەن. «حالىق بانكتىڭ» جالعىز ءوزى قىركۇيەكتە 189 ملرد تەڭگە تازا پايدا تاۋىپ, ناۋرىز ايىنداعى بۇكىل بانكتىڭ تاپقان تابىسىنان اسىپ ءتۇستى. بانكتەردىڭ ءتيىمدى بيز­نەس جاساي باستاۋىنىڭ ءبىر سەبەبى داعدارىس كەزىندە ناشار كرەديتتەر مەن ساپاسىز اكتيۆتەردەن جاپپاي قۇتىلعانى بولۋى ىقتيمال.

جالپى, كوكتەم مەن جاز­داعى كاران­تيندە بانكتەردىڭ قان­شالىقتى تابىستى جۇمىس ىستەگەنىن ءبىلۋ ءۇشىن وسى ارالىقتاعى مەنشىكتى كاپيتالدارىنىڭ كولە­مىنە كوز جۇگىرتۋ كەرەك. ناۋرىز ايىن­دا بانك­تەردىڭ كاپيتال كولەمى 3,78 ترلن تەڭگە بولسا, قىر­كۇيەكتە كورسەتكىش ءسال ازايىپ 3,77 ترلن تەڭ­گەنى قۇرادى. الايدا كاپيتال كولەمى نەسيە نارىعىنا «ەرىپ» جۇرەتىندىكتەن, ياعني نەسيە بەرۋ كو­بەيسە, ارتىنشا بىرەر ايدان كەيىن تابىستىڭ, تيىسىنشە كاپيتالدىڭ دا وسە­تىنىن ەسكەرسەك, جىل سوڭىنا دەيىن بانك كاپيتالدارى قالپىنا كەلىپ, ءتىپتى جىلدى «پليۋس­پەن» جا­بۋى ابدەن مۇمكىن.

ونىڭ ۇستىنە, قىركۇيەكتە تەك قانا اتف بانكى, ەۋرازيا بانكى, جابىلىپ قال­عان تەنگري بانكى, ازيا كرەديت بانكى مەن پاكىس­تاننىڭ ۇلتتىق بانكىندە عانا كا­پيتال كولەمى تومەندەگەن. قالعان بانكتەر قازىردەن-اق داعدارىستان شىعىپ جاتىر.

 داعدارىستان پايدا تاۋىپ ءجۇر

قىسقا مەرزىمدە ءوز كاپيتال­دارىن ساق­تاپ قالۋعا تىرىسىپ جاتقان بانكتەر ۇزاق مەرزىمدە كوپ پايداعا كەنەلگەلى وتىر. قارجى نارىعىندا جارتى جىلدا 10 پايىز تابىس – وتە ۇلكەن كورسەتكىش. بانك سەكتورىنىڭ اكتيۆ كولەمى ناۋرىز-قىر­كۇيەك ارالىعىندا 26,7 ترلن تەڭگەدەن 10 پايىزعا ءوسىپ 29,6 ترلن تەڭگەگە جەتتى.

جىل باسىنان بەرى بارلىق دەرلىك بانك­تەردىڭ اكتيۆ كولەمى وسكەن. تەك نۇربانك, حوۋمكرەديت, قازاقستانداعى قىتاي بانكى, كاسسا نوۆا, تاياۋدا عانا جابىلىپ قالعان تەنگري بانكى, كاپيتال بانكى, ازيا كرەديت بانكىنىڭ عانا اكتيۆى ازاي­عان. ەسەسىنە, قىركۇيەك ايىندا اك­تيۆتەرى تومەندەگەن بانكتەردىڭ قاتارى كوبەيگەن. ولاردىڭ ارا­سىندا ءىرى بانكتەردەن سبەربانك, فورتە بانكى, اتف بانكى, ەۋرازيا بانكى, الفا بانك بار.

بۇل جولعى داعدارىس قارجى نارىعىنىڭ ەمەس, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ داعدارىسى بول­عاندىقتان, ولاردىڭ كوبىنىڭ بان­كروت بولىپ جاتقانى زاڭدى. ال بانكتەردىڭ اكتيۆتەرىنىڭ اي­تارلىقتاي ءوسۋى سول بانكروت بولعان كاسىپورىنداردىڭ كەپىلزاتتارىن الۋى ەسەبىنەن بولۋى مۇمكىن. ايت­پەسە, بانكتەردىڭ جارتى جىلدا ءوز اكتيۆتەرىن 10 پايىز كوبەيتە الا­تىنداي ەلدە ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتىڭ بولماعانى بەلگىلى.