ۆالەنتين ەرشوۆ,
رەسەي سوت تورەلىگى اكادەمياسىنىڭ رەكتورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى:
– ەكونوميكالىق, ساياسي بەرىك باعىتتارىن بەلگىلەي العان قازاقستان رەسپۋبليكاسى سوت جۇيەسىندە دە ماڭىزدى جانە ناتيجەلى شەشىمدەر قابىلداي ءبىلدى. قازاقستاندىق سوت جۇيەسىنىڭ ەڭ الدىمەن, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن ساقتاۋدى ءبىرىنشى ساتىعا قويا وتىرىپ, بىرەگەي ءارى جوعارى بىلىكتىلىك دەڭگەيدە جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقانىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. مۇنى ەلدەگى ازاماتتاردىڭ ءوز قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن سوت ارقىلى قورعاۋدىڭ ءتيىمدىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقان كەشەندى ءىس-شارالاردان دا بايقاۋعا بولادى.
ۆالەنتين ەرشوۆ,
رەسەي سوت تورەلىگى اكادەمياسىنىڭ رەكتورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى:
– ەكونوميكالىق, ساياسي بەرىك باعىتتارىن بەلگىلەي العان قازاقستان رەسپۋبليكاسى سوت جۇيەسىندە دە ماڭىزدى جانە ناتيجەلى شەشىمدەر قابىلداي ءبىلدى. قازاقستاندىق سوت جۇيەسىنىڭ ەڭ الدىمەن, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن ساقتاۋدى ءبىرىنشى ساتىعا قويا وتىرىپ, بىرەگەي ءارى جوعارى بىلىكتىلىك دەڭگەيدە جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقانىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. مۇنى ەلدەگى ازاماتتاردىڭ ءوز قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن سوت ارقىلى قورعاۋدىڭ ءتيىمدىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقان كەشەندى ءىس-شارالاردان دا بايقاۋعا بولادى.
ءبىزدىڭ ەلدە سۋديالاردى دايارلاۋ, وقىتۋ دەيتىن ماسەلەلەرگە ەرەكشە ءمان بەرىلەدى. رەسەيدە سوت جۇيەسىندە جۇمىس ىستەيتىن ماماندار, اتاپ ايتقاندا, سۋديالاردى وقىتۋ ەرتە باستان قولعا الىنعان. ءبىلىم سالاسىندا ارنايى مامانداندىرىلعان وقۋ ورىندارى – كوللەدج, جوو, اسپيرانتۋرا, دوكتورانتۋرا ىسكە قوسىلعان. وسىنىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان جانە رەسەي جوعارعى سوتتارى ورتاق كەلىسىمگە كەلىپ, ەكى ەل سۋديالارىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدى وڭ جولعا قويعان ەدىك. قازىرگى تاڭدا بۇل كەلىسىمشارت اياسىندا اتقارىلىپ جاتقان ءىس-شارالار ءوز ناتيجەسىن كورسەتىپ وتىر. بىرلەسكەن ءبىلىم الۋ كەزىندە قازاقستان سۋديالارى جوعارى كاسىبي دايىندىقتارىن كورسەتە ءبىلدى.
ال كەڭ كولەمدە, وسىمەن التىنشى رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان قۇرىلتاي وسىنداي يگىلىكتى باستامالاردىڭ تۋىنداۋىنا جول اشاتىن قۇقىقتىق ارەناعا اينالدى. بۇل جەردە سوت جۇيەسىنە قاتىستى سونى شەشىمدەر قابىلداپ, تاجىريبە الماسۋعا مۇمكىندىك مول. قازاقستان مەن رەسەي سەكىلدى ەكى ەلدىڭ بايلانىسىن نىعايتۋدا دا سەزدىڭ الار ورنى ەرەكشە.
ۆاسيلي ونوپەنكو,
ۋكراينا جوعارعى سوتىنىڭ ەكس-توراعاسى, سۋديالار وداعىنىڭ ءتوراعاسى, جوعارعى سوتتىڭ سۋدياسى:
– رەسپۋبليكالىق سۋديالار سەزى سوت بيلىگىنىڭ ىرگەتاسىن ودان ءارى بەكەمدەتىپ, ابىرويىن كوتەرۋدە, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ساقتاۋ جولىندا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. قازىرگى تاڭدا كەز كەلگەن ۇلتتىق جانە حالىقارالىق سوت جۇيەسى ۋاقىت تالابىنا قاراي وزگەرتۋلەردى, تولىقتىرۋلار مەن جەتىلدىرۋلەردى تالاپ ەتەدى. وسىعان وراي, التىنشى رەت وتكىزىلىپ وتىرعان سەزد سوت-قۇقىقتىق جۇيەنىڭ كەم تۇستارىن كورسەتىپ, قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىنە ءتيىستى باعا بەرە ءبىلدى دەپ تولىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى. سەزد, سونداي-اق, وسى سالا ماماندارىنىڭ اشىق پىكىر الماسىپ, وزىق تاجىريبەلەرىمەن بولىسەتىن الاڭىنا دا اينالدى. قۇقىقتىق رەفورما جۇرگىزىپ, ونىڭ مەحانيزمىن جاساۋدا, يننوۆاتسياسىن ىسكە قوسۋدا وزگە ەلدەردىڭ سوت جۇيەسىندەگى وڭ ناتيجەلەرمەن تانىسۋ, سالىستىرۋ, ساراپتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعى وتە زور. مىسالى, ۋكراينانىڭ سۋديالارىن قازاقستانداعى سوتقا دەيىنگى ءبىتىمگەرشىلىك پروتسەسى, ەكى جاقتىڭ نارازىلىعىن اسقىندىرماي كەلىسىمگە كەلتىرىپ وتىرعان «مەدياتسيا تۋرالى» زاڭنىڭ قولدانىلۋى قىزىقتىرىپ وتىر. سوت جۇيەسىن قوعامعا اشىق, جاريالى تۇردە كورسەتۋ باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ اۋقىمدىلىعى دا بايقالادى.
اقجان ەشتاي,
اقمولا وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى:
– شالعاي جاتقان ەلدى مەكەندەرمەن سالىستىرعاندا, قالا, وبلىس ورتالىقتارىنداعى سۋديالاردىڭ جۇكتەمەسى وتە كوپ. اسىرەسە, ەلىمىزدەگى ءىرى مەگاپوليستەر – الماتى مەن استانا قالالارى جانە وبلىستارىندا ورنالاسقان ىرگەلى سوتتاردا قارالاتىن ىستەر قىرۋار. ايىنا 100-دەن استام ءىس قارايتىن سۋديا كەيدە كونۆەيەر سەكىلدى جۇمىس ىستەپ كەتەدى. قوعام دامۋىنا بايلانىستى زاڭنامالار ءجيى وزگەرىسكە ۇشىرايتىنى تاعى بار. نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق زاڭنامالاردىڭ بارلىعىن زەردەلەپ, سۇزگىدەن وتكىزۋ, ءوزى تورەلىك جاسايتىن ءىستى ساراپتاۋ ءۇشىن دە سۋدياعا ۋاقىت كەرەك.
التىنشى سەزدە مەملەكەت باسشىسى وسى ماسەلەنى قالتارىستا قالدىرعان جوق, سۋديالار شتاتىن كوبەيتۋ, سوت حاتشىلارىنىڭ سانىن ارتتىرۋ جونىندە ناقتى شەشىم شىعارىلدى. قوعامدا «سۋديالار تەك ىستەردى قاراۋمەن شەكتەلەدى» دەگەن پىكىر قالىپتاسىپ قالعان. الايدا, بۇل اۋقىمدى ىستەردىڭ ءبىر بولىگى عانا. سوت پروتسەسىن ۇيىمداستىرۋ, ءىستى سوتقا دەيىنگى قاراۋعا دايىندىق, ءىستى سوتتا قاراۋدىڭ ماسەلەسى – مىنە, سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ وسىنداي سان ءتۇرلى ساتىلارىنان ساپالى ءوتۋ ءۇشىن دە ۋاقىت كەتەدى.
ەگەر سۋديانىڭ كومەكشىسى دەگەن لاۋازىم ەنگىزىلەتىن بولسا, وسى جۇمىستار ءبىراز جەڭىلدەر ەدى. سۋديا تەك ىستەردى قاراۋمەن عانا شۇعىلدانسا, بۇل, بىرىنشىدەن, پروتسەستىڭ ساپاسىن ارتتىرادى, ەكىنشىدەن, ءىستى سوتتا قاراۋ مەرزىمى ءبىرشاما قىسقارادى. وسىدان 2-3 جىل بۇرىن جاپونيانىڭ توكيو قالاسىنداعى ءبىر سوت پروتسەسىنە قاتىسقان ەدىك. سوندا بايقاعانىمىز, سۋديا قانداي ءىس قارايتىنىن سوت زالىنا كەلگەندە ءبىر-اق بىلەدى ەكەن. سوتتا ءىستى قاراۋ ساتىسىنا دەيىنگى دايىندىق جۇمىستارىنىڭ بارلىعىن سۋديانىڭ كومەكشىلەرى اتقارادى. جاپوندىقتاردىڭ پىكىرىنشە, بۇل ءتاسىل سۋديالاردىڭ قارايتىن ءىس جونىندە الدىن الا پىكىر قالىپتاستىرۋىنا دا جول بەرمەيتىن كورىنەدى.
بانۋ راحىمبايقىزى,
جۋرناليست.
