جولبارىستىڭ ءومىر سۇرۋىنە جارامدى اۋماقتىڭ جالپى اۋدانى 1 ملن گەكتاردان اسادى. بولجامعا سەنسەك, مۇندا بۇل جانۋاردىڭ 100-دەن 200-گە دەيىن كوبەيتۋگە بولادى.
تۇران جولبارىستارى سوڭعى رەت 1970 جىلدارى بايقالعان ەدى. ولار تاياۋ شىعىس, قاپ تاۋى (زاكاۆكاز) جانە ورتالىق ازيا, سول سەكىلدى تۇركيادان باستاپ سولتۇستىك-باتىس قىتايعا دەيىنگى ارالىقتى مەكەن ەتكەن.
عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل جولبارىستىڭ جوعالۋىنا قاساقانا جاپپاي قىرۋ, جولبارىستىڭ ازىق-ت ۇلىك بازاسى رەتىندە تۇياقتى جانۋارلاردى باقىلاۋسىز اۋلاۋ, سونداي-اق سۋارۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى مەكەندەيتىن جەرلەردىڭ جويىلۋى سەبەپ بولعان.
بۇگىندە ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى بالقاش ماڭىندا جولبارىستى قالپىنا كەلتىرۋ باعدارلاماسىن ازىرلەدى. ول 15 جىلعا ەسەپتەلىپ, وسى ارقىلى مەكەندەيتىن جەرلەردى دايىنداۋ, جولبارىستاردى تابيعاتقا شىعارۋدى جانە باعدارلامانىڭ ءساتتى جۇزەگە اسىرىلۋىن باقىلاۋ قامتىلادى.
قازىر جاڭادان ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماق – «ىلە-
بالقاش» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆاتى قۇرىلدى. سونداي-اق براكونەرلىكتەن قورعاۋ جۇيەسى جانە تابيعات پايدالانۋدىڭ تىيىم سالىنعان تۇرلەرىنىڭ الدىن الۋدى قامتيتىن اۋماقتىق باسقارۋ جوسپارى ازىرلەنىپ, ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار بيوتەحنيكالىق ءىس-شارالارعا بايلانىستى جابايى دوڭىزدىڭ تىعىزدىعىن ارتتىرۋ جانە بۇحارلىق بۇعىنىڭ پوپۋلياتسياسىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. وسىدان كەيىن ەكوجۇيە جولبارىستىڭ ۇزاق مەرزىمدى پوپۋلياتسياسىن دامىتۋعا جول اشادى.
رەينترودۋكتسيالاۋ جۇمىسىنا امۋر تۇرىنە جاتاتىن جولبارىستار پايدالانىلادى دەپ كوزدەلۋدە.
2010 جىلى قازاقستان جولبارىستى ساقتاۋعا ارنالعان حالىقارالىق سامميتتە تۇران جولبارىسىنىڭ پوپۋلياتسياسىن ورتا ازياعا قايتارۋعا دايىن ەكەنىن مالىمدەگەن ەدى.
2017 جىلى قازاقستان مەن دۇنيەجۇزىلىك جابايى تابيعات قورى (WWF) اراسىندا ىلە وزەنى اتىرابىندا جانە وڭتۇستىك بالقاش ماڭى اۋماعىندا جولبارىستى رەينترودۋكتسيالاۋ جونىندەگى باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
باعدارلاما 3 كەزەڭنەن تۇرادى. اتاپ ايتقاندا, ەكوجۇيەلەردى قالپىنا كەلتىرۋ (دوڭىزدار مەن شاباقتاردىڭ سانىن ۇلعايتۋ, بۇقار (توعاي) بۇعىسىن جانە توعاي ورماندارىن قالپىنا كەلتىرۋ, تابيعاتقا العاشقى جولبارىستاردى شىعارۋ, توپتى قالىپتاستىرۋ, جولبارىستاردىڭ مىنەز-قۇلقىن باقىلاۋ جانە مونيتورينگىن جاساۋ, سونداي-اق جولبارىستار پوپۋلياتسياسى مونيتورينگىن قولعا الىپ قورعاۋ جانە ءتۋريزمدى دامىتۋ كىرەدى.
