ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, «شاعىن اۋداننىڭ ماسەلەسى شاش ەتەكتەن» اتتى ماقالادا 19-شاعىن اۋداندا سالىنىپ جاتقان بىرنەشە تۇرعىن ءۇيدىڭ ساپاسىزدىعى جونىندە ماسەلە كوتەرىلدى. اتاپ ايتساق ءى.ەسەنبەرلين 2/2, كوكجال باراق 4, Əل-فارابي 38/2, قازىبەك بي 46, ۋəليەۆ 9/3 مەكەنجايلارىنداعى كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى جاڭا باسپانالارىنىڭ ساپاسىزدىعىنا شاعىمدانىپ, بارماعان جەرلەرى, اشپاعان ەسىكتەرى قالماعانىن ايتقان بولاتىن.
وسى ماقالادان كەيىن رەداكتسيامىزعا كەلىپ تۇسكەن حاتقا قول قويعان ازاماتتار ء«بىرشاما وكپە-نازىمىزدى بىلدىرمەكپىز» دەي كەلە: «قالامىزدىڭ سول جاعالاۋىندا ورىن تەپكەن 19-شاعىن اۋدان – وسكەمەننىڭ جاڭا بولىگى, قاناتتانىپ كەلە جاتقان جاس شاعىن اۋدان بولىپ تابىلادى. جاڭادان بوي كوتەرگەن قالاشىق بولعاننان كەيىن حالىقتىڭ سىنى دا, كوزى دە, ماقتاۋى مەن داتتاۋى دا وسى جاقتا. جاناشىرلىقتان گورى باستاماعا قولداۋ تانىتىپ, قولۇشىن بەرۋدەن بۇرىن, تىرناق استىنان كىر ىزدەپ, تۇيمەدەي نارسەنى تۇيەدەي قىلاتىندار قاراسى قوعامدا از ەمەس» دەپ باستاعان. سودان سوڭ شاعىن اۋداندا اتقارىلعان, اتقارىلىپ جاتقان شارۋالاردى ءتىزىپ ءوتىپ, ء«بىزدىڭ جايلى دا سۇيىكتى مەكەنىمىزگە اينالعان 19-شاعىن اۋدانعا تاعىلعان ايىپقا, ورىنسىز سىنعا تۇبەگەيلى كەلىسپەيمىز» دەپ اياقتاعان. سوڭىندا وسى اۋداننىڭ بىرنەشە تۇرعىنى قولدارىن قويىپ, مەكەنجايلارىن كورسەتىپتى. تىزىمگە كوز جۇگىرتە كەلە ەسەنبەرلين 6ا مەكەنجايىنان ءۇش تۇرعىننىڭ قولىن بايقادىق. پروبلەماسىز ءۇي قانداي بولادى ەكەن دەپ يەلەرى قول قويعان ءۇش پاتەردىڭ ەسىگىن قاقتىق. سويتسەك, ۇشەۋى دە پاتەر جالداۋشىلار ەكەن.
– مەن «كۆارتيرانتپىن». بالامەن سەرۋەندەپ جۇرگەن ەدىم. ەكى قىز جۇگىرىپ كەلىپ اق قاعازعا قول قويعىزىپ الدى. نە تۋرالى ەكەنىن بىلمەدىم. قولىندا ون بالەنباي بوس قاعاز بولعان. «ەشقانداي شاعىمىم جوق دەپ قول قويا سالىڭىزشى» دەپ وتىنگەن سوڭ قويا سالعانمىن, – دەيدى 22-پاتەردىڭ تۇرعىنى گ.اققازينا.
سول سياقتى 3-ءشى پاتەردىڭ تۇرعىنى دا جالداپ تۇرىپ جاتقاندار. ونىڭ ۇستىنە ولار ەشقانداي قاعازعا قول قويماعان. تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, 8-ءشى پاتەردى دە جالداپ تۇرادى ەكەن. تۇرعىندار دەمەكشى, ءدال وسى ءۇيدىڭ تۇرعىندارىمەن تىلدەستىك. پروبلەماسى سول باياعى ءبىز ماقالادا اتاپ وتكەن ۇيلەردىكىندەي. تەرەزە استىنان جەل ۇرلەيدى, قابىرعاسى قوپسىپ جاتىر, تاعىسىن تاعى.
– ءۇيدىڭ سىرتىن قاپتاتامىز دەگەنبىز. كىرەبەرىسىن ءوزىمىز اقشا جيناپ جاساتتىق. پاندۋستى دا جۇگىرىپ ءجۇرىپ ءوزىم قويعىزدىم. ويتكەنى جولداسىم 1-توپتاعى مۇگەدەك, اربادا وتىر. ءۇيدىڭ ساپاسىن ءوزىڭ كورىپ تۇرسىڭ, – دەدى دامەش بايدىراحمانوۆا.
ءيا, ءۇيدىڭ ساپاسى كورىنىپ تۇر.
ايتقانداي, بىزگە كەلىپ تۇسكەن حاتتىڭ ءماتىنىن مادەنيەت قايراتكەرى, وسكەمەن قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – ساعىنبەك اقانوۆ سكانەرلەپ, الەۋمەتتىك «Facebook» جەلىسىندە بولىسكەن ەدى. پوست اۆتورىمەن حابارلاسقانىمىزدا:
– قولدى ۆولونتەرلەر جينادى. ولاردى كىم ۇيىمداستىرعانىن بىلمەيمىن. ال حاتتى ىشكى ساياساتتا الىپ قالعان. بىراق 19-شاعىن اۋداندا ماسەلەنىڭ بارى راس. باۋىرلارىمىز دا ءۇي الىپ, ۋلاپ-شۋلاعانىن بىلەمىز, – دەدى ساعىنبەك اقانوۆ.
ارداگەرلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جەلىگە جاريالاعان جازباسىن ەكى-ءۇش ساعاتتان سوڭ ءوشىرىپ تاستادى. بىراق ءبىز جازباعا بايلانىستى بارلىق پىكىردىڭ سكرين-كوشىرمەسىن الىپ قويدىق. پىكىرلەردىڭ كوپتىگى سونشا, بارىنە توقتالىپ ءوتۋ مۇمكىن ەمەس. دەسە دە, ءسوزىمىز دالەلدى بولۋى ءۇشىن ەكى-ءۇش پىكىردى ىقشامداپ ۇسىنعاندى ءجون كوردىك.
قازاقستان جازۋشىلار وداعى شىعىس قازاقستان وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى الىبەك قاڭتارباەۆ: «جوعارىداعى شاعىن اۋدانداعى ۇيلەردىڭ ساپاسىز ەكەندىگى جايلى, ءوزىڭ دە جازىپ وتىرسىڭ, سان مارتە ءسوز بولعان ەكەن. جارايدى, مەردىگەر ۇياتسىزداۋ بولعان ەكەن دەيىك, ونى قالالىق قابىلداۋ كوميسسياسى قالاي عانا قابىلداپ العان؟ بارماق باسىلماعان, كوز قىسىلماعان دەپ قالاي عانا كەپىلدىك بەرەسىڭ؟ ەڭ باستىسى, ول ۇيلەردىڭ قابىرعالارى ءبيتتىڭ قابىعىنداي, ىشكىلەرى سىركەنىڭ جايالىعىنداي ەكەندىگىن ايتىپ شاعىمدانعان تۇرعىنداردىڭ جانايقايى باياعىدا وبلىس شەكاراسىنان شىعىپ كەتكەن».
قوعام بەلسەندىسى ەرمەك قۇرمانعالي: سول ۇيلەردىڭ بىرىندە مەن ءوزىم دە تۇرامىن. ۇيلەردىڭ ساپاسى شىندىعىندا دا سىن كوتەرمەيدى. اسىرەسە تەرەزەلەرىنەن جەل اڭقىلداپ, جاڭبىرلى كۇنى سۋ كىرەدى. ال ەڭ سوڭعى قاباتتا ءتىپتى قيىن. 9-قاباتتى ۇيلەردىڭ ساپاسى ءتىپتى ناشار. كورشى ءۇيدىڭ جاتىن بولمەدەگى داۋىسى كەلەسى ءۇيدىڭ اس ۇيىنە ەستىلىپ تۇرادى
ۇستاز مەيىرجان تەمىربەك: «مەن سول جەردەن ءۇي الدىم. وسكەمەندى شۋلاتىپ ءجۇرىپ بىتپەي جاتقان جەرلەرىن زورعا ءبىتىرتتىم. سىرتىن قاپتايمىز دەگەن ۋادەلەرى دالادا قالدى. ستەندەرىنەن سۋ وتەدى. وتىرىكتىڭ شەگى بولۋ كەرەك قوي».
سونىمەن قاتار وسى 19-شاعىن اۋدانداعى ولقىلىقتارعا قاتىستى جاساعان رەپورتاجدارىمەن جۋرناليستەر دە بولىسكەن. ماقالا گازەتكە شىقپاس بۇرىن, بۇل پروبلەمالاردى الەۋمەتتىك جەلىلەردە بلوگەرلەر دە كوتەرگەن. سونداعى بەينە ماتەريالداردىڭ بىرىندە وسكەمەن قالالىق قۇرىلىس ءبولىمىنىڭ وندىرىستىك تەحنيكالىق سەكتور مەڭگەرۋشىسى ماديار ءابىلحانوۆ ۇيلەردىڭ قابىرعاسىنان سۋ كىرمەۋى ءۇشىن تەمىر سايدينگپەن قاپتالاتىنىن ايتقان. ماسەلەنىڭ بارىن دا جاسىرماعان. قابىرعاسىنان جاڭبىر ءوتىپ تۇرعان جالعىز ءۇي ەمەستىگىن دە تىلگە تيەك ەتكەن. ياعني گازەتىمىز حاتتا جازىلعانداي «تىرناق استىنان كىر ىزدەپ» وتىرعان جوق. ساپاسىز ءۇي تۇرعىندارىنىڭ جانايقايىن عانا جەتكىزدى. ۇيلەردىڭ قوپسىعان قابىرعالارى قارۋسىز كوزبەن-اق كورىنىپ تۇر.
ءى.ەسەنبەرلين 2/2 مەكەنجايىنداعى ءۇيدىڭ كىرەبەرىسىندەگى قوپارىلىپ جاتقان كافەلدەرى ءالى اۋىسپاعان. ال «ۆك تەحنوگرۋپپ» جشس جوبا مەنەدجەرى دəۋرەن ديۋسۋپوۆ گازەت رەداكتسياسىنا بەرگەن پىكىرىندە قازاننىڭ سوڭىنا دەيىن كافەلدەردى الىپ, تروتۋار پليتكاسىن توسەيمىز دەگەن ەدى. قازان ءبىتىپ, قاراشا باستالدى...
ارينە, 19-شاعىن اۋداندا ەسەنبەرلين داڭعىلىنان ۋاليەۆ كوشەسىنە دەيىن سوزىلىپ جاتقان اللەيا سالىندى. تروتۋار توسەلىپ, بالالار ءۇشىن ويىن الاڭدارى ورناتىلدى. اللەيانىڭ كىرەبەرىسىنە كورىكتى قالانىڭ بەلگىسى ىسپەتتەس اركا قويىلدى. شەت جاعىنا «Oskemen» دەپ لاتىنشا جازۋ جازىلدى. اللەيا تۇندە دە سامالاداي جارقىراپ تۇر. الايدا ساپاسىز باسپانا بۇيىرعان تۇرعىندار وعان قۋانا الا ما؟ ولاردىڭ جان-ايقايىن كىم تىڭداپ, ماسەلەلەرىن كىم شەشۋى ءتيىس؟ مەملەكەت باسشىسىنىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى وسىنداي ساۋالدارعا جەرگىلىكتى دەڭگەيدە قۇلاق اسىپ, حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن شەشۋدەن باستالۋى كەرەك ەمەس پە؟
شىعىس قازاقستان وبلىسى
