بەيبىتشىلىك باستاۋى –­ بىتىمگەرشىلىك

بۇۇ بىتىمگەرشىلىك كۇشتەرى قازىرگى تاڭدا الەمنىڭ 13 نۇك­تەسىندە بار. سونىڭ جەتەۋى اف­ريكادا, ۇشەۋى تاياۋ شىعىستا, ءبىر توپ كوسوۆودا, كەلەسىسى پاكىس­تان مەن ءۇندىستاندا, تاعى ءبىرى كي­پر­دە قىزمەت ەتەدى. جالپى, بىتىم­گەرشىلىك ميسسيالاردا 90 مىڭنان استام سارباز بەيبىت­شىلىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ ساقتا­لۋىنا كۇش سالىپ ءجۇر.

وسى ورايدا قازاقستان دا بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرشىلىك ميسسيالارىنا بەلسەندى اتسالىسىپ جۇرگەنىن ايتا كەتكەن ءجون. جالپى, ەلىمىزدىڭ بىتىمگەرشىلىك ميسسياسىنىڭ تاريحى ەرتەدەن باستالادى. سوناۋ 90-شى جىل­دارى تاجىك-اۋعان شەكاراسىن كۇزەتكەن قازاقستاندىق سار­باز­داردىڭ ەسىمدەرى ەل جادىندا.

بۇدان بولەك, «قازبات» قازاق­ستاندىق بىتىمگەرشىلىك باتالونى 2002 جىلى قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ بىتىمگەر­شىلىك ميس­­­سيا­لارىنا قاتىسۋى ءۇشىن قۇ­رىل­دى. 2003 جىلدىڭ تامىز ايىن­دا «قازبات» ينجەنەرلىك-ساپەرلىك جاساعى كواليتسيانىڭ تۇراقتاندىرۋ كۇشتەرى قۇرامىن­دا يراكقا جىبەرىلدى. 2008 جىل­دىڭ قازان ايىنا دەيىن بىر­نەشە روتاتسيا جاسالدى. يراكتاعى بىتىمگەرشىلىك ميسسيا­دا 250-دەن استام سارباز قىز­مەت ات­قاردى. ولار مينالى الاڭ­داردى زارارسىزداندىرىپ, جا­رى­لىس قاۋپى بار زاتتاردى جويدى.

كەيىن كوت-د’يۆۋار جانە باتىس ساحاراداعى بەيبىتشىلىكتى قولداۋ جونىندەگى بۇۇ ميسسيالارىنا اسكەري باقىلاۋشىلار رەتىندە قاتىستى. ايتا كەتۋ كەرەك, باتىس ساحارادا ءالى كۇنگە دەيىن ءبىزدىڭ التى بىتىمگەر قىز­مەت اتقارادى, ونىڭ ىشىندە ەكى ايەل اسكەري قىزمەتشى بار.

2018 جىلدان باستاپ قازاق­ستان بىتىمگەرشىلىك الەۋەتىن ىسكە اسىرۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىگىنە يە بولدى. تاريح بەتتەرىندە العاش رەت بۇكىل بولىمشە, ءبى­رىن­شى بىتىمگەرشىلىك روتاسى «ليۆانداعى بۇۇ ۋاقىتشا كۇش­تەرى» ميسسياسىنا قاتىسۋعا باعىتتالدى.

قازاقستان 2017-2018 جىلدارى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشەcى بولىپ سايلانعانى بەلگىلى. سول كەزەڭدە ەلىمىز بىتىمگەرشىلىك باعىتتا كوپ­تەگەن اۋقىمدى جۇمىس اتقار­دى. ەلىمىزدىڭ بىتىمگەرشىلىك سا­لا­داعى بەلسەندى ۇستانىمى قاۋىپ­­سىزدىك كەڭەسى جانە ونداعى جۇ­مىس ورگاندارى تاراپىنان جو­عارى باعالاندى.

وسى سالاداعى جۇمىستىڭ ماڭىز­دى باعىتى – قازاقستان­دىق بولىمشەنىڭ بىتىمگەرشىلىك وپە­را­تسيالارىنا قاتىسۋ اياسىن كەڭەيتۋ. ارنايى ميس­سيا­عا جىبەرۋ بارىسىندا بى­تىم­گەر­لەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قام­­تاماسىز ەتۋ, كليمات پەن ەپي­­دەميالىق جاعداي ماسەلە­لەرى ەسەپكە الىندى. بىرقاتار بى­تىم­گەرشىلىك وپەراتسياسى­نا قازاقستاندىق اسكەري باقى­لاۋ­شىلار مەن شتابتىق وفي­تسەرلەردى جىبەرۋ كوزدەلگەن ەدى. وسى باعىتتا اتقارىلعان جۇ­مىس­تىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىز­دىڭ ساربازدارى ليۆانداعى UNIFIL ميسسياسى اياسىندا بىتىم­­گەر­شىلىك وپەراتسيالارىنا قاتى­سۋعا مۇمكىندىك الدى.

ەستەرىڭىزگە سالساق, جەرورتا تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىنداعى الا­قان­داي ليۆان ىشكى-سىرتقى كۇشتەردىڭ ىقپالىمەن قارۋلى شيەلەنىستەردەن كوز اشپاعان-دى. وسىعان بايلانىستى بۇۇ-نىڭ ليۆانداعى ۋاقىتشا كۇشى 1978 جىلى ناۋرىزدا ليۆان ۇكىمەتىنە ەلدەگى بيلىكتى قالپىنا كەل­تىرۋگە كومەكتەسۋ جانە وسى ەلدەن يزرايل اسكەرلەرىنىڭ شىعارىلۋى ءۇشىن قۇرىلعان-دى. وسى­لايشا, UNIFIL ميسسياسى ءوز جۇمىسىن باستادى. مىنە, وسى ميسسيانىڭ قۇرامىندا ەلىمىزدىڭ ساربازدارى ءوز مىندەتىن ابىرويمەن قورعاپ وتىر.

قازاقستاندىق بىتىمگەرلەر وزدەرىن ناعىز كاسىبي مامان ەكەنىن دالەلدەدى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ولار تاماشا جاۋىنگەرلىك دايارلىقتى, كەز كەلگەن مىندەتتى شەشۋدە تو­زىمدىلىك پەن ازىرلىكتىڭ وزىق ۇل­گىسىن كورسەتتى.

قازاقستاندىق بىتىمگەرلەردىڭ جەتىستىكتەرى دايارلىقتىڭ ساپا­سىنا تىكەلەي بايلانىستى. قا­زاق­ستان قارۋلى كۇشتەرىندە بىتىم­گەرلەردى دايارلاۋمەن قور­عانىس مينيسترلىگىنىڭ بىتىم­گەر­شى­لىك دايارلىق ورتالىعى, مي­نا­سىز­داندىرۋ ورتالىعى جانە اس­كەري مەديتسينا ورتالىعى اينالىسادى.

نۇسقاۋشىلار بولاشاق بى­تىم­­گەر­لەردى جان-جاقتى دايىندايدى. ساربازدار مەن ساردارلار پسيحولوگيالىق تەس­تى­لەۋدەن, مە­ديتسينالىق تەك­سەرۋ­دەن وتەدى, حالىقارالىق ستان­دارتتارعا سايكەس اعىلشىن تىلىنەن, قا­زاق­­ستان قۇرلىق اسكەر­لەرى­نىڭ بىتىمگەرشىلىك بولىم­شەلە­رى­نىڭ جاۋىنگەرلىك دايارلىق باع­دار­لاماسى بويىنشا, تەو­ريا­لىق جانە پراكتيكالىق دايىن­دىقتان ەمتيحان تاپسىرادى. ميسسيادان كەلگەندەر دە ءوز تا­جىري­بەلەرىمەن بولىسەدى.

قازاقستاندىقتاردىڭ كا­سى­بي­لىگى جوعارى دەڭگەيدە باعالا­نىپ كەلەدى. ماسەلەن, تاياۋدا عانا ءۇندىستان بىتىمگەرلىك باتالو­نى­نىڭ كومانديرى لي­ۆانداعى قازاقستاندىق سار­بازداردىڭ قىزمەتىنە وڭ باعا بەردى. سون­داي-اق جاۋىنگەرلىك جانە بىتىم­­گەر­لىك دايارلىق بويىنشا ۇز­دىك كورسەتكىشتەرى, جوعارى اس­كەري ءتارتىبى ءۇشىن اعا سەرجانت ۆياچەسلاۆ موورعا باعالى سىي­لىق تارتۋ ەتتى.

بۇگىنگە دەيىن قازاقستان تا­را­پى ليۆانعا ءتورتىنشى مار­تە بىتىمگەرشىلىك روتاسىن جى­بەر­دى. بيىلعى تامىزدا تاياۋ شى­عىسقا اتتانعان توپتىڭ قۇرا­مى­نا ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى اسكەري بو­لىمدەرىنەن ۇزدىك 120 وفيتسەر مەن كەلىسىمشارت بويىنشا اسكەري قىزمەتشىلەر ەندى.

بۇل جولعى ەرەكشەلىك, بىتىم­گەر­شىلىك ميسسياسىنىڭ تاريحىندا العاش رەت دەسانتتىق-شابۋىلداۋشى اسكەرلەر عانا ەمەس, سونداي-اق وڭىرلىك قول­باس­شىلىقتاردىڭ اسكەري قىز­مەتشىلەرى دە اتتاندى. ەپي­دەميالىق جاعدايعا بايلا­نىس­تى جەكە قۇرامنىڭ دەنساۋ­لىعىن ساقتاۋ ءۇشىن اسكەري قىز­مەت­شىلەردى جىبەرۋ ەكى كەزەڭگە جوس­پارلاندى.

ليۆانعا بارعان ساربازدارىمىز 2019 جىلعى قاراشادان باستاپ بورىشىن وتەپ جۇر­گەن ءۇشىنشى بىتىمگەرشىلىك روتا­سىنداعى ارىپتەستەرىن الماستىرادى. بىتىمگەرلەردىڭ مىندەتى – جەر­گىلىكتى جەردى پاترۋلدەۋ, ازامات­تىق حالىققا كومەك كور­­­­سەتىپ, باقىلاۋ بەكەتتەرىن ۇيىم­­­داستىرۋ. سونداي-اق ولار ميس­­سيا شتابىنىڭ باسقا دا ءىس-شا­رالارىنا قاتىسادى. كۇن سا­يىن بىتىمگەرلەرىمىز 50-گە جۋىق مىندەتتى ورىندايدى.

قورىتا ايتقاندا, قازاق­ستاننىڭ بىتىمگەرشىلىك باعى­تىن­داعى جۇمىسى ءتيىمدى ناتيجە كور­سەتىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە, ەلىمىز بۇۇ بىتىمگەرلىك ميسسيا­سىنا جىبەرگەن ساربازدار سانى جونىنەن ورتالىق ازيادا كوش باستاپ تۇرعانىن ەسكەرسەك, ۇلى دالانىڭ ۇلان­دارى ءوز ميسسياسىن ابىرويمەن اتقارىپ ءجۇر دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار.