ديەگو مارادونا 1960 جىلدىڭ 30 قازانىندا ارگەنتينانىڭ استاناسى – بۋەنوس-ايرەستىڭ ءدال ىرگەسىندە ورنالاسقان لانۋس دەپ اتالاتىن شاعىن عانا قالاشىقتا كەدەيلەر وتباسىندا دۇنيەگە كەلدى. اكەسى دون ديەگو ديىرمەندە جۇمىس ىستەسە, اناسى دالما سالۆادورا فرانكو ۇيدەگى تىرلىكپەن اينالىستى. بولاشاق فۋتبول جۇلدىزى – مارادونالار وتباسىنداعى بەسىنشى پەرزەنت. الدىندا ءتورت اپكەسى بار. دون ديەگو تاڭنىڭ اتىسىنان كۇننىڭ باتىسىنا دەيىن جۇمىستا بولعاندىقتان, ءۇي شارۋاسىنداعى بارلىق اۋىرتپالىق دالمانىڭ موينىنا ءتۇستى. بالالارى دا اتا-انالارىنا قولعابىسىن تيگىزىپ, بالا كەزدەرىنەن قارا جۇمىسقا جەگىلدى. ەل اۋزىنداعى اڭگىمەگە سەنسەك, ديەگو جەتى جاسقا تولعاندا جيەن اعاسى وعان فۋتبول دوبىن سىيعا تارتىپتى. تۋىسىنىڭ توسىن سىيلىعىنا قۋانعانى سونشالىق, ۇيدە جۇرسە دە, قوناققا بارسا دا ول الا دوپتان ەش اجىرماعان ەكەن. تىپتەن, ۇيىقتاعاندا دا ونى قۇشاقتاپ جاتادى ەكەن.
جەرگىلىكتى اۋەسقوي كلۋبتار اراسىندا وتەتىن ويىنداردى مارادونا قالت جىبەرمەگەن. ءۇزىلىس كەزىندە كوپشىلىك الدىنا شىعىپ, ءوز ونەرىن پاش ەتۋدى ادەتكە اينالدىرعان. ديەگو دوپتى جەرگە تۇسىرمەستەن, باسى, يىعى, كەۋدەسى, تىزەسى, شىنتاعى, وكشەسى, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, دەنەسىنىڭ كەز كەلگەن مۇشەسىمەن قاعىپ, كورەرمەندەردىڭ كوڭىلىن كوتەرىپ ءجۇردى. ءۇزىلىس اياقتالىپ, كوماندالار الاڭعا شىققان كەزدە مارادونانىڭ شەبەرلىگىنە ءتانتى بولعان كوپشىلىك «بالاقاي, الىسقا كەتپە. ويىن اياقتالعان سوڭ وسى ونەرىڭدى بىزگە قايتالاپ كورسەتشى», دەپ الاڭنان جىبەرگىلەرى كەلمەگەن كورىنەدى.
ديەگو 10 جاسىندا ارگەنتينانىڭ «لوس سەبولليتوس» دەپ اتالاتىن بالالار كلۋبىنا قابىلدانادى. ول فۋتبول كورولى پەلە سەكىلدى الاڭعا 10 ءنومىرلى فۋتبولكامەن شىعىپ ءجۇردى. الا دوپتىڭ سيقىرىنا اربالعانى سونشالىق, 14 جاسىندا وقۋىن جالعاستىرۋدان باس تارتىپ, ۋاقىتىنىڭ بارلىعىن سپورتتىڭ وسى تۇرىنە ارنادى.
1970-1976 جىلدارى مارادونا «ارحەنتينوس حۋنيرستىڭ» جاستار كلۋبىندا وينادى. سودان كەيىن نەگىزگى قۇراماعا قابىلداندى. مىنە, سول كەزدەن ونىڭ سپورتتىق كارەراسىندا ورلەۋ كەزەڭى باستالدى. ءتۇرلى جارىستاردا كوپشىلىك نازارىن وزىنە اۋدارعان ديەگو ۇلتتىق كوماندانىڭ جەيدەسىن كيىپ تە ۇلگەردى. العاشقى كەزدەردە جاسىل الاڭدا جاسىنداي جارقىلداماسا دا, ونىڭ ويىنى جاقسى اسەر قالدىردى.
1978 جىلعى الەم چەمپيوناتى ارگەنتينادا وتكەنى بەلگىلى. مارادونا دا ايتۋلى جارىسقا قاتىسۋعا ۇمىتتىلەردىڭ ءبىرى بولدى. الايدا دوپ دوداسىنىڭ باستالۋىنا ەكى اپتا قالعاندا باس باپكەر سەزار لۋيس مەنوتتي ونى نەگىزگى كومانداعا قابىلدامادى. سول جايسىز جاڭالىقتى ەستىگەندە, 17 جاسار بوزبالانىڭ اشۋعا بۋلىققانى سونشالىق, كۇنى-ءتۇنى ءوز بولمەسىنەن شىقپاي, ەڭىرەپ جىلاعان ەكەن. ءتىپتى ەڭ جاقىن ادامدارىنا دا ونى جۇباتۋ وڭايعا سوقپاپتى. ەسىن جيىپ, ءوز-وزىنە كەلگەننەن كەيىن مەنوتتيگە ءبىر ەمەس, بىرنەشە مارتە تەلەفون شالىپ, ۇلتتىق قۇراماعا قابىلداۋىن قيىلىپ سۇراعان. بىراق باس باپكەر ايتقانىنان قايتپايدى.
جوعارىداعى جاعدايدان كەيىن ديەگو ءوزىنىڭ مىقتىلىعىن تۇبەگەيلى مويىنداتۋ ءۇشىن كوپ ەڭبەكتەنىپ, جاتپاي-تۇرماي دايارلانۋ قاجەتتىگىن ۇعىنادى. ول سولاي ەتتى دە. ناتيجە كوپ كۇتتىرگەن جوق. 1979 جىلى ارگەنتينانىڭ جاستار قۇراماسى الەم بىرىنشىلىگىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى اتانسا, مارادونا ەڭ ۇزدىك ويىنشى دەپ تانىلدى. سودان كەيىن-اق ول ءوز ەلىنىڭ ۇلتتىق كومانداسىنىڭ سەركەسىنە اينالدى. سول ارالىقتا مارادونا وڭتۇستىك امەريكانىڭ ۇزدىك فۋتبولشىسى دەگەن اتاقتى يەمدەندى. ءبىر سوزبەن ايتساق, ديەگو مارادونانىڭ سپورتتىڭ بۇل تۇرىندە باعىندىرماعان بەلەسى جوق. ونىڭ بارلىعىن تىزبەكتەيمەي-اق, الەم چەمپيوناتتارىنداعى ونەرىنە توقتالساق تا جەتكىلىكتى دەپ ويلايمىز.
1982 جىلى ول يتالياعا ساپار شەكتى. اپەننين تۇبەگىندە مارادونا ءتاۋىر ويناعانىمەن, ارگەنتينا قۇراماسى ەكىنشى كەزەڭنەن اسا المادى. برازيلياعا قارسى باسەكەنىڭ 85-مينۋتىندا وزىنە قارسى تىم دورەكى ويناعان جۋان باتيستاعا قول جۇمساعانى ءۇشىن ديەگو الاڭنان قۋىلدى.
1986 جىلى مەكسيكادا ديەگونىڭ جۇلدىزى جارقىراي جاندى. كوماندا كاپيتانىنا ءتان مىنەز كورسەتىپ, ءوز وتانداستارىن ۇنەمى العا سۇيرەدى. يتاليا (1:1), بولگاريا (2:0) جانە وڭتۇستىك كورەيانى (3:1) ارتقا تاستاعان ارگەنتينالىقتار ءوز توبىندا ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى. يتاليانىڭ قاقپاسىنا سوعىلعان گولدىڭ اۆتورى – مارادونا. 1/8 فينالدا ۋرۋگۆايدان (1:0) باسىم ءتۇستى. شيرەك فينالدا انگليادان (2:1) ايلاسىن اسىردى. وسى كۇنگە دەيىن جانكۇيەرلەردىڭ جادىندا ساقتالىپ قالعان مىنا ءبىر قىزىقتى وقيعا ءدال سول باسەكەدە بولعان ەدى: مەحيكوداعى «اتستەكا» ستاديونىندا وتكەن كەزدەسۋدىڭ 51-مينۋتىندا قاقپاشى پيتەر شيلتونمەن تالاسقان مارادونا بويىنىڭ جەتپەيتىنىن ءبىلىپ, دوپتى قاقپاعا قولىمەن يتەرە سالدى. بۇل ءسات تورەشى نازارىنان تىس قالىپ, سوعىلعان گول ەسەپكە الىندى. ارادا ءتورت مينۋت وتكەن سوڭ ءدال سول دارابوز ديەگو ءوز الاڭىنان باستاپ, جول-جونەكەي اعىلشىننىڭ التى بىردەي ويىنشىسىن الداپ ءوتتى دە ەكىنشى مارتە دوپتى قاقپاعا توعىتتى. بۇل – الەم چەمپيوناتتارى تاريحىنداعى ەڭ ادەمى گولداردىڭ ءبىرى!
كەزدەسۋدىڭ سوڭىنا قاراي انگليا ەسەپ ايىرماشىلىعىن قىسقارتقانىمەن, بوببي روبسوننىڭ شاكىرتتەرىنىڭ ودان ارىگە الدەرى جەتپەدى. ءسويتىپ, اعىلشىندار ءۇشىن جارىس اياقتالسا, ارگەنتينا جارتىلاي فينالعا شىقتى. كەيىننەن جۋرناليستەر مارادونادان قولمەن قالاي گول سوققانى جايىندا سۇراعاندا, ول «ەشبىر دەنە مۇشەم دوپقا تيگەن جوق. ول مەنىڭ ەمەس, قۇدايدىڭ قولى شىعار», دەپ ءمىز باقپادى.
جارتىلاي فينالدا كارلوس بيلاردو باپتاعان كوماندا بەلگيانى 2:0 ەسەبىمەن ۇتتى. ەكى گولدى دا مارادونا سوقتى. اقتىق سىندا ارگەنتينالىقتار گفر-مەن كەزدەستى. العاشقى ەكى گولدى حوسە لۋيس براۋن مەن حوحە ۆالدانو سوقسا, كوپ ۇزاماي كارل-حاينتس رۋممەنيگگە مەن رۋدي فەللەر تارازى باسىن تەڭەستىردى. وسى كەزدە مارادونانىڭ ناعىز كوماندا كاپيتانىنا ءتان قاسيەتى ايقىن كورىندى. 85-مينۋتتا ول حورحە بۋررۋچاگاعا 40 مەتردەي قاشىقتىقتان قولمەن اكەلىپ الدىنا قويعانداي ەتىپ, ءدال پاس بەردى. 24 جاستاعى سۇرمەرگەن ءمۇلت كەتكەن جوق. بۇل جەڭىس دوبى ەدى. ەسەپ – 3:2. وسىلايشا, اتستەكتەر ەلى ساپارىنان ارگەنتينا الەم چەمپيونى اتاعىمەن ورالسا, ديەگو مارادونا ەڭ ۇزدىك فۋتبولشى دەپ تانىلدى. ال سۇرمەرگەندەر سايىسىندا قارسىلاستار قاقپاسىن بەس مارتە ءدال كوزدەگەن ول تەك اعىلشىندىق گاري لينەكەردەن عانا قالىپ قويدى. انگليا قۇراماسىنىڭ شابۋىلشىسى بىرىنشىلىك بارىسىندا التى گول سوقتى. سول جىلدارى اياقدوپ ونەرىنىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن مايتالمان ماماندار مەن سان ميلليون جانكۇيەر مارادونانى داڭقتى پەلەمەن سالىستىرا باستادى.
1990 جىلعى الەمدىك دوپ دوداسى يتاليادا ءوتتى. مارادونا بۇرىنعىداي بابىندا بولماسا دا, ءوز كومانداسىن ورگە سۇيرەۋدىڭ بارلىق امالىن جاسادى. توپتىق تۋرنيردە ارگەنتينا ءۇشىنشى ورىندا قالىپ قويعانىنا قاراماستان, جيعان ۇپايىنىڭ مولدىعىنان پلەي-وففتا كۇش سىناسۋ قۇقىعىنا يە بولدى. 1/8 فينالدا ولار اتاعى الىسقا جايىلعان برازيليامەن وينادى. قۇرامىندا تاففارەل, ريكاردو گومەس, دۋنگا, المەاو, كارەكا, روماريو, بەبەتو سىندى جۇلدىزدارى بار سەباستيان لازاروني جەتەكشىلىك ەتكەن كوماندا ويىننىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن باسىمدىققا يە بولدى. ارگەنتينالىقتار كوبىنە-كوپ قورعانىسقا ءمان بەرىپ, قارىمتا شابۋىلعا ارا-تۇرا عانا جۇگىندى. سونداي ساتتەردىڭ بىرىندە تاعى دا ديەگو دارالاندى. 81-مينۋتتا ول قۇيىنداي جۇيتكىپ, بىرنەشە ويىنشىنى الداپ ءوتتى. قارسىلاستارى ونى توقتاتۋعا تىرىستى. ءۇش ويىنشىنىڭ ورتاسىندا قالىپ قويعانىنا قاراماستان, مارادونا قۇلاپ بارا جاتىپ, الىستا تۇرعان كلاۋديو كانيدجاعا ءدال پاس جەتكىزدى. 23 جاستاعى جالبىر شاشتى جالىندى جاس ءوز مۇمكىندىگىن قالت جىبەرمەدى – 1:0.
شيرەك فينالدا يۋگوسلاۆيانى (0:0, 3:2) پەنالتي سوعۋ بارىسىندا جەڭگەن ارگەنتينا جارتىلاي فينالدا يتاليامەن كەزدەستى. بۇل باسەكەدە جەڭىمپاز انىقتالمادى – 1:1. ەسەپ 3:3-كە جەتكەندە, مارادونا جەڭىس گولىن سوقتى – 4:3. فينالدا گفر-دەن (0:1) ۇتىلعان ارگەنتينالىق فۋتبولشىلار كۇمىس مەدالدى مويىندارىنا ءىلدى. ال ديەگو بولسا, بىرىنشىلىكتىڭ ەڭ ۇزدىك ويىنشىلار تىزىمىندە ءۇشىنشى ورىنعا تۇراقتادى. جارىستىڭ جابىلۋ راسىمىندە مارادونا فيفا پرەزيدەنتى جواو اۆەلانجدىڭ قولىن الۋدان باس تارتتى. فۋتبولشىنىڭ پىكىرىنشە, فينالدىق ويىندا تورەشىلەر ارگەنتيناعا كوپە-كورنەۋ قيانات جاسادى. فيفا باسشىلارى سونى كورە تۇرا, جۇمعان اۋىزدارىن اشپادى.
ارگەنتينالىق باپكەرلەر 1994 جىلعى الەم چەمپيوناتى قارساڭىندا, ديەگو مارادونانى ۇلتتىق قۇراما ساپىنا امالدىڭ جوقتىعىنان عانا قوستى. سەبەبى قۇراما كوماندا ىرىكتەۋ ءتۋرنيرى مەن جولداستىق كەزدەسۋلەردە ءجيى ءسۇرىندى. تىپتەن, اقش-قا بارماي قالۋ قاۋپى تۋدى. سوڭعى جولدامانىڭ تاعدىرى اۋسترالياعا قارسى باسەكەدە شەشىلدى. سول كەزدە بارشا جانكۇيەر «قاتارعا مارادونانى قوسىڭدار» دەپ شۋلادى. حالىقتىڭ اشۋ-ىزاسىنان ىققان باس باپكەر الفرەدو باسيلە كوپشىلىكتىڭ تالابىن ورىندادى. سيدنەيدە تەڭ ەسەپ تىركەلدى – 1:1. بۋەنوس-ايرەستە وتكەن قارىمتا ماتچتا الاڭ يەلەرىنىڭ اسىعى الشىسىنان ءتۇستى – 1:0. شەشۋشى تۇستا مارادونا ناتيجەلى پاس بەرىپ, كوپشىلىكتىڭ نازارىن قايتا وزىنە اۋداردى. ءسويتىپ, ارگەنتينانىڭ فۋتبولشىلارى امەريكاعا اتتاندى.
اقش-تا وتكەن الەم چەمپيوناتىنىڭ تۇساۋكەسەر كەزدەسۋىندە ارگەنتينالىق اياڭدوپ شەبەرلەرى گرەكيا قۇراماسىنىڭ قاقپاسىنا جاۋاپسىز ءتورت گول سالدى. بىرەۋى كەيىپكەرىمىزدىڭ ەنشىسىندە. كەلەسى ويىندا نيگەريادان باسىم ءتۇستى – 2:1. مارادونانىڭ پاسىنان كەيىن جەڭىس گولىن كانيدجا سوقتى. ءۇشىنشى ماتچتا بولگاريامەن كۇش سىناسۋعا ءتيىس ەدى. الايدا ديەگونىڭ دوپينگ قولدانعانى انىقتالىپ, ول جارىستان شەتتەتىلدى. كوماندا سەركەسىنىڭ قادىرى سوندا انىق ءبىلىندى. اۋەلدە ولار بولگاريالىقتاردان 0:2 ەسەبىمەن ۇتىلسا, 1/8 فينالدا رۋمىنياعا ەسە جىبەردى – 2:3. بۇل مارادونانىڭ ۇلتتىق كوماندا ساپىنداعى سوڭعى ويىنى ەدى.
ۇلتتىق قۇرامادان بولەك, كلۋبتىق دەڭگەيدەگى جارىستاردا دا مارادونا كەرەمەت ويىن ورنەگىمەن ميلليونداعان كورەرمەننىڭ كوزايىمىنا اينالدى. يسپانيانىڭ «بارسەلوناسىندا» ول ەكى جىل وينادى. 1984-1991 جىلدار ارالىعىندا يتاليانىڭ ا سەرياسىندا ونەر كورسەتتى. ارگەنتينانىڭ شوقجۇلدىزى ء«ناپوليدىڭ» جەيدەسىن كيگەن بەتتە بۇرىن-سوڭدى ىشكى بىرىنشىلىكتە توپ جارىپ كورمەگەن كوماندا قۇلپىرىپ شىعا كەلدى. ولار تالاي بيىك بەلەستى باعىندىردى. نەاپولدىقتار ەكى مارتە يتاليا چەمپيونى, بىرنەشە رەت ۆيتسە-چەمپيونى اتانىپ, ۋەفا كۋبوگىن ولجالادى.
ديەگو مارادونانىڭ سيرەك كەزدەسەتىن تالانت يەسى ەكەنى انىق. بويى نەبارى 165 سانتيمەتر بولا تۇرا, وزىنەن الدەقايدا ەڭگەزەردەي ويىنشىلاردىڭ وزدەرىنەن بيىك سەكىرەتىن. جۇگىرگەندە ەشكىمدى شاڭىنا ىلەستىرمەيتىن. دوپقا تالاسقاندا, وزگەلەردى تاقىرعا وتىرعىزىپ كەتەتىن. سوققىسى جويقىن, پاسى ءدال, دريبلينگى كەرەمەت, فينتتەرى عاجاپ... وسىلاي ۇزاق جالعاستىرا بەرۋگە بولمادى. بىراق ول بويىنداعى بارلىق قاسيەتى مەن دارا تالانتىن تولىقتاي پايدالانا الدى دەپ ايتا المايمىز. ويتكەنى ناعىز كەمەلدەنگەن شاعىندا ەرسى قىلىقتار كورسەتە باستادى. ءوزىنىڭ قيقار مىنەزىنىڭ كەسىرىنەن اركىممەن ءبىر داۋلاسىپ, جانجالداستى. باسشىلاردى بالاعاتتاپ, ارىپتەستەرىنىڭ جاعاسىنان الدى. اڭگىمەسى جاراسپاسا, جۇدىرىعىن الا جۇگىرۋدى ادەتكە اينالدىردى. كوشەدە كەزدەيسوق كەزدەسكەن ادامدارمەن توبەلەسىپ, جۋرناليستەرگە وق اتتى. ىشىمدىككە سالىنىپ, ەسىرتكىگە اۋەستەندى. ماس كۇيىندە كولىك جۇرگىزىپ, بەيكۇنا جانداردى جاراقاتتادى. سالىق تولەۋدەن جالتارىپ, باسى داۋ-دامايعا قالدى. قوعامدىق ورىنداردا تىنىشتىقتى بۇزدى. باسقا دا جات قىلىقتارىمەن كوزگە ءتۇسىپ, تالاي رەت ءىستى بولدى. ءبىر سوزبەن ايتساق, ساۋ ادامنىڭ تاماعىن ءىشىپ, اۋرۋ ادامنىڭ ءىسىن ىستەدى.
جوعارىداعى جايتتىڭ بارلىعىن كورە تۇرا قوعام دا, قۇزىرلى ورگاندار دا, ميلليونداعان جانكۇيەر دە ديەگوعا كەشىرىممەن قارادى. وزگە بىرەۋلەر وسىنداي تەرىس ارەكەتتەرگە بارسا, تەمىر توردىڭ ار جاعىنا توعىتىلاتىنى انىق ەدى. وسى ورايدا مارادونانىڭ سپورت سالاسىندا قول جەتكىزگەن تابىستارى ەسكەرىلدى. راسىندا دا, ول اسقان دارىن يەسى, تەڭبىل دوپتىڭ تەڭدەسسىز شەبەرى ەدى. مىنە, ارگەنتينانىڭ سول التىنعا بەرگىسىز بالاسى ديەگو ارماندو مارادونا بۇگىن الپىستىڭ اسۋىنا شىقتى.
