بيىل ەگىس القابىنىڭ جالپى كولەمى جىلداعىداي بولۋىمەن قاتار يمپورت الماستىرۋ باعدارلاماسىنا سايكەس ءارتاراپتاندىرۋ جۇمىسى جالعاسىن تاپتى. سونىڭ ىشىندە قاراقۇمىق ءوسىرۋ بىلتىرعىدان 2,5 ەسە ارتىپ, 4,2 مىڭ گەكتار جەرگە ەگىلگەن. بۇرشاق ەگۋ دە بىلتىرعىدان 30 پايىزعا ارتقان. بيىل ونىڭ كولەمى 54 مىڭ گەكتارعا جەتىپ وتىر.
بيىلعى جازدىڭ اۋا-رايى ەرەكشە بولدى. ءوڭىردىڭ كوپتەگەن اۋماعىندا كوپ ۋاقىت بويى تامشى تامباعان ىستىق كۇندەر تۇردى. بۇل ناننىڭ قامىرلىعىنا جاقسى بولعانىمەن ەگىننىڭ قاۋلاپ وسۋىنە كەدەرگىسىن كەلتىردى. ال كۇزگى جيىن-تەرىن كەزىندە اۋا-رايىنىڭ قولايسىزدىعى كوپ بولعان جوق. سونىڭ ناتيجەسىندە وبلىس ناۋقاندى ءوز ۋاقىتىندا توكپەي-شاشپاي اياقتادى. جەدەل مالىمەتتەرگە قاراعاندا, 4,5 ملن توننا استىق جينالدى. گەكتار بەرەكەسى 15 تسەنتنەردەن اينالدى.
911 مىڭ گەكتار جەرگە ەگىلگەن مايلى داقىلدار دا تولىق جينالىپ الىندى. وبلىس بيىل 772 مىڭ توننا ءونىم الدى, ال گەكتار بەرەكەسى مۇندا 8,5 تسەنتنەردى قۇرادى. قازىر تەك ازداعان كۇنباعىس القاپتارى عانا جينالماي تۇر, ولار جەرگە العاشقى قىراۋ تۇسكەننەن كەيىن تولىق جينالىپ الىنادى.
بيىلعى وراقتا بيىك كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزگەن شارۋاشىلىقتار اراسىندا «زەنچەنكو ي ك», «تۇقىم», «نوۆوميحايلوۆ-2003» جشس اتاۋعا بولادى. ولاردىڭ ارقايسىسى گەكتارىنان 28 تسەنتنەردەن ءونىم الدى.
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, بيىلعى استىقتىڭ ساپاسى وتە جاقسى, قامىرلىلىعى جوعارى. استىق قابىلداۋ تىرەكتەرىنە تاپسىرىلعان بارلىق 1 ملن 100 مىڭ توننا ءداننىڭ 67 پايىزى – 3 كلاسس, 24 پايىزى – 4 كلاسس جانە 3,6 پايىزى عانا 5 كلاسس بولىپ وتىر. بۇل 2019 جىلعى استىقپەن سالىستىرعاندا ساپا جاعىنان 33 پايىزعا جوعارى دەگەن ءسوز. 4-5 كلاستارعا جاتاتىن ساپاسىز استىق بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا 30 پايىزعا ازايدى.
مۇنداي ساپاعا قول جەتكىزۋ الدىمەن اۋا-رايىنىڭ قولايلىلىعىنان بولسا, ەكىنشىدەن ديقانداردىڭ اگروتەحنيكالىق شارالاردى بۇرىنعىعا قاراعاندا ءوز ۋاقىتىندا اتقارعاندىعىنىڭ ناتيجەسىنەن بولىپ وتىر. بۇل قاتاردا الدىمەن ساپالى تۇقىم قولدانىلعانىن ايتۋ كەرەك. ساپالى تۇقىم كليماتتىڭ ءتۇرلى فاكتورلارىنا توتەپ بەرىپ, جوعارى ءونىم بەرە الادى. بيىل بارلىق 4,2 ملن گا القاپقا وسىنداي تۇقىمنىڭ 494 مىڭ تونناسى ەگىلگەن ەدى. سونىڭ ىشىندە ەليتالىق تۇقىمنىڭ 43 مىڭ, سۋپەرەليتالىق تۇقىمنىڭ 4 مىڭ تونناسى ءسىڭىرىلدى. ايتا كەتۋ كەرەك, بيىل ديقاندار ءوز قامبالارىنا كەلەر جىلعا ارناپ 478 مىڭ توننا ساپالى تۇقىم قۇيىپ الدى.
قازىر ديقاندار مينەرالدىق تىڭايتقىشتار قولدانۋدى دا ەسەلەپ ارتتىرعان. وبلىس باسشىسى قۇمار اقساقالوۆتىڭ ءوزى وسى ءىستى ءجىتى قاداعالاپ, جەردىڭ قۇنارىن ساقتاۋدى تالاپ ەتىپ وتىرادى. بىلتىر دا بۇل جۇمىسقا ۇلكەن نازار اۋدارىلعان, ال بيىل بۇگىنگى تاڭعا دەيىن 1,8 ملن گەكتار جەرگە 121 مىڭ توننا مينەرالدى تىڭايتقىشتار سەبىلدى جانە بۇل جۇمىس ءالى دە جالعاسىن تابۋدا.
ارينە, استىقتى ەگۋ مەن جيناپ الۋعا ساپالى تەحنيكا قولدانىلماسا توگىپ-شاشۋعا جول بەرىلىپ, ىسىراپ كوبەيەرى ءسوزسىز. وبلىس اكىمى بۇل ىسكە دە ۇنەمى نازار اۋدارىپ وتىرادى. سوڭعى ءۇش جىلدا وبلىستا 89 ملرد تەڭگە تۇراتىن 4,7 مىڭ بىرلىك ساپالى تەحنيكا الىندى. ال بيىلعى 9 ايدا عانا 44 ملرد تەڭگەگە 1707 بىرلىك ءتۇرلى تەحنيكالار ساتىپ الىندى. بۇل بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا 12 پايىزعا ارتىق.
وبلىستا مال شارۋاشىلىعى سالاسى دا بەلسەندى دامۋدا. اعىمداعى جىلدىڭ 9 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 2,4% وسىممەن مال شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىمىنىڭ كولەمى 140 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ەت ءوندىرىسى 5%-عا ۇلعايىپ 75 مىڭ تونناعا جەتتى, ءسۇت ءوندىرۋ كولەمى 5,3%-عا ءوسىپ, 497 مىڭ توننانى قۇرادى.
سوڭعى 2 جىلدا 7 جاڭا ءسۇت كەشەنى پايدالانۋعا بەرىلدى, ونى ىسكە اسىرۋعا 6 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات قۇيىلدى. بيىل تاعى دا 10 زاماناۋي ءسۇت تاۋارلى كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى جونىندە جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. وسى نىساندار تولىق قۋاتىنا شىققان كەزدە قوسىمشا 30 مىڭ توننادان استام ءسۇت وندىرىلەدى جانە 300-دەن استام جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى.
سونداي-اق اقجار جانە ءۋاليحانوۆ اۋداندارىندا 13 مىڭ باسقا ارنالعان 2 بورداقىلاۋ الاڭى («بەرەكە – اقجار» جشس 3 مىڭ ورىن), («جاكە» شق 10 مىڭ ورىن), قىزىلجار اۋدانىندا 1 مىڭ باسقا ارنالعان ەت باعىتىنداعى فەرما, برويلەر قۇس فابريكاسى اشىلعان.
قولدا بار جانە قۇرىلاتىن كەشەندەرگە مال باسىن كوبەيتۋ ءۇشىن اعىمداعى جىلى رەسەي مەن ەۋروپا ەلدەرىنەن 1900-دەن استام اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا اكەلىندى. ەتتى قۇس شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن پەتروپاۆل قالاسىندا «پەتروپاۆل برويلەر» برويلەرلىك قۇس فابريكاسىنىڭ قۇرىلىسى بويىنشا جوبانى ىسكە اسىرۋ باستالادى. قالا حالقىن جۇمىرتقامەن قامتاماسىز ەتۋ وبلىستىڭ قۇس فابريكالارىندا وندىرىلەتىن جۇمىرتقا ەسەبىنەن جۇرگىزىلەدى. جۇمىرتقا باعاسىن تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا «ەسىل» قۇس فابريكالارىنىڭ باسشىلىعىمەن وبلىس ورتالىعى اكىمىنىڭ پەتروپاۆل قالاسىنىڭ تۇرعىندارىن جۇمىرتقامەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا كەلىسىمشارتى بار. وسى كەلىسىم شەڭبەرىندە قۇس فابريكالارىنىڭ ساتۋ باعاسى ءبىرىنشى ساناتتاعى ون جۇمىرتقا ءۇشىن 280 تەڭگەنى قۇرايدى. ال قالا دۇكەندەرىندەگى باعاسى – بۇگىندە 300 تەڭگە.
«ەسىل قف» جشس ايىنا 10 ملن دانادان استام جۇمىرتقا وندىرەدى, 8 ايدا 85 ملن دانا جۇمىرتقا ءوندىردى, بۇل پەتروپاۆل قالاسى حالقىنىڭ قاجەتتىلىگىن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. 2019 جىلى وبلىستىڭ قۇس فابريكالارىندا 637 ملن دانا جۇمىرتقا, 2020 جىلدىڭ 8 ايىندا 320,5 ملن دانا جۇمىرتقا ءوندىرىلدى.
قورىتا ايتقاندا, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى بويىنشا جوعارى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋدە مەملەكەت تاراپىنان قۋاتتى قولداۋ كورسەتىلىپ وتىرعانىن اتاپ ايتۋ كەرەك. سوڭعى ءۇش جىلدا وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا 116 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات باعىتتالعان. بۇل ۇقساتا بىلگەن جەرگىلىكتى باسشىلىق ءۇشىن وراسان زور قولداۋ. مەملەكەتتىڭ سالانى قولداۋى بيىل ءتىپتى رەكوردتىق كولەمگە جەتتى. اتاپ ايتقاندا, 2019 جىلى – 39,5 ملرد تەڭگە بولسا, بيىل 48 ملرد تەڭگەگە جەتىپ, 23%-عا ارتتى. جىل باسىنان بەرى «قازاگرو» قارجىلىق ينستيتۋتتارى ارقىلى كوكتەمگى ەگىس جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە 45 ملرد تەڭگە سوماعا 1618 ءوتىنىم قارجىلاندىرىلدى.
مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ بارلىق كەشەنى ەلىمىزدىڭ جانە ءوڭىردىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارى قۋاتتارىنىڭ جۇكتەمەسىن, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى ءوندىرىسىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋعا, ناتيجەلى ەڭبەك جاعدايلارىن جاساۋ ارقىلى اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىن جانە حالىقتىڭ تابىستى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋگە قۋاتتى كۇش بەرەدى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
