ءدال وسى كۇندەرى تالاي قۇدالىق, ۇيلەنۋ تويلارى تاپ ورتاسىنان توقتاتىلىپ, تاراتىلسا دا تالايلارعا ساباق بولار ەمەس. الماتى بيلىگى دە جيىن-تويلارىن تىيا الماي وتىرعان جاۋاپسىز ادامدارمەن الىسۋداي الىسىپ-اق جاتىر. قىسقاسى, قالانىڭ كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنا بايلانىستى ەپيدەميالىق جاعدايى تۇراقسىز. اۋرۋدىڭ بىرتىندەپ ءوسۋى تىركەلۋدە – ايدىڭ باسىندا كۇنىنە 3-5 جاعداي تىركەلسە, بۇگىندە كۆي جۇقتىرعانى انىقتالعاندار سانى كۇنىنە 15-20-عا دەيىن ءوسىپ وتىر. تاۋلىكتىك ءوسىم 0,1%-دى قۇرادى, رەپرودۋكتيۆتىك سانى R, ياعني ينفەكتسيانىڭ تارالۋ يندەكسى – 1,88 (R ءمانىن ءتۇسىندىرۋ: R>1– ىندەت وسۋدە, R=1 – ىندەت بۇرىنعى دەڭگەيدە قالىپ وتىر, R<1 – ىندەت تومەندەۋدە).
الماتىدا ەپيدەميالىق احۋال شيەلەنىسە تۇسكەندىكتەن قالانىڭ باس مەملەكەتتىك سانيتارلىق دارىگەرى جانداربەك بەكشين قالا تۇرعىندارىنا ۇندەۋ جولداۋعا ءماجبۇر بولدى. مىسالى, 23 قازاندا وتكەن كەزەكتى بريفينگتە ج.بەكشين: «سوڭعى تاۋلىكتە COVID-19-دىڭ 44 جاعدايى جانە انىقتالماعان پنەۆمونيانىڭ 5 جاعدايى تىركەلدى. تاۋلىكتىك ءوسىم 0,3%, جۇقتىرۋ كوەففيتسيەنتى – 1,37 قۇرادى. وسى اپتادا كۆي اۋرۋىنىڭ دەڭگەيى ءبىرىنشى اپتانىڭ دەڭگەيىنەن 9 ەسە اسىپ ءتۇستى. قالاداعى جاعداي شيەلەنىسە تۇسۋدە جانە ىندەت جۇقتىرۋ ءوسىپ كەلە جاتقانى بايقالۋدا», دەگەن بولاتىن. باس سانيتار اتاپ وتكەندەي, قالادا ىندەتكە شالدىعۋدىڭ كوبەيۋىنە كوپشىلىك شارالار – ءبىرىنشى كەزەكتە ۇيلەنۋ تويلارى سەپتەسىپ وتىر. ياعني ناۋقاستاردى 38%-ى ىندەتتى جيىن-تويلاردان جۇقتىرىپ وتىر. سوندىقتان قوماقتى ايىپپۇل تولەسە دە ايىلىن جيماعان نىسانداردا ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتار قايتالانعان جاعدايدا, ولار سوت تارتىبىمەن جابىلادى.
«الماتىدا ىندەت جۇقتىرۋ وقيعالارى ءوسۋىنىڭ ەكىنشى سەبەبى – قوعامدىق كولىك, وندا بەتپەردە رەجىمى ءجيى بۇزىلادى, قولعاپ پايدالانىلمايدى. سوندىقتان بەتپەردە مەن قولعاپ كيۋ رەجىمىن قاتاڭ ساقتاۋدى تالاپ ەتەمىز», دەدى قالانىڭ باس سانيتار دارىگەرى.
ءۇشىنشى سەبەپ – ۇيىمداردا كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنىڭ كوپ تىركەلۋى. قىزمەتكەرلەردىڭ كوپ جينالۋىن تومەندەتۋ جانە جۇمىستا دا, جۇمىسقا بارار جولدا دا بايلانىستى شەكتەۋ ءۇشىن تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ دەپارتامەنتى تىرشىلىك ارەكەتىن قامتاماسىز ەتۋ وبەكتىلەرىن قوسپاعاندا, قىزمەتكەرلەردىڭ كەمىندە 30%-ىن قاشىقتان جۇمىس رەجىمىنە كوشىرۋدى تالاپ ەتەدى.
تورتىنشىدەن, اۋرۋدىڭ ءوسۋىنىڭ سەبەبى – وتباسىندا قايتا جۇقتىرۋ. ەرەسەكتەر, اسىرەسە جاستار, تۇنگى كلۋبتار مەن تاماقتانۋ ورىندارىنا بارعاندا, ينفەكتسيانى قارت وتباسى مۇشەلەرى, اتا-انالارى, اعا-ىنىلەرى بار وتباسىلارعا اكەلەدى.
ماسەلەن, الماتى قالاسىنىڭ باس مەملەكەتتىك سانيتارلىق دارىگەرى 8 قازاننان بەرى اۋە بورتىنان ىندەت اكەلگەن 33 جولاۋشى تۇسىرىلگەنىن مالىمدەدى. كوبىنەسە شارم-ەل-شەيح كۋرورتىنان كەلگەندەر اۋرۋ تاسىپ وتىر. ياعني, مىسىردان كەلگەن 14 ادامنان, تۇركيادان كەلگەن 8 ادامنان, بىرىككەن اراب امىرلىگىنەن ۇشىپ كەلگەن 6 ادامنان كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسى انىقتالعان. ولاردىڭ بارلىعى ينفەكتسيالىق ستاتسيونارلارعا جاتقىزىلدى. سوندىقتان الماتىنىڭ باس سانيتارلىق دارىگەرى قالا تۇرعىندارىن ساپارلارىن توقتاتىپ, شەتەلگە بارماي تۇرا تۇرۋدى وتىنە كەلە: «وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي, الەمدەگى احۋال كۇردەلەنىپ كەلەدى. وسىعان بايلانىستى شەت مەملەكەتتەرگە ساياحاتتاۋدى ۋاقىتشا دوعارا تۇرۋدى ۇسىنامىز. ەلىمىزدە دە كەرەمەت دەمالىس ورىندارى بار. بىزدەگى كورسەتكىش تومەن بولعاندىقتان اۋرۋ جۇقتىرۋ قاۋپى دە تومەن بولادى», دەدى.
بۇل وقيعالاردىڭ بارلىعى دا ارقانى كەڭگە سالىپ, بەيعام بولماۋعا شاقىراتىنى بەلگىلى. سوندىقتان دا الماتى قالاسىنىڭ باس مەملەكەتتىك سانيتارلىق دارىگەرىنىڭ سوڭعى 26 قازاندا №64 قاۋلىسى شىقتى. مۇندا بارلىق ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ مىندەتى انىق كورسەتىلىپ وتىر.
اۋدان اكىمدىكتەرىنىڭ جانىندا 26 مونيتورينگتىك توپ جۇمىس ىستەيدى, ولار كۇن سايىن ۇيىمدارعا, نىساندارعا ەپيدەمياعا قارسى ءىس-شارالاردى ورىنداۋ ءۇشىن رەيدتەر جۇرگىزەدى. سودان بەرى مونيتورينگتىك توپتاردىڭ جۇمىسى 1 860 نىساندى قامتىدى, ونىڭ ىشىندە 439 نىساندا كارانتيندىك, ونىڭ ىشىندە ماسكالىق رەجىمدى بۇزۋشىلىقتار انىقتالدى.
جەكە تۇلعالارعا قاتىستى بەتپەردە رەجىمىن بۇزعانى ءۇشىن قر اقبتك-ءنىڭ 425-بابىنىڭ 1-بولىگى بويىنشا سوماسى 4 708 710 تەڭگە بولاتىن اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق تۋرالى 113 حاتتاما تولتىرىلدى. بىراق وسىعان قاراماستان, قىزمەتىنە ۋاقىتشا تىيىم سالىنعان نىسانداردا (تۇنگى كلۋبتار, كاراوكە, بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر, كومپيۋتەرلىك كلۋبتار, بيليارد كلۋبتارى) سالتاناتتى وتباسىلىق ءىس-شارالار انىقتالىپ جاتىر. تارتىپكە باعىنباعان ءدامحانا, مەيرامحانا يەلەرى از ايىپپۇل تولەمەسە دە, ايىلىن جيماي وتىرعانى وكىنتەدى. ماسەلەن, مەدەۋ اۋدانىندا مونيتورينگتىك توپ تۇنگى ساعات 23.00-دە رەيد جۇرگىزگەندە 200-250 ادام جينالعان «Nebo bar gallery & terrace» پابى جۇمىس ىستەپ تۇرعان, «Black hall Bar» پابىندا 400 ادام, «Bla Bla Bar» بارىندا 100 ادام, تۇركسىب اۋدانىنداعى «ەرميتاج» ءدامحاناسىندا 100 ادامعا ارنالعان ۇيلەنۋ تويى, «زولوتوي كۋۆشين» ءدامحاناسىندا 20 ادام جينالعان وتباسىلىق ءىس-شارا, ناۋرىزباي اۋدانىنداعى «التىن» مەيرامحاناسىندا 100 ادام جينالعان قىز ۇزاتۋ, «Tengri» ءدامحاناسىندا 100 ادام جينالعان مەرەيتوي وتكىزىلگەن. بارلىق نىسانداردا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, قوناقتاردى تاراتىپ, نىساندى جاپتى. وسى كۇندەرى الماتى قالالىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ اۋداندىق پوليتسيا باسقارماسى شەكتەۋ شارالارىن بۇزۋ فاكتىسى بويىنشا اۋماقتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىنا 117 ماتەريال جىبەردى. ءوز كەزەگىندە قالاداعى تۇرعىن ءۇي ساياساتى باسقارماسى كوپپاتەرلى ۇيلەردىڭ كىرەبەرىستەرى مەن بالالار الاڭدارىنا اپتاسىنا 1 رەت پروفيلاكتيكالىق دەزينفەكتسيا جۇرگىزەدى.
قىسقاسى, بۇل – قىدىراتىن كەزەڭ ەمەس.
الماتى
