– رامازان اعا, قازاق حالقى ءۇشىن كيەلى ونەر – ءداستۇرلى انشىلىك ورىنداۋشىلىق مەكتەپتىڭ قازىرگى بەت الىسى قانداي؟
– بۇگىندە ءداستۇرلى ورىنداۋشىلىق ءان مەكتەپتەرىنىڭ دامۋىندا جاقسى ۇردىستەر بايقالادى. جىل سايىن قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسى, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسى, قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىمەن قاتار رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق دارىندى بالالارعا ارنالعان مۋزىكالىق وقۋ ورىندارىن ءتامامداپ جاتقان تۇلەكتەردىڭ سانىنا, سونىمەن قاتار رەسپۋبليكا كولەمىندە بايقاۋلارعا قاتىسۋعا ىقىلاس بىلدىرۋشىلەردىڭ كوپتىگىنە قاراپ جاقسى ناتيجەلەردى كورۋگە بولادى. وسى ورايدا «قامشى» پورتالىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ءوتىپ جاتقان «قازاق داۋىسى» بايقاۋىن اتاپ كەتۋدى ءجون كورىپ وتىرمىن. بايقاۋعا قاتىسىپ جاتقان سەكسەنگە جۋىق ونەرپازدىڭ ىشىندە سوناۋ جاپونيا, مونعوليادان قاتىسىپ جاتقان, سونداي-اق قىتايلىق ونەرپازداردىڭ ارفا اسپابىمەن ورىنداۋىنداعى قازاق اندەرىن تىڭداي وتىرىپ, وسى دەڭگەيگە قاراعاندا, قازاق ونەرى ولمەيدى دەگىم كەلەدى. دەسەك تە, تۇلەكتەردىڭ وقۋ بىتىرگەننەن كەيىنگى بولاشاعى ب ۇلىڭعىر. وسى باعىتتا مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىن جەتىلدىرۋ, وقۋ جۇيەسىن ءبىر قالىپقا كەلتىرۋ سياقتى كوكەيكەستى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى وبلىس, اۋدان كولەمىندە مادەنيەت, ونەر وشاقتارىن قايتا جانداندىرۋ مەن كونتسەرتتىك بىرلەستىكتەردى دامىتۋ ماسەلەسىنە كوڭىل ءبولۋ قاجەت-اق. ال تىڭدارمانىن ءتانتى ەتپەي قويمايتىن جەتىسۋ, ارقا, ماڭعىستاۋ, باتىس, التاي-تارباعاتاي وڭىرلەرىندەگى انشىلىك-جىرشىلىق مەكتەپتەردىڭ جەتىستىگى ءوز الدىنا ءبىر بولەك. ولاردىڭ رەپەرتۋارلارى ءحىح, حح عاسىر, كەيىنگى زامان كومپوزيتورلارىنىڭ شىعارمالارىنا وتە باي.
– قازاقتىڭ مۋزىكالىق مۇراسى, ونىڭ ىشىندە ءداستۇرلى ءان ورىنداۋشىلىق ونەرىمىزدىڭ زەرتتەلۋى كەنجە قالىپ كەلەدى. ءالى دە شىعارماشىلىق مۇراسى تولىق اشىلماعان حالىق اقىندارى مەن كومپوزيتورلارى بار. عىلىمي جۇمىسىڭىزعا ارقاۋ ەتكەن جەتىسۋ ولكەسىندەگى انشىلىك مەكتەپ وكىلدەرىنىڭ ومىرىنە قاتىستى دەرەكتەردىڭ كوپشىلىگىن ەل اراسىنان جازىپ العان ەكەنسىز. الايدا ۇلت مۇراسىن جادىنا تۇيگەن شەجىرەشىلەر قاتارى سيرەپ بارادى-اۋ...
– قازاقتىڭ كونە اندەرىنىڭ, اسىرەسە حالىقتىق اۋەندەردىڭ مول قورى وسى جەتىسۋ ولكەسىندە ساقتالعان. عىلىمي جۇمىسىما ارقاۋ بولعان جەتىسۋ ولكەسىندەگى انشىلىك ونەر وكىلدەرىنىڭ قاتارىندا جاستايىنان ءان سالىپ, سۋىرىپسالما اقىندىعىمەن, تانىلعان سادىقوجا موشان ۇلىمەن قاتار كەشەگى كەڭەستىك ۇجىمداستىرۋ جىلدارىندا «حالىق جاۋى» دەپ جالا جابىلىپ, بالا جاستان كوزى كورمەي سوقىر اقىن اتانعان ىرىسكەلدى ساۋدان ۇلى سياقتى حالىق اقىنى جانە دە ارعى اتاسىنان اقىن بولعان, حالىقتىڭ مۇڭىن مۇڭداپ, جوعىن جوقتاعان كودەك بايشىعان ۇلىنىڭ ەسىمى اتالادى. بۇل قاتاردا 1937 جىلى قۋعىنعا ۇشىراپ, 1939 جىلدارى كومي اكسر-ءىنىڭ ۋحتا قالاسىندا اتىلىپ كەتكەن قاپەز بايعابىلوۆتاي كومپوزيتوردىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى دا دەرەكتەر بار. كەزىندە ىستانبۇل مەدرەسەسىنەن ءبىلىم العان قاپەز انشىلىكپەن قاتار اعارتۋشىلىق باعىتتا جەتىسۋ وڭىرىندە بىرنەشە مەكتەپ اشىپ, ساۋاتتاندىرۋ ىسىمەن اينالىسقانى بەلگىلى. جالپى, قاپەز جايىنداعى ەڭ العاشقى ماتەريالدار جەتىسۋ ولكەسىنىڭ انشىلىك-جىرشىلىق مەكتەبىن زەرتتەپ جۇرگەن ونەرتانۋشى-عالىم س.مەدەۋبەك ۇلىنىڭ ەڭبەكتەرىندە كوپ ايتىلادى. پاتشالىق رەسەيدىڭ وتارشىلدىق ساياساتىنا قارسى شىعىپ, ەلى مەن جەرى ءۇشىن كۇرەسىپ, ون ەكى جىلعا يت جەككەنگە ايدالىپ كەتكەن شالتاباي اقىننىڭ شىعارماشىلىعى جايىنداعى دەرەكتەر دە وسى عىلىمي ىزدەنىستەرىمە نەگىز بولدى. ال جاسىنان ءانشى اتانعان ءارى سۋىرىپسالما اقىندىعىمەن دە, جىرشىلىعىمەن دە حالىق جادىندا قالعان, از عۇمىر سۇرسە دە, سوڭىندا وشپەس مۇرا قالدىرعان تالانت يەسى سادىقوجانىڭ شىعارماشىلىعى جايىنداعى مالىمەتتەردى تىكەلەي ۇرپاعى, فيلولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور قۇنىپيا الپىسباەۆتىڭ ايتۋىمەن جازىپ الدىم. ول كىسى شەكارا اشىلىپ, قانداستار ەلگە ورالعان كەزدە اقىننىڭ تۋىستارىنان ءان ءماتىنىن جازىپ الىپ, اۋەندىك قۇرىلىمدارىن ۇيرەنگەن ەكەن. سول جىلداردا ەلگە ورالعان حالىق ءارتىسى دانەش راقىشەۆ تە سادىقوجانىڭ اندەرىن الا كەلگەنى بەلگىلى. سادىقوجا اندەرىن العاش ءبىر كىسىدەي ۇيرەنگەندەردىڭ بىرەگەيى – ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, ارداگەر مولداسان ءشاپي ۇلى. ول كىسىنىڭ حالىق اندەرى مەن جىرلارى حاقىنداعى شەجىرەلەرى ءوز الدىنا ءبىر توبە. سونىمەن قاتار جەتىسۋدىڭ انشىلىك مەكتەبىنىڭ وكىلى, مادەنيەت قايراتكەرى, كۇمىس كومەي ءانشى جاقسىلىق مىرقاەۆ سادىقوجا اندەرىن ورىنداپ, رەسپۋبليكالىق بايقاۋدا ورىن العان ەڭ العاشقى ورىنداۋشى. «التىن شىققان جەردى بەلدەن قاز» دەمەي مە. ءالى دە شىعارماشىلىعى تولىعىمەن زەرتتەلە قويماعان حالىق اقىندارى بار. مىسالى, شارعىن العازى ۇلى, كۇلاي اقىننىڭ شىعارماشىلىعىنا قاتىستى دەرەكتەر ەندى-ەندى جارىققا شىعا باستادى. حالىق اقىندارى جايىنداعى مالىمەتتەر, اندەر حالىقتىق داستۇرمەن تامىرلاس بولعاندىقتان, ەل جادىنا تەرەڭ ۇيالاپ, جاتتالىپ قالعان.
– ونەرتانۋشىلار ءداستۇرلى انشىلىك ونەر ۇلگىلەرىنىڭ شەتەل قازاقتارىندا كوپ ساقتالعاندىعىن ايتادى. شەتەلدەن ءان جيناۋ باعىتى قانشالىقتى جولعا قويىلعان؟
– كەيىنگى جىلداردا قىتاي, موڭعوليا قازاقتارىنىڭ ارحيۆىنەن كوپ اندەر الىندى. دەسەك تە, قازىرگى جاعدايعا بايلانىستى شەتەلگە بارىپ ءان جازىپ الا المايمىز. كەرىسىنشە, ەلگە كەلگەن اعايىنداردان ەستىپ قالعان اندەردى جازىپ الۋعا تىرىسامىز. وسى ورايدا ءان ءارحيۆىمىز شەتىنەن تاڭداپ ءجۇرىپ شىرقاۋعا بولاتىن جاۋھارلارعا تولى ەكەنىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. قازىرگى كەزدە ەكى-ءۇش مىڭ ءان قورىمىز بار دەسەك تە, ءالى كۇنگە ءحىح عاسىردا شىققان اندەردىڭ ءوزىن ورىنداپ ۇلگەرمەي ءجۇرمىز. بۇگىندە قازاق كومپوزيتورلارىنىڭ سالعان سارا جولى سايراپ جاتىر. ال ولاردىڭ شىعارماشىلىعىن يگەرۋ ءۇشىن جىلدار قاجەت ءارى وسىناۋ قۇندى مۇرالارىمىزدى يگەرۋگە كەيدە ورەمىز, كەيدە داۋىس اۋقىمى, تىپتەن تەحنيكالىق مۇمكىندىگىمىز جەتپەي جاتادى. ال زاتاەۆيچتىڭ 1000 ءانىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى. وسى اندەر دومبىرانىڭ بۇراۋىنا قاراي ىڭعايلاستىرىپ ىزدەنۋدى قاجەت ەتەدى. ال جاقىندا ونەر زەرتتەۋشى-عالىمدار مۇرات جانە تالعات ابۋعازىنىڭ قۇراستىرۋىمەن جارىققا شىققان «التاي–تارباعاتاي» جيناعىنىڭ ءان قورىمىزدى تولىقتىرۋداعى ەرەكشە باسىلىم ەكەنىن ايتا كەتكىم كەلەدى. بۇل جيناققا عىلىمي تۇرعىدا ساراپتالىپ, سۇزگىدەن وتكەن ەركىن شۇكىمانوۆ, نۇرجان جانپەيىسوۆ, باعلان ءبابىجان, ارداق بالاجانوۆا, تىلەۋلەس قۇرمانعاليەۆ, شولپان دارجانوۆا سياقتى كوپتەگەن انشىلەرىمىزدىڭ, سونىمەن بىرگە قىتاي قازاقتارىنىڭ ارحيۆىنەن الىنعان ءارى ورىنداعان الپىسقا جۋىق اندەرى ەندى.
– قازاقتىڭ ءداستۇرلى انشىلىك مەكتەبىنىڭ تاريحى تەرەڭگە كەتەدى. ج.ەلەبەكوۆ اتىنداعى ەسترادا-تسيرك كوللەدجىنىڭ وزىنەن قانشاما ماماندار ءبىلىم الىپ, سالادا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ءسىز ءبىلىم العان جىلدار نەسىمەن ەرەكشەلەنەتىن ەدى؟
– العاش ءبىلىم العان ج.ەلەبەكوۆ اتىنداعى ەسترادا-تسيرك كوللەدجىنەن ەلىمىزگە تانىمال مىقتى دەگەن ساحنا ساڭلاقتارى شىققانى بەلگىلى. مەن وتكەن مەكتەپ قازاق ءداستۇرلى انشىلىك ونەرىنىڭ دۇلدۇلدەرى جانىبەك كارمەنوۆ, قايرات بايبوسىنوۆ, قانات ومارباەۆتىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى. ۇستازدارىم ەكى جىلدىڭ ىشىندە تۇلەكتەرىن دايىن ءارتىس ەتىپ شىعاردى. بۇل كاسىبي ساحنانىڭ باسپالداعى ىسپەتتى. داۋىس قويۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرىن قانات ومارباەۆ ۇستازىمىز قاداعالاپ وتىراتىن. اكتەرلىك شەبەرلىكتى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى مەرۋەرت وتەكەشوۆادان مەڭگەردىم. ەتيۋدتار جاساتىپ, كورگەن-بىلگەنىڭدى كورسەتۋ ارقىلى شىڭداۋ ءادىسى اۋىلدان كەلگەن ۇياڭ بالالاردىڭ اشىلىپ, اكتەرلىك شەبەرلىك پەن ساحنا ءتىلىن جوعارى دەڭگەيدە مەڭگەرۋىنە ىقپال ەتتى. پەداگوگيكالىق قىرلارىمەن ەرەكشەلەنەتىن ۇستازدارىمىزدىڭ قالي بايجانوۆ, بايعابىل جىلقىباەۆ, قوسىمجان باباقوۆ, كەنەن ازىرباەۆ, جۇسىپبەك ەلەبەكوۆتىڭ دومبىرا ويناۋ, ءان شاقىرۋ مانەرىن تۇسىندىرۋدەگى وقىتۋ شەبەرلىگىنە ءالى كۇنگە ءتانتىمىز. شەرتپە كۇيدىڭ شەبەرى, حالىق ءارتىسى, ۇستازىم ماعاۋيا ءحامزيننىڭ كۇي تارتۋ شەبەرلىگىنىڭ ءوزى قانداي ەدى. وسىلايشا كاسىبي ماماندار ءبىز سياقتى تالاي ونەرپازدى دىبىستىڭ ءومىر ءسۇرۋ مانەرىنە باۋلىدى.
– ال ساحنا مادەنيەتىن ۇيرەتۋدە نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆتان اسقان ۇستازىم جوق دەيسىز...
– ول راس. نۇرعالي اعادان ساحنا مادەنيەتىن ۇيرەندىم. 1989 جىلى «قازاقكونتسەرت» بىرلەستىگىندە «جازيرا» ءانسامبلىنىڭ جەكە ءانشىسى بولىپ ورنالاستىم. سول جىلدارى ەڭ العاش الماتىدا ناۋرىز تويلانا باستاعان كەزدە كىشىگىرىم ساحناعا شىقتىق. الماتىنىڭ كونتسەرتتەرى تاجىريبە الاڭىمىزعا اينالدى. ساحنا كيەسىن تانىپ, كورەرمەنمەن تابىستىق. وسىلايشا ەكى جىل ىشىندە قازاقتىڭ ەكى جۇزگە تارتا حالىق ءانىن قانجىعامىزعا بايلاپ الدىق. بۇل ءبىزدىڭ ۇستازدارىمىزدىڭ تالاپشىلدىعى مەن بىلىكتىلىگىنىڭ ارقاسى. ىسساپارلارعا شىعاتىن كەزدە باراتىن ءوڭىر, سونداعى تانىمال تۇلعالار جايىندا اقپارات جيناپ, سول ولكەدەن شىققان كومپوزيتورلاردىڭ اندەرىن ۇيرەنۋگە تىرىساتىنبىز. ال نۇرعالي اعا كورەرمەن سۇرانىسىنا قاراي جۇمىس ىستەۋگە باۋلىدى. ساحنا مادەنيەتىن, كيىم كيۋ ۇلگىلەرىن ۇيرەتتى. كورەرمەن قول سوعىپ, قايتالاي ءان سۇراعان ساتتەردە قۋانىشىن جاسىرماي, «باۋىرىڭ جازىلىپ كەلەدى, اشتى تەرىڭ شىقتى» دەپ دەم بەرىپ وتىراتىن. كەيبىر اۋداندار مەن اۋىلداردا جارىق ءسونىپ قالعان ساتتەردە ساعاتتاپ ساحنادا ءان شىرقاعاندىعىمىز كاسىبي تۇرعىدان شىڭداي ءتۇستى.
– دەگەنمەن دومبىرانىڭ الىپپەسىن اۋىلدان مەڭگەرىپ كەلدىڭىز ەمەس پە. قارا دومبىرانى اكەڭىزدەن ۇيرەنگەنىڭىزدى ونەرىڭىزگە ءتانتى جاندار جاقسى بىلەدى.
– بالالىق پايىممەن قاراعاندا, ول كەزدە اكەم ءومىرالى سۇڭعىلا كۇيشى بولاتىن. كەيىن قاراپ وتىرسام, اۋەسقوي, جان دۇنيەسىمەن وسى ونەردى جاقسى كورگەندىكتەن دە دومبىراسىن دىڭعىرلاتىپ, قولىنان تاستامايدى ەكەن عوي. تىزەسىنە وتىرىپ, دومبىرا قاعىسىنا قىزىعىپ, ءبىر ەلى قاسىنان الىستاماۋعا تىرىساتىن ەدىك. كۇيشىلەردىڭ كە-
رەمەتتىگى وسى شىعار دەپ تە تامساندىق. بارلىعىمىز دەرلىك اسپاپقا ماشىقتانا باستاعاندا ساۋساقتارىن مەرتىكتىرىپ العان اكەم دومبىرا ۇستاۋدى قويدى. اكەم ءومىر باقي شوپىر بولعان. ول كەزدە ديرەكتوردىڭ كولىگىن جۇرگىزۋدىڭ ءوزى ءبىر مارتەبە ەدى عوي. كەيىننەن سوۆحوزدا ىستەدى. ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن جايلاۋدان اۋىلعا قىمىز, ءسۇت تاسىدى. سوندا قىزىعىپ, كولىگىن سۇراعانىمدا «قولىڭ قاتىپ كەتەدى» دەپ بەرمەي قوياتىن. كەيىننەن اسكەرگە بارعاندا تانكتىڭ رولىنە وتىردىم. اكەمە «كولىگىڭدى بەرمەۋشى ەدىڭ, ەندى قارا تەمىرگە ءتۇستىم» دەپ حات جازدىم. بالاسىنىڭ بولاشاعى ونەردە دەپ تانىعان بولۋى كەرەك, اكەم ىلە-شالا اسكەرگە دومبىرا سالىپ جىبەرىپتى. سول قوڭىر دومبىرانىڭ ءۇنىن تىڭداعان تالاي قازاق بالاسىنىڭ ساعىنىشتان جانارىنا جاس ۇيىرگەن كۇندەر ءالى كۇنگە ەستەن كەتپەيدى.
– سۇحباتتارىڭىزدا اۋىلىڭىزدى اسىرا ماقتاپ جاتاسىز. بۇل ولكە نەسىمەن ەرەكشەلەنەتىن ەدى؟
– ورتالىعى – شىرعاناق, وتىز ءتۇتىندى كوكپياز اۋىلى قازىنالى قاريالاردىڭ مەكەنى. ارعى اتالارىمىز – اتاقتى بەيسەنباي اقساقال مەن قاپەز بايعابىلوۆ بولعان. بەيسەنباي اتامىز جايىنداعى جانە كوپتەگەن شەجىرەلەردى كەزىندە ەكى مارتە ەڭبەك ەرى بولعان جولسەيىت مولداسانوۆ اكەمىزدەن ءجيى ەستيتىن ەدىم. بەيسەنباي اتامىز ەل ءىشىن كوپ ارالاعان اڭگىمەشىل ادام بولعان ەكەن. اتىن وزگەگە ەرتتەتپەيتىن, كيىمى, ءجۇرىس-تۇرىسىنا ۇقىپتى, وتە كىرپياز كىسى بولعان دەسەدى. اۋلەتىمىزدە وسى اتامىزدان دارىعان كوپ دۇنيە بار-اۋ دەپ تە توپشىلايمىن. اجەم ءايىمحاننىڭ قاسىنان ءبىر ەلى قالماي ءجۇرىپ, تالاي شەجىرەنى قۇلاعىمىز شالدى. ال ءوز تۋعان شەشەم ۇلداحان دا ونەردەن قۇرى الاقان ەمەس-ءتى. حان ءتاڭىرى باۋرايىندا تۋىپ-وسكەن, اقيىق اقىن مۇقاعاليعا جاقىندىعى بار انام دا وتىرعان جەرىندە سۋىرىپ سالىپ, ولەڭدەتىپ وتىراتىن. ءبىزدىڭ اۋىل بالالارى ويىن قۋعاننان گورى, كوپ ۋاقىتىن اۋىلىمىزدىڭ داناگوي قارتتارىنىڭ ورتاسىندا وتكىزدى. اۋىلىمىز بەن ورتالىق اراسىن ءۇش شاقىرىم جالعاپ جاتادى. كولىك كۇتىپ, جينالاتىن جەرىمىز قارا راديو ىلىنگەن باعانانىڭ ماڭى. وسى قارا راديودان اۋىل ەڭبەككەرلەرىنە ارنالعان تۇسكى دەمالىس كونتسەرتتە جۇسىپبەك, ماناربەك, قايرات, دانەش, مادەنيەت, جانىبەك اعالارىمىز ساز سيقىرىنا تولى اۋەزدى اندەرىن شىرقاعاندا, ارمانداپ كەتۋشى ەدىك. الماتى وبلىستىق فيلارمونياسىنىڭ ءانشىسى بولعان جەرلەسىمىز تەمىربولات (بوكەش) قاليەۆ قازاق راديوسىنان «جەزكيىك», «بەكزاتىم-ايدى» شىرقاعاندا تامسانا كەتەمىز. وبلىستىق فيلارمونيانىڭ ءانشىسى, مادەنيەت قايراتكەرى ورالباي مۇحامەديەۆ تە مەن وسكەن ولكەنىڭ تۋماسى. ال قاليبەكتىڭ داۋىسى قانداي ەدى دەسەڭىزشى؟ ول اۋداندىق ساحنالاردا الپىس ادامنىڭ الدىندا حوردا ءان سالاتىن. وكىنىشكە قاراي, ول ونەر ىزدەپ, اۋىلدان الىسقا شىعا المادى. اۋىلىمىزدا كوركەمونەرپازداردى ۇيىمداستىرىپ جۇرەتىن ءنۇرالىم اعا جاسىنا قاراي ەرەسەكتەرى, جاستارى بار بارلىعىن وركەسترگە قوساتىن. بۇل اۋىل بالالارى ءۇشىن ۇلكەن تاربيە مەكتەبى بولدى.
– سوناۋ توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا قىرىقتان استام ەلدەن ونەرپازدار قاتىسقان سامارقانداعى «شىعىس اۋەندەرى» فەستيۆالىندە قازاقستاننان بارعان ون ءبىر قاتىسۋشى ىشىنەن لاۋرەات اتانعان ەكەنسىز. ودان كەيىن ءداستۇرلى انشىلىك باعىتىندا بۇل جۇلدەنى ەشكىم ەنشىلەي قويماپتى.
– ءبىزدىڭ كەزىمىزدە امىرە قاشاۋباەۆ اتىنداعى ءداستۇرلى ورىنداۋشىلاردىڭ بايقاۋىنان جوعارى بايقاۋ جوق ەدى ءارى جەڭىمپاز بولۋ ونەرپاز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە سانالاتىن. بۇل جۇلدەنى العان ونەرپازعا وزگەشە كوزقاراس بولدى. وسى بايقاۋعا ءۇش مارتە قاتىسىپ, جەڭىمپاز اتانۋىم, شىعارماشىلىعىمداعى ۇلكەن جەتىستىگىم بولدى. سونىمەن بىرگە جۇزدەن جۇيرىك شىعاتىن ءادىل سايىس قىزعان ورتا «جىگەر» فەستيۆالى ەدى. ال سامارقاندا حالىقارالىق دەڭگەيدە وتكەن بايقاۋعا ەلىمىزدەن ون ءبىر ونەرپاز قاتىستىق. ءۇش كۇنگە سوزىلعان بايقاۋدا التى-جەتى ولەڭ ايتىپ, جۇلدەنى قانجىعاما بايلاپ قايتتىم. ال بۇل جۇلدەنى مەنەن كەيىن ەشكىمنىڭ الماعانى راس. بيىل جىرشىلىق ونەر جاعىنان قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, ۇستاز ۇلجان بايبوسىنوۆا ءبىرىنشى ورىن الىپ كەلدى.
– مىناۋ الاساپىران كەزىندە كورەرمەنىمەن قاۋىشىپ, تىڭدارمانىن تامساندىرماي قويمايتىن ءداستۇرلى انشىلىك ونەردىڭ يەسى ءارى ونەرلى وتباسى شىعارماشىلىق جوسپارلارىن قالاي ىسكە اسىرۋدا؟
– مۇنداي جاعدايدا قول قۋسىرىپ وتىرۋعا بولمايتىنى بەلگىلى. ونەر ادامى رەتىندە جۇرتشىلىقتىڭ كوڭىل كۇيىن ءبىر ساتكە بولسا دا كوتەرىپ, سابىرعا شاقىرۋ ماقساتىندا ونلاين رەجىمدە اۆتورلىق كونتسەرتتەرگە شىقتىق. الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى انشىلىك-ونەردىڭ جاۋھارلارىن تىڭدارمانعا تارتۋ ەتىپ كەلەمىز. ال ونەرلى وتباسىمىزعا كەلسەم, ج.ەلەبەكوۆ اتىنداعى ەسترادا-تسيرك كوللەدجىنىڭ ەسترادا بولىمىندە ساباق بەرەتىن جۇبايىم ۇلتۋ قاباەۆا ءوز ستۋدەنتتەرىنىڭ تولىققاندى كاسىبي ءبىلىم الۋىنا اتسالىسۋدا. ر.ەسىمجانوۆا, ج.وماروۆا, ب.ىڭكاربەكوۆا, ز.ەسبەرگەنوۆا, تاعى باسقا عاجاپ داۋىستاعى انشىلەردىڭ ورىنداۋىنداعى اندەرىن شاكىرتتەرىنە ونلاين ۇيرەتىپ, ءدارىس بەرىپ ءجۇر.
– ءوز اۆتورلىعىڭىزبەن شىققان «نازقوڭىر» حرەستوماتياسى مەن «دومبىرامەن əن ايتۋ مەكتەبى» وقۋ قۇرالى ونەر مەكتەپتەرىندە وقىتىلىپ ءجۇر. بۇل وقۋلىقتاردىڭ مازمۇنى نەسىمەن ەرەكشەلەنەدى؟
– دəۋلەسكەر كۇيشى مۇرات Əبۋعازىمەن بىرلەسە قۇراستىرعان «نازقوڭىر» حرەستوماتياسىنا حالىق əندەرىن, حالىق كومپوزيتورلارى ءəرى كەيىنگى كەزەڭدەگى كومپوزيتورلاردىڭ əندەرىن قوسقاندا نوتاعا تۇسكەن 310 əن ەندى. حرەستوماتيادا بۇرىن تانىلماعان, جەتىسۋ ولكەسىنىڭ ءحانتəڭىرى ايماعىنداعى اۆتورلاردىڭ əندەرى بار. ال «دومبىرامەن əن ايتۋ مەكتەبى» وقۋ قۇرالىندا دومبىرا اسپابىن مەڭگەرۋ بەس سىنىپقا دەيىن جىكتەلگەن. بۇل وقۋلىق دومبىرا پەرنەلەرىندەگى نوتالىق دىبىستار, ءاندى ايتۋ, ءداستۇرلى ءاندى باستاۋدىڭ الىپپەسى ىسپەتتى. وعان ق.بايجانوۆ, ج.ەلەبەكوۆ, ب.جىلقىباەۆ, ك.ازىرباەۆ, ق.باباقوۆ, ج.كارمەنوۆ, ق.بايبوسىنوۆتىڭ ءان شىرقاۋ جانە دومبىرا تارتۋ ۇلگىلەرى ەنگەن. ونى زەرتتەپ شىققان تالاپكەر بولاشاقتا جاقسى ءانشى بولىپ كەتەتىنى ءسوزسىز.
– ءسىز وسكەن شاڭىراقتان جەتى ونەرپاز شىققانى بەلگىلى. ارعى اتالارىڭىزدان دارىعان كيە ۇرپاقتارىن ماماندىق تاڭداۋدا ۇلكەن ونەر سۇرلەۋىنە قاتەلەستىرمەي سالعان سياقتى.
– «اتاسى باردىڭ – باتاسى بار» دەمەي مە حالىق دانالىعى. وسكەن ورتامىز ونەرگە جاقىن بولعاندىقتان بولار, دومبىرا تارتۋعا ءىنىم ەرلان دا ىنتالى بولدى. چايكوۆسكي اتىنداعى مۋزىكا كوللەدجىنە ءتۇستى. قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريادان ەكى ماماندىق الىپ, قايرات بايبوسىنوۆتان انشىلىكتى, سادۋاقاس بالماعامبەتوۆتەن كۇيشىلىكتى مەڭگەردى. تالدىقورعانداعى فيلارمونيادا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەندە قازاقستاننىڭ مادەنيەت قايراتكەرى اتاعىن الىپ, جەكە كونتسەرتتەرىن بەردى. كەيىنگى جىلدارى ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىندا ء«داستۇرلى مۋزىكالىق ونەر كافەدراسىندا» ساباق بەرىپ, كوپتەگەن شاكىرت دايىندادى. الداعى ۋاقىتتا ەلۋ جاسقا تولۋىنا وراي الماتىدا شىعارماشىلىق كونتسەرتىن بەرۋگە ۇلكەن دايىندىقتا جۇرگەن ەدى. امال قانشا, ارامىزدان اسىعىس اتتانىپ كەتتى... ال قارىنداسىم تامارا باۋىرلارى وقۋعا دەن قويعاندا قارا شاڭىراقتىڭ تىرشىلىگىنە باس-كوز بولىپ قالدى. ودان كەيىنگى تولقىن دا بەلگىلى كۇيشى ايگۇل ۇلكەنباەۆانىڭ كلاسىن ءبىتىردى. ساندۋعاش تا انشىلىكتى تاڭدادى. كىشى ءىنىم دە ونەرگە جاقىن, بۇگىندە وقىتۋشىلىقپەن اينالىسىپ ءجۇر. قارىنداسىم ينديرا – دارىگەر. ۇلىم ولجاس – ەكونوميست, قىزىم – پەريزات ءتىل مامانى. ونەرلى ورتادا وسكەندىكتەن بولار, جۇرەكتەرىندە ءان بار. نەمەرەلەرىمنىڭ ەلىكتەۋى, ءان تىڭداۋىنا قاراپ, ونەرگە جاقىن بولادى-اۋ دەپ توپشىلايمىن. ال ونەرگە دەگەن ىقىلاسىن بولاشاق ءوزى كورسەتە جاتار.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ەلۆيرا سەرىكقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
