زاماناۋي وزبەك بەينەلەۋ ونەرىنىڭ ورەسى بيىك وكىلى انۆار باحتەەۆتىڭ ەسىم-سويى 1970-1980 جىلدارى كۇللى شىعىس حالىقتارىنىڭ ونەرتانۋشىلارىنا تەگىس تارادى. ونەرگە وزگەشە ەكپىن, سونى سەرپىن, تىڭ لەپ الىپ كەلگەن قىلقالام يەسى شىعارماشىلىعىنىڭ العاشقى كەزەڭىندە-اق كلاسسيكالىق رەاليزمنىڭ ورنىنا كەلگەن مازمۇنسىز كەسكىندەمەنىڭ حاس جۇيرىگى رەتىندە مويىندالدى. قاراپايىم ءومىر سۋرەتتەرى ورىلگەن ناتيۋرمورتتاردىڭ وزىندە سۋرەتشىنىڭ قالام قۋاتى كورەرمەن كوڭىلىن مىڭ سان ويعا جەتەلەيدى. سەزىمىن تەربەيدى, ساعىنىشىن شىمشىلايدى, جىگەرىن جانيدى. كومپوزيتسيالاردىڭ باستى ەرەكشەلىگى تىرشىلىك يىرىمدەرى بەدەرلەنگەن بەرىك ورنەكتەر.
ونەرتانۋشى ل.كودزاەۆا ونىڭ قولتاڭباسى حاقىندا: «انۆار باحتەەۆتىڭ ەڭبەكتەرىندە ۆ.كاندينسكي مەن ك.مالەۆيچتىڭ, پ.موندريان مەن ر.دەلونەنىڭ, ح.ارپ پەن ح.ميرونىڭ, س.دالي مەن ر.ماگريتتىڭ مۇرالارىمەن بەلگىلى ءبىر ۇندەسۋلەر بار. بۇل ولاردىڭ تىكەلەي ءوزارا بايلانىسىن بىلدىرمەيدى, تانىمى تەرەڭ كورەرمەنگە ونەرتانۋلىق سالىستىرۋدان تاۋەلسىز «بولەكشە پاراللەليزم» فەنومەنىنىڭ دەربەس تابيعاتىن كورسەتەدى. سۋرەتشىنىڭ كەيىنگى كەزەڭدەردەگى شىعارماشىلىق ىزدەنىستەرى ونىڭ ابستراكتسيونيزم, سيۋررەاليزم جانە دادايزم ونەرىنە دەگەن قۇشتارلىعىن بايقاتادى. بۇل قورشاعان الەمدى بەينەلەيتىن جاڭا فورمالاردى ينتەرپرەتاتسيالاۋدا ايقىن كورىنەدى», دەپ اتاپ ءوتتى.
ايتۋلى كورمەگە ەسىمدەرى وزبەكستان مەن قازاقستانعا عانا ەمەس, ورتالىق ازيا شەكاراسىنان تىس جەرلەرگە دە كەڭىنەن تانىمال سۋرەتشىلەردىڭ تۋىندىلارى قويىلعان. ولاردىڭ بارلىعى وزبەك سۋرەت مەكتەبىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرى. ەۋروپالىق كەسكىندەمەنىڭ ۇزدىك داستۇرلەرىندە ورىندالعان شىعىس ايەلىنىڭ بەينەسى باسىم كەلەتىن رومانتيكالىق كەنەپتەردىڭ اۆتورى, زاماناۋي تاشكەنت سۋرەتشىسى زەبو شاريپوۆا, تۋعان ولكەسىنىڭ تابيعي ەرەكشەلىكتەرىن بەينەلەيتىن كوركەم پەيزاجداردىڭ اۆتورى ابدۋراشيد يۋسۋپوۆ, ەڭبەكتەرى ماسكەۋدەگى مەملەكەتتىك ترەتياكوۆ گالەرەياسىنىڭ كوللەكتسياسىنا كورىك بەرگەن, كۇردەلى جانە كوپپىشىندى سارىندارداعى يمپرەسسيونيستىك كەسكىندەمەنىڭ جارقىن وكىلى – لەۆ رەزنيكوۆ, ۇلى جىبەك جولىنىڭ تاريحىن كەنەپ تىلىندە سويلەتكەن ساردور اللابەرگەنوۆتەردىڭ بىرەگەي قولتاڭباسى باۋىرلاس ەلدىڭ بەينەلەۋ ونەرىنىڭ بەدەلىن بيىكتەتىپ تۇرعانداي.
اسىرەسە وزبەكستاننىڭ حالىق سۋرەتشىسى, تاماشا رەڭشى, كوپتەگەن پورترەتتەر مەن پەيزاجداردىڭ اۆتورى رۋزى چارىەۆتىڭ تۋىندىلارى بىردەن وزىنە نازار اۋدارتادى. ونىڭ شىعارماشىلىق كوزقاراسى تابيعات بەينەلەرىنە, ادامداردىڭ كۇندەلىكتى ءومىرى مەن پسيحولوگياسىنا جاقىن.
پسيحولوگيالىق پورترەت جانرىنىڭ شەبەرى ءارى رەاليستىك مەكتەپتىڭ ءداستۇرىن ۇستانۋشى تاچات وگانەسوۆ تۋىندىلارىندا سۋىق تۇستەر باسىمدىققا يە. ونىڭ كەنەپتەرىنىڭ تۇستىك گامماسى ادامنىڭ ەموتسيالىق كۇيىن ءدال بەينەلەۋىمەن ەرەكشە. سونداي-اق ەسىمى وزبەكستان بەينەلەۋ ونەرىنىڭ قالىپتاسۋ تاريحىنا نىق ەنىپ, ۇلتتىق كەسكىندەمە مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاعان ميحايل ەسيننىڭ عاجايىپ پەيزاجدارىن دا ناق وسى كورمەدەن تاماشالاۋعا بولادى. شىعارمالاردا وزبەك كەسكىندەمە مەكتەبىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋ تاريحىنداعى ماڭىزدى كەزەڭدەر قامتىلعان. ءار كارتينانىڭ ونە بويىنان وزبەك حالقىنىڭ ۇلتتىق بولمىسى مەن رۋحاني الەمى, تانىم-تۇيسىگى سىر شەرتەدى. ەكسپوزيتسياعا باحتەەۆتىڭ 1996 جىلدان 2008 جىلعا دەيىنگى ارالىقتا كەسكىندەگەن 13 تۋىندىسى مەن تانىمال وزبەك شەبەرلەرىنىڭ 50-گە جۋىق كارتيناسى قويىلعان.
الماتى
