مەرۋەرت ىستانبۇلدا بۇۇ ايماقتىق ءوفيسىنىڭ قورشاعان ورتا جانە كليماتتىڭ وزگەرۋى بويىنشا مامانى بولىپ قىزمەت اتقارادى. سۇحبات بارىسىندا ول ۆولونتەرلىكتىڭ ەلدەگى ساياسي رەفورمالارعا اسەرى مەن ۇلكەن ۇيىمداعى تاجىريبەسى مەن قىزمەتى تۋرالى ايتىپ بەردى.
ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا ءجۇرىپ-اق ەرىكتىلىكتى ءومىر سالتىنا اينالدىرعان مەرۋەرت قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن «حالىقارالىق قاتىناستار» ماماندىعى بويىنشا تامامداعان. ودان كەيىن «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا لوندون ەكونوميكا جانە ساياسي عىلىمدار مەكتەبىندە وقۋىن جالعاستىرادى. بۇۇ ۆولونتەرلەر قاتارىنا قوسىلماس بۇرىن ەلگە ورالىپ, ۋنيۆەرسيتەتتە ءدارىس وقيدى, مەملەكەتتىك قىزمەتشى اتانادى.
– قازاقستان مەن بۇۇ اراسىنداعى كەلىسىمشارت اياسىندا حالىقارالىق ۇيىمعا قازاقستاندىق ۆولونتەرلەر باراتىنىن ەستىگەندە باعىمدى سىناپ كورەتىن كەزدىڭ كەلگەنىن ءتۇسىندىم. بۇل – جاڭا دەڭگەي. جۇمىس ءوتىلىم, تاجىريبەم مەن ءبىلىمىم وزىمە دەگەن سەنىمدىلىكتى ارتتىرا ءتۇستى. بۇعان دەيىن ەلوردامىزداعى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى (ەقىۇ) وفيسىندە جۇمىس ىستەدىم. ياعني, حالىقارالىق ۇيىمدار ميسسياسى مەن مىندەتتەرىمەن جاقىن تانىسپىن, – دەيدى مەرۋەرت.
مەرۋەرتتىڭ ايتۋىنشا, بۇل باعدارلامانىڭ باسقالارىنان ەرەكشەلەيتىن تۇسى – قاتىسۋشىلاردىڭ جاسى مەن گەوگرافياسىنا شەكتەۋ جوق. ياعني كەز كەلگەن ادامعا قايىرىمدىلىق جاساۋعا, قورشاعان ورتا مەن ادام قۇقىقتارىن قورعاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– مەن «بۇۇ ايەلدەر» قورىن تاڭدادىم. ويتكەنى گەندەرلىك تەڭدىك پەن ايەل قۇقىعى سالاسىندا از دا بولسا تاجىريبەم بار. ءبىلىمىمدى ءىس جۇزىندە سىناپ, تاجىريبەمدى تولىقتىرا الاتىنىمدى ءتۇسىندىم. سونىمەن بىرگە بۇل تاقىرىپ بۇگىنگى قوعامدا وزەكتى. تەك قازاقستان ەمەس, تورتكۇل دۇنيەنى الاڭداتىپ وتىرعان ماسەلە ەكەنى ايتپاساق تا تۇسىنىكتى. قازىر بەلسەندى ايەلدەر ءوز قۇقىقتارى جايىندا ازاماتتىق قوعام الاڭدارىندا, ۇكىمەتتىك دەڭگەيدە ايتىپ, قاتىپ قالعان تاپتاۋرىن كوزقاراستان ارىلۋعا قارسى جۇمىس ىستەپ ءجۇر. حالىقارالىق ۇيىمدا جيعان-تەرگەن تاجىريبەم تەك قازاقستاندا ەمەس, باسقا ەلدەگى بۇل تۇيتكىلدى شەشۋگە كومەكتەسەدى دەگەن سەنىمدەمىن, دەيدى ۆولونتەر.
مەرۋەرت ۆولونتەرلىك الدىمەن نيەتكە بايلانىستى دەپ سانايدى. «ۆولونتەرلىك ءوزىڭ تۇرىپ جاتقان ەلدى مەكەندەگى جاعدايدى جاقسارتۋعا تىرىسۋ, جالپى, جاعدايدى تۇزەتۋدى قالاۋ. سەن ءوزىڭ تۇرىپ جاتقان جەردەگى احۋالدى جاقسارتۋ ارقىلى ءوز ەلىڭە, ودان ءارى تۇگەل الەمگە اسەر ەتەسىڭ», دەيدى ول. ال بۇۇ قاتارىندا تىپتەن شەكتەۋ جوق ەكەنىن, ءار قىزمەتكەردىڭ جۇمىسى شەكتەلمەگەنىن, ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىن ءارتۇرلى ەلدىڭ, قوعامنىڭ, توپتىڭ پايداسىنا قولدانا الاتىنىن العا تارتادى.
– 2020 جىل ەلىمىزدە ۆولونتەر جىلى دەپ بەكىتىلدى. بۇل – بىلتىرعى جاستار جىلىنىڭ لوگيكالىق جالعاسى. ءيا, شەشىمدى بيلىك قابىلداسا دا, بۇل ويدىڭ تۋىنا ەلدەگى جاعداي, حالىقتىڭ ارەكەتى سەپ بولدى. بۇل جەردە ازاماتتاردىڭ, اسىرەسە جاستاردىڭ بەلسەندىلىگىن اتاپ وتپەسە بولماس. ەلدە ۆولونتەرلىكتىڭ دامىپ جاتقانىن بايقاۋعا بولادى. قازىر جانۋارلاردى باعاتىن ارنايى ورىنداردىڭ اشىلعانى, جاستاردىڭ بىرىگىپ باسقالارعا كومەكتەسكەنى تۋرالى حابارلاردى ءجيى وقيمىز, – دەيدى مەرۋەرت.
سونىمەن بىرگە ۆولونتەر جىلىنىڭ پاندەمياعا تۇسپا-تۇس كەلۋىندە دە سيمۆوليكالىق ءمان بار دەيدى ۆولونتەر. مەرۋەرتتىڭ ايتۋىنشا, الەم حالقى ورتاق ىندەتپەن كۇرەس جولىندا كۇش بىرىكتىرىپ, يىق تىرەستىرىپ جۇمىس ىستەپ جاتىر. سونىمەن بىرگە ىستەگەن جاقسىلىعىنىڭ قايتارىمىن كۇتپەۋدى, باسقالارعا كومەكتەسۋ ارقىلى وزىنە كومەكتەسىپ جاتقانىن ءتۇسىنۋ كەرەك ەكەنىن العا تارتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ۆولونتەرلىكتىڭ مەملەكەت ءۇشىن دە ماڭىزى زور. ويتكەنى ۆولونتەرلىك – كۇش, ول – وزگەرىستىڭ باستاۋى.
– ۆولونتەرلىك قوعامنىڭ دامۋى ءۇشىن, العا قادام جاساۋى ءۇشىن ماڭىزدى. ويتكەنى ۆولونتەرلىك – ىزگى نيەتپەن ادامداردىڭ جۇمىلۋى. ادامداردىڭ بىرىگۋى قوعامدى جاقسى جاعىنان وزگەرتەدى. ياعني ينستيتۋتتاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ, ازاماتتىق بەلسەندىلىكتىڭ ارتۋىنا الىپ كەلەدى. ال بۇل – الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ باستاۋى, – دەگەن ويىن ءبىلدىردى حالىقارالىق ۇيىمنىڭ ۆولونتەرى.
مەرۋەرت سىزدىقبەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇۇ قاتارىندا جۇمىس ىستەۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ۋنيۆەرسيتەتتە ساباق بەرگەنى, ءبىلىم سالاسى مەن مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى تاجىريبەسى كومەكتەسىپ جاتقانىن ايتتى. سونىمەن بىرگە بۇۇ ۆولونتەرى اتانۋ ءۇشىن حالىقارالىق ۇيىمدارداعى شەشىم قابىلداۋ مەحانيزمى مەن ايماقتاعى احۋالدان حاباردار بولۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن جەتكىزدى. «ورتالىق ازياداعى جاعدايدى ءبىلۋىم, ول جەردەگى حالىقتىڭ ويىن تۇسىنە الۋىم جۇمىسىمدى جوعارى دەڭگەيدە اتقارۋعا, وڭ وزگەرىستەر اكەلۋگە كومەكتەسىپ جاتىر», دەيدى وتانداسىمىز.
– ءدال قازىرگى قىزمەتىمدە كليماتتىق وزگەرىستەر مەن قورشاعان ورتا ماسەلەلەرىنىڭ ايەلدەر مەن قىزداردىڭ ومىرىنە قالاي اسەر ەتىپ جاتقانىن زەرتتەيمىن. ءتۇرلى تاجىريبەلەرگە سۇيەنىپ, ەۋروپا مەن ورتالىق ازياداعى احۋالدى جاقسارتۋعا شەشىم ىزدەيمىن. نەگىزىندە تەك جاھاندىق دەڭگەيدەگى ەمەس, ۇلتتىق دەڭگەيدەگى كەز كەلگەن وزگەرىس حالىقتىڭ تۇرمىسىنا اسەر ەتپەي قويمايدى. بۇل جەردە تەك ايەلدەردىڭ ەمەس, ەر ادامداردىڭ دا ءومىرىن وزگەرتەتىنىن ەسكەرگەن ءجون. كەي پروبلەمالاردان گەندەرلىك تەڭسىزدىك باستاۋ الادى. ال مۇنداي داعدارىستار ايەلدەر مەن قىزداردىڭ ومىرىنە تەرىس ىقپال ەتۋى مۇمكىن. مىسالى, پاندەميا كەزىندە وتباسىلىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ ارتقانىن كورىپ وتىرمىز. بىلاي قاراساڭىز, بۇل – ەپيدەميالىق احۋال. دەگەنمەن ادام ومىرىنە اسەرى زور. سول سياقتى كليماتتىڭ وزگەرۋى مەن قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋى تابيعي قۇبىلىستارمەن عانا شەكتەلمەي, قوعامداعى تامىرى تەرەڭدەگى ماسەلەلەردى قايتا قوزعاپ, تۇگەل حالىقتىڭ ومىرىنە اسەر ەتەدى, – دەيدى مەرۋەرت. بۇل زەرتتەۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن العا تارتقان جاس زەرتتەۋشى ماسەلەنىڭ نەگىزىن انىقتاماي, سەبەبىمەن كۇرەسۋدىڭ ءتيىمسىز ەكەنىن قاپەرگە سالادى.
بۇۇ-نىڭ «بارلىق ايەل مەن قىزدىڭ مۇمكىندىگى مەن قۇقىعىن كەڭەيتۋ, گەندەرلىك تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتۋ» دەپ اتالاتىن ماقساتىن جۇزەگە اسىرۋ جولىندا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن وتانداسىمىز وسى سالاداعى كەز كەلگەن وزگەرىس پەن ماسەلەنى ەسكەرۋ كەرەك ەكەنىن ايتادى. بۇگىنگە دەيىن 12 ەلمەن بايلانىس ورناتىپ ۇلگەرگەن ۆولونتەر ەۋروپا مەن ورتالىق ازيا بويىنشا دەرەك جيناپ, كليماتتىق وزگەرىس پەن ادام قۇقىقتارىنىڭ بايلانىسىن سارالاپ ۇلگەرگەن. كەلەشەكتە ونى ايماقتىق قۇجاتقا اينالدىرۋدى ماقسات ەتىپ جۇرگەنىمەن دە ءبولىستى. «2 قىركۇيەكتە ارىپتەستەرىمىزبەن بىرگە زەرتتەۋ جۇرگىزىپ جاتقان ەلدەردەگى ۇلتتىق دەڭگەيدەگى ماسەلەلەرگە كليماتتىڭ وزگەرىسى قالاي اسەر ەتىپ جاتقانىن, ونىڭ سالدارىن باعامداۋ بويىنشا ۆەبينار جۇرگىزدىك», دەيدى ول.
بۇۇ قۇرامىندا ۆولونتەر بولۋ مەن قانداي دا ءبىر قۇرىلىمعا تاۋەلدى بولماي قايىرىمدىلىقپەن اينالىسۋدىڭ ايىرماشىلىعىن سۇراعانىمىزدا, مەرۋەرت قۇرىلىم بولشەگى بولۋ تەوريالىق ءبىلىم قالىپتاستىراتىنىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءوڭىردىڭ ءاربىر ەلى بويىنشا ناقتى ءبىلىم, وندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان باعدارلامالار مەن جوبالار تۋرالى جالپى تۇسىنىك تالاپ ەتىلەتىنىن جەتكىزدى. «بۇۇ قاتارىندا بولۋ جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرىپ, ءبىر ۋاقىتتا بىرنەشە ىسپەن اينالىسا الۋ دەگەن مىندەت جۇكتەيدى. سونىمەن بىرگە ءتۇرلى ەلدەرمەن بايلانىس ورناتۋ, ونى ۇزبەي جۇمىس ىستەۋ, ۇلكەن كولەمدەگى اقپاراتپەن جۇمىس ىستەپ, ودان كەرەگىن الا ءبىلۋدى قاجەت ەتەدى. مۇندا ۇلكەن سپەكتردە ويلاۋ كەرەك. ياعني باعدارلاماعا قاتىستى جالپى تۇسىنىك بولعانى ابزال», دەيدى.
ولاردان بولەك بۇل تاجىريبەنىڭ باعدارلامادا ورىن العان ءار قاتىسۋشىنىڭ ومىرىنە ۇلكەن وزگەرىس الىپ كەلەرىنە سەنەتىن مەرۋەرت قيىن تاپسىرمالاردى شەشۋ بارىسىندا ارتاتىن بىلىكتىلىك پەن جاڭا مادەنيەتتى ءتۇسىنۋ مۇمكىندىگى, الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جينالعان ارىپتەستەردىڭ باعا جەتپەس تارتۋ ەكەنىن جەتكىزدى. «قازىر بۇۇ سياقتى جاھاندىق ۇيىمدا جۇمىس ىستەپ جاتقانىما قۋانىشتىمىن. ستۋدەنتتىك كەزدە دوستارىمىزبەن ۋنيۆەرسيتەتتە «بۇۇ مودەلىن» ۇيىمداستىراتىن ەدىك. ول كەزدە ۋاقىت وتە كەلە بۇۇ-نىڭ مۇشەسى بولاتىنىما سەنۋ بىلاي تۇرسىن, ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قيىن-دى. ال قازىر ءوز ءبىلىمىم مەن تاجىريبەمدى باسقالاردىڭ يگىلىگىنە قولدانۋعا, وسىلايشا ءوز تانىمىمدى كەڭەيتە تۇسۋگە مۇمكىندىك الىپ وتىرمىن», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن مەرۋەرت.
