قازىر ءبىز شورتاندى كەنتىندە تۇرامىز. وتباسىمىز وتە تاتۋ. اعايىن-تۋىستىق بايلانىسىمىز مىعىم. مەن وسى كەرەمەت قازاق وتباسىنىڭ مۇشەسى بولعانىما رازىمىن.
جالپى, ۇلكەندەرگە قۇرمەت كورسەتۋ قازاق حالقىنىڭ, قازاقستاندىقتاردىڭ قانىندا بار قاسيەت. مەنىڭ ويىمشا, ءبىزدىڭ اتالارىمىز بەن اجەلەرىمىز, اكەلەرىمىز بەن انالارىمىز, بۇگىنگى ۇلكەندەر جاعى قانداي قۇرمەتكە بولسا دا لايىق. ءبىزدىڭ ەل تاريحىنىڭ ءار كەزەڭى حالقىمىزدىڭ, قازاعىمىزدىڭ جان دۇنيەسىنە از قارا داق قالدىرعان جوق. ازاماتتىق سوعىس, ۇجىمداستىرۋ, اشارشىلىق, قۋعىن-سۇرگىن, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس, سوعىستان كەيىنگى اۋىر كەزەڭ, تىڭ يگەرۋ, ءبارى-ءبارى حالقىمىزعا وڭاي تيمەدى.
مەن زەينەتكەرمىن. وتكەن عاسىردىڭ العاشقى جارتىسىنداعى تاۋقىمەتتى كەزەڭدى كورمەسەك تە 90-جىلدارداعى قيىندىقتاردى جاقسى بىلەمىن. بۇكىل ەلگە قيىن بولدى. ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ ءۇزىلۋى, ءوندىرىستىڭ, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ قۇلدىراۋى حالىققا اۋىر ءتيدى. ادامداردىڭ ساناسىنا ءومىر تۋرالى جاڭا تۇسىنىك كىردى. بارلىق قيىندىقتى حالقىمىز اۋىزبىرشىلىگىمەن, ىنتىماعىمەن جەڭدى.
مەن بۇگىن ءوزىم كەلىن بولىپ تۇسكەن شاڭىراقتىڭ ۇلكەندەرى جونىندە از-كەم ايتىپ ءوتۋدى دۇرىس كورىپ وتىرمىن. ويتكەنى, الدىمەن ارۋاقتار رازى بولۋى كەرەك.
ارداقتى قايىن اتام بەكسۇلتان جامىشەۆ قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن تەمىرجولشىسى.
قايىن اتامدى العاش كورگەنىم ءالى ەسىمدە. العاشقى كەزدە «وتباسىنىڭ ءبىر تىرەگى, ءۇمىتى, ون پەرزەنتىنىڭ ۇلكەنى, تۇڭعىش بالاسى ورىس قىزىنا ۇيلەنىپ كەلىپ تۇرسا كىم جاقتىرسىن, بولاشاق قايىن اتام وڭدى قارسى الماس» دەپ ويلادىم... بىراق قايىن اتام مەنى تىنىش قارسى الدى. بۇرىن مال باققان, مەحانيزاتور بولعان قايىن اتام مەنى اينالىپ ءوتىپ, بويىما, ءۇستى-باسىما بارلاي قاراپ تۇرىپ: «كەيدە قاندى دا جاڭارتىپ تۇرۋ كەرەك, ءبارى جاقسى», – دەپ ەدى.
ۇلكەن ۇلدارى اۋباكىردىڭ ۇيلەنۋ تويىن قازاق داستۇرىمەن وتكىزەمىز دەگەن جوسپار جايىنا قالدى. قايىن اتام اقىن جاندى, تاريحتى جاقسى بىلەتىن كىسى ەدى. بالالارىنا اتا-بابالارى تۋرالى ۇنەمى ايتىپ وتىراتىن.
قايىن اتامنىڭ اكەسى ءجامىش ءۇش جاسىندا جەتىم قالعان ەكەن. باي مالىن 12 جاسىنان باستاپ باققان. 15 جاسىندا ول جىلقى جوعالتقانى ءۇشىن اباقتىعا تۇسكەن. قازاقستاندا كەڭەس وكىمەتىن ورناتۋعا اتسالىسقان. 1924 جىلى لەنيندى جەرلەۋ راسىمىنە قاتىسقان. 1931 جىلعا دەيىن اتباسار ۋەزىندە «كازگورودوك» بولىسىنىڭ كەڭەس جۇمىسىندا بولىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ جۇمىس ىستەدى. كەيىن 58-باپ بويىنشا سىبىرگە ايدالدى. 1939 جىلى قۋعىننان ورالدى.
اكەسىنىڭ قۋعىنعا تۇسكەن كەزىندە مەنىڭ قايىن اتام ءتورت جاسار بولىپتى, ال ۇلكەن اعاسى اسقار توعىز جاستا ەكەن. ءجامىش اتامنىڭ ءتورت بالاسى بولعان. بۇل بالالاردىڭ انالارى 1932 جىلى نيكەل اۋىلىنا كيىمىن ازىق-ت ۇلىككە اۋىستىرىپ قايتۋ ءۇشىن جولعا شىعىپ, جولدا ءۇسىپ ولگەن كورىنەدى. بالالاردى اۋىل ادامدارى, تۋىستارى قولدارىنا العان.
«حالىق جاۋىنىڭ» بالالارىنا دەگەن كوزقاراس ول كەزدە جاقسى بولماعان. بىراق, كورەتىن جارىقتارى بولىپ, تورتەۋى دە امان قالعان. 1939 جىلى اكەلەرى قۋعىننان ورالادى.
قايىن اتامنىڭ اعاسى اسقار 1942 جىلى اسكەر قاتارىنا شاقىرىلىپ, ستالينگراد مايدانىندا قازا تابادى. اپالارى ءوستى, ءوندى, تۇرمىسقا شىقتى. قايىن اتام بەكسۇلتان 1947 جىلى ەنەم بيبىگۇلگە ۇيلەنەدى… قايىن اتام قيماداعى مەكتەپتى ءبىتىرىپتى. ول سوعىس جىلدارىندا تراكتوريست بولىپ جۇمىس ىستەگەن.
ۇلكەن اتامىز ءجامىشتىڭ اكەسى تاس-ەمەننىڭ ەسىمى ومبى مەن ورىنبور مۇراعاتتارىندا كەزدەسەدى. ول كىسى رەسەيلىك وتارلاۋشىلار مەن قازاقتاردىڭ اراسىنداعى جەر ماسەلەسىنە قاتىستى قۇرىلعان بىرلەسكەن كوميسسيانىڭ مۇشەسى بولعان. وتارلاۋشىلارعا ەسە جىبەرمەۋدىڭ كوپتەگەن امالدارىن جاساعان قازاقتاردىڭ ءىس-ارەكەتىنە بەلسەنە اتسالىسقان. بۇل جونىندە ارنايى زەرتتەۋ جۇرگىزسە دە ارتىقتىق ەتپەيدى. بابام تاس-ەمەن ارالاسقان وقيعالار ءحىح عاسىردىڭ باس كەزىندە, وسى عاسىردىڭ شامامەن 30-شى جىلدارىندا بولعان دەسەدى.
جالپى, تاسەمەنوۆتەردىڭ وتباسى ءوز تامىرىمەن ماقتانادى. قايىن اتام ءوزىنىڭ بارلىق بالالارىنىڭ بويىنا ەڭ جاقسى ادامي قاسيەتتەردى سىڭىرە ءبىلدى. قايىن اتام زايىبى, مەنىڭ ەنەم بيبىگۇلمەن 56 جىل تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ, بەس ۇل, بەس قىز ءوسىردى. سەگىز بالاسىن جوعارى وقۋ ورنىندا وقىتتى. ولاردان ۇرپاق ءسۇيدى.
تاسەمەنوۆتەردىڭ بۇگىنگى ۇرپاعى, بىزدەر ءوزىمىزدى ارعى بابالارىمىزدىڭ لايىقتى ۇرپاعى سانايمىز. بابالارىمىزدىڭ ارۋاعى رازى بولسىن.
تاتيانا تاسەمەنوۆا
اقمولا وبلىسى
