شۇعىلا جۇرەك

ءابىش اعا رەسمي تۇلعا, ارينە. الايدا, ءبىز ول كىسىنى رەسمي تۇلعادان بۇرىن ۇلى جازۋشى, عازيز جۇرەكتى جان رايىندا جاقسى كورەمىز. وزىمىزگە ۇستاز تۇتامىز. كورىسپەگەلى ءبىراز بولعان. ءابىش اعا مەيىرلەنىپ قارسى العان سوڭ توبەم كوككە ەلى جەتپەي قالدى. باقىتقا كەنەلگەندەي بولدىم. ابەكەڭمەن شۇيىركەلەسە اڭگىمەلەستىك. كىسىنى الالاماي, بولمەي تۇتاس قارايتىن ابەكەڭ­دەي قازاق قايدا؟! ەل بولامىز دەسەك كەكىل­باەۆ كەڭدىگىن, التى الاشقا بىردەي تەڭدى­گىن ۇيرەنە ءبىلۋىمىز كەرەك. *** ۇمىتپاسام, 2000 جىلدىڭ شىلىڭگىر شىلدەسى. ەلباسى تاپسىرماسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەم­لەكەتتىك حاتشىسى ءابىش كەكىلباي ۇلى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىن ارالاپ, اتقارىلعان ىستەرمەن تانىسىپ جۇرگەن. ابەكەڭ وبلىسقا كەلىپ, ودان اۋدان-اۋداندى ارالاپ كەتە بارىپتى. مەن مەملەكەتتىك قىزمەتتەمىن. قىزمەت بولعاندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكىمى اپپاراتى باستىعىنىڭ ورىنباسارىمىن. ىشكى ساياسات ءبولىمىن قوسىپ باسقارامىن. وبلىس اكىمى – بيلىك ينستيتۋتىنداعى بەلگىلى تۇلعا بەردىبەك ساپارباەۆ. بۇعان دەيىن قىزىلوردا وبلىسىن ابىرويمەن باسقارعان. قىزىلوردادان شىمكەنتكە بەكەڭە ەسەندەسە كەلىپ-كەتىپ جاتاتىن بۇرىنعى قىزمەتتەستەرىنىڭ اڭگىمەسىنە قاراعاندا وبلىس جۇرتشىلىعى بەردىبەكتى بىزگە قيمايتىن سەكىلدى. ءبىزدىڭ وبلىس جۇرتشىلىعى ءازىر ىسكەر ازامات, تاباندى باسشى قادىرىنە جەتىپ ۇلگەرگەن جوق. “بەردىبەك ءبىزدىڭ ءاربىرىمىزدىڭ ۇيىمىزدەگى ءبىر-ءبىر بالا سەكىلدى ەدى. كوگىلدىر ەكراننان بەردىبەكتىڭ توبەسىن كورسەك: “ە, ەل امان, جۇرت تىنىش ەكەن عوي” – دەۋشى ەدىك”. بۇل – بەلگىلى اقىن, سازگەر لەنا ابدىحالىقوۆانىڭ اناسىنىڭ ءسوزى. اسىلى بەردىبەك قايراتكەرلىگىن حالىققا ارنايتىن اكىم. بۇقارا حالىق تا سوسىن جاقسى كورەتىن بولار. قارا جولدان قاراجات شىعاراتىن ىسكەرلىگىنە جۇرت قايران قالىساتىنى جانە بار. بەردىبەك قىزىلوردادان وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا اۋىسىپ كەلگەندە باسقاسىن بىلاي قويعاندا وبلىس ورتالىعى شىمكەنتتە نە جارىق, نە جىلۋ جوق ەدى. قىزمەتكە كەلگەن سول ءبىر كۇندەرى ءوز كوزىمىزبەن كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ جوعارى قاباتىنان قىز-كەلىنشەكتەردىڭ ەتىن سالىپ, قامىرىن قۇرعاقتاي قامتىپ, قازانىن كوتەرىپ جەرگە تۇسەتىنىن, كوشەدەگى قۇساق اعاشتى قويعاندا ءوسىپ تۇرعان اعاشتاردى سىندىرىپ وتقا جاعىپ, پىسكەن استى قايتادان كوتەرىپ بەلى مايىسىپ جوعارى قاباتتارعا قاراي كوتەرىلىپ بارا جاتاتىنىن تالاي رەت كورگەنبىز. بەردىبەك ماشبەك ۇلى وبلىستى وسىنداي ءتۇن-تۇنەكتە وتىرعان كەزىندە قابىلداپ الدى دا, از ۋاقىتتىڭ ىشىندە جارىعىن جاعىپ, جىلۋىن بەرىپ, كوگىلدىر وتىنىن ۇيلەرىنە كىرگىزىپ, ىستىق, سۋىق سۋىن قايتا اعىزىپ, از ۋاقىتتا كۇنەسكە شىعاردى. حالىق العىسىنا بولەندى. جارىق كەلدى جارقىراپ. جۇرت قارىق بولدى. جىلۋ كەلدى. كوگىلدىر وتىن ءاربىر ءۇيدىڭ وشاعىندا لاۋلايدى. كۇننىڭ كوزىن كورگىسى كەلمەيتىن “بايعىز-پەندەلەردىڭ” كوزى قارىقتى. جارقانات-پەندەلەردىڭ تىنىسى تارىلدى. وبلىستىڭ ىسكەر اكىمىنە قارسى جويقىن شابۋىل باستال­دى. وبلىستان ب.ساپارباەۆ ۇستىنەن نەشە ءتۇرلى ارىز جونەلتىلەدى. تاعى ءبىر تولقىن ارىز تۇسكەن. سودان ەلباسى مەملەكەتتىك حاتشى ءابىش كەكىل­باي ۇلىنا وڭتۇستىك قازاقستان وبلى­سىنا بارىپ, اۋدان-اۋداندى ارالاپ, جاسالىپ جاتقان جۇمىستى كوزبەن كورۋدى, ەلمەن كەزدەسىپ كەلۋدى تاپسىرادى. ابەكەڭنىڭ جانىندا “ەگەمەن قازاقستان” گازەتىنىڭ باسشىسى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ بار. ابەكەڭنەن كەزدەسكەن جەردە جىلى ءسوز ەسىتىپ قالاتىن ادەتىم. ساۋىتبەك قاتار وقىعان, دوسجار جىگىت! سالەم بەرگىم كەلىپ تۇردى دا جارام­ساقتانعانداي بول­مايىنشى دەگەن ويمەن تەجەل­دىم. ءاي, مەنىڭ جاسىقتىعىم-اي, وسى! ءوزىم وڭتۇستىكتە سالت باستى, ساباۋ قامشىلى ءجۇرىپ جاتىرمىن. جارىم, بالا-شاعام الماتىدا. “مەن دە اداممىن جارالعان سۇيەك, ەتتەن” دەپ ءسابيت مۇقانوۆ ايتپاقشى, مەن دە جارىمدى, بالا-شاعامدى ساعىنامىن. الماتىعا سۇرانۋعا باتپايمىن. الگىندەي ءبىر قازاق ءبىر قازاقتى دوس كورمەي, وشىگە جازىپ, ورشەلەي ۇمتىلىپ جاتقاندا, جەكە باسىڭ ءۇشىن سۇرانۋعا ارىڭ بارمايدى-اق. دەگەندە سۇرانامىز. تىكەلەي باستىعىم, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكىمى اپپاراتى باسشىسى كەڭەس ماحامبەتوۆتەن سۇرانىپ, الماتىعا كەتە قالعانىم. الماتى توپىراعىنا تابانىم تيگەنى سول. ۇيگە جەتىپ, بالالارىمنىڭ باسىنان سيپاپ تا ۇلگەرگەنىم جوق, تەلەفون شار ەتە ءتۇستى. – قۇلەكە, جەدەل قايتىڭىز. ۇشاقپەن ۇشىڭىز. اۋەجايدا ءسىزدى قوناققا ارنالعان 07 اۆتوكولىگى كۇتەدى. بەكەڭ ىزدەپ جاتىر. “الماتىعا جىبەردىم” دەسەم, رەنجىدى. بالكىم, ءسىزدى ابەكەڭ –كەكىلباەۆ ىزدەتتى مە؟ بىلمەدىم. ايىپتىمىن. قايتىڭىز. باستىعىم ماحامبەتوۆتىڭ ءۇنى. سالىم سۋعا كەتتى. جەدەل قايتتىم. مەملەكەتتىك قىزمەت. ەشتەڭەگە, ەشكىمگە رەنجۋگە بولمايدى. ۇشاقپەن ۇشۋعا رۇقسات ەتىلدى. وعان دا راحمەت. “ابەكەڭ ىزدەتتى مە, قايدام؟” – دەدى-اۋ, كەڭەس باستىعىم. و, وندا مەن باقىت­تىمىن... ۇشاقتىڭ جايلى ورىنتاعىنا جايعاسىپ الىپ ابەكەڭ – ءابىش كەكىلباي ۇلى جايىندا ويلانامىن, تولعانامىن. ءتىپتى قاي جانر تۋىندىلارى بولسىن حاس تالانت ابەكەڭ ىسمەر قولىنان شىققان بۇيىم – بۇيىم! زامانانىڭ مىنا ءبىر قىسىلشاڭ شاعىندا ءوندىرىپ جازۋ ورنىنا مەملەكەتتىك قىزمەت دەگەن ءبىر ماسەلەنى تاۋىپ الىپ, ويدا مانساپقورلىق جوق, بويدا وعان دەگەن بەيىم جوق شاقتا قىزمەتكە جەگىلىپ جۇرگەنىمدى كورمەيمىسىڭ. ايتپەسە, ءابىش كەكىلباي ۇلى شىعارماشىلىعى تۋرالى تولىمدى ءبىر كىتاپ جازار ما ەدىم؟! الايدا, عاسىرلار بويى اتا-بابامىز ارمانداعان تاۋەلسىزدىكتى العاندا ونى حالىقتىڭ قالىپتى ومىرىنە اينال­دىرىپ تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن دە مەنىڭ وسى ءجۇرىسىم مىسقالداي دا بولسا ۇلەس ەمەس پە؟! مەنىڭ اق-ادال قىزمەتىم وبلىس اكىمىن عانا قولداۋ ما ەكەن, ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن دا قولداۋ ەمەس پە بەلگىلى دارەجەدە. قازىرگى تاڭدا ەلباسى اينا­لاسىندا كىلەڭ ءبىر كىرشىكسىز تازا ادامدار ءجۇر دەپ ايتا الامىز با؟ ايتا المايمىز عوي. ارداقتى ابەكەڭنىڭ وبلىسىمىزعا كەلۋىنىڭ ءوزى سول قۇدايدان قورىق­پاعانداردىڭ ۇيىمداستىرعان ارىزىنىڭ سالدارى ەمەس پە ەكەن؟ سولاي شىعار. ە, ولاي بولسا باسقا بىرەۋدى جىبەر­مەي, ابەكەڭدەي دۇنيە­تانىمى مەيلىنشە كەڭ, اق سويلەپ, ادال جۇرەتىن كەمەل ادامدى جىبەرگەن ەلباسىنا راحمەت! ابەكەڭمەن كوكتەمدە قىزىلجار جەرىندە كەزدەسكەن ەدىم-اۋ. وندا وبلىس اكىمى قاجىمۇرات ناعمانوۆتى قاباتىنا الا وتىرىپ, تاۋەلسىزدىك جايىندا تولعاپ ەدى-اۋ. وسى توپىراققا كەلۋىمىزگە سەبەپكەر بولعان ءسابيت مۇقانوۆ جونىندە دە ءبىراز تەبىرەنگەن. سوندا ءوزىم عۇمىرىمنىڭ ءبىراز جىلىن ارناپ, ءسابيتتى تانىدىم دەپ جۇرگەن, ءتىپتى قازاققا سابەڭدى قايتا تانىتتىم دەپ پەندەشىلىككە سالىنىپ استام جۇرگەن باسىم ابەكەڭ سوزىنەن كەيىن وسى ءبىر دۇنيەتانىمى قايشىلىققا تولى جازۋشىنى تانىتۋ بىلاي تۇرسىن, ءوزىم ءالى جەتە تانىماعانداي كۇيگە تۇسكەم. ءسابيت مۇقانوۆ جانە ونىڭ يۋنەسكو بويىنشا تويلانار تويى جونىندە ايتا كەلىپ, تەمىرحان مەدەتبەكتىڭ سۇراعىنا وراي, “ەگەر سابەڭنىڭ تويى يۋنەسكو شتابىندا تويلانار بولسا, وعان بارۋعا قۇقىلى ءبىر ادام بولسا – ول ءبىزدىڭ مىنا قۇلبەك” – دەپ مەن جايىندا تاعى ءبىر قوزىكوش جەرگە جەتكىزە اڭگىمە ايتقانى بار-دى. مەرەيىم ءوسىپ قالعان. مەن باسىمدى بۇعا ءتۇستىم دە اينالامداعىلار جاپىرلاي ماعان قاراعان. ەسلام زىكىباەۆ ابەكەڭدى قولداي, مەنى ءسابيتتانۋشى رەتىندە كوتەرمەلەپ ءسوز قوساقتاپ جىبەرگەنىن دە جۇزىممەن ەمەس, شۋىلداعان قۇلاعىممەن ەمىس-ەمىس ەستىگەنمىن. شىنىمەن مەنى ابەكەڭ ىزدەتتى مە ەكەن؟ ءوز سۇراۋىمنان ءوزىم سەلت ەتە ءتۇستىم. قالىڭ ويدان ارىلىپ, ءبىر ءسات ويىس تەرەزەدەن جەرگە قارادىم. شىمكەنت توپىراعى. كەلىپ تە قالىپپىز. ۇشاقتان تۇسكەن جەردە, ايتسا-ايتقانداي-اق, 07 اۆتوكولىگى كۇتىپ تۇر ەكەن. مەنى “سارىاعاش” شيپاجايىنا قاراي الا جونەلدى. كەزىندە د.ا.قوناەۆ تۇسەتىن تاۋىرلەۋ عيمارات بار ەدى. سوندا اكەلدى. ءابىش اعانىڭ وسىندا جاتقانىن ءبىلدىم. سالەم بەرە كىرىپ كەلدىم. – وي, اينالايىن سارى بالا!. ءابىش اعا مەنى باۋىرىنا باسا قۇشاقتاي امانداستى. اماندىق-ساۋلىق سۇراستىق. ماسەلەنىڭ ءمان-جايى بىلاي ورىستەپتى. مەملەكەتتىك حاتشى وڭىرگە كەلگەن سوڭ ەكى-ءۇش كۇن قاسىندا وبلىس اكىمى بىرگە جۇرەدى. سول تۇستا بەردىبەك ءماش­بەك ۇلى اقبوتا ەسىمدى قىزىن ۇزاتىپ, “قۇيرىق-باۋىر جەسىپ”, قۇدا-كادە جاسا­سىپ جاتقان. الدەنەشە اۋدان­دى ارالاپ, “سارىاعاش” شيپا­جايىنا جەت­كەندە مەملەكەتتىك حاتشى­نىڭ قاسىن­دا بەكەڭ ءبىراز بولىپ, الگىندەي جاعدايعا باي­لانىستى سۇرانادى. الدىن سەنبى, جەكسەنبى ەتىپ سۇرانىپ كەتىپ بارا جاتقان بەكەڭنەن ءابىش اعا: – كەلگەلى قۇلبەكتى كورمەدىم. ءبىزدىڭ قۇلبەك قايدا, وسى؟ –دەپ سۇرايدى. – قىزمەتتە. سىزگە جىبەرەيىن – دەيدى بەكەڭ. مەنى جەر-كوكتەن ىزدەستىرۋدىڭ سىرى وسىندا جاتىر ەكەن. ءابىش اعا رەسمي تۇلعا, ارينە. الايدا, ءبىز ول كىسىنى رەسمي تۇلعادان بۇرىن ۇلى جازۋشى, عازيز جۇرەكتى جان رايىندا جاقسى كورەمىز. وزىمىزگە ۇستاز تۇتامىز. كورىسپەگەلى ءبىراز بولعان. ءابىش اعا مەيىرلەنىپ قارسى العان سوڭ توبەم كوككە ەلى جەتپەي قالدى. باقىتقا كەنەلگەندەي بولدىم. ابەكەڭمەن شۇيىركەلەسە اڭگىمەلەستىك. ە, ول كۇنگى اڭگىمە شەر تارقاتقانداي ەمىن-ەركىن اڭگىمە بولدى. ابەكەڭدى باسىرە اعا تۇتىپ اڭگىمەسىن ەركىن تىڭداعان كۇنىم. ەسىمە كۋرستاس دوسىم ءتۇستى. ساۋىتبەك بۇدان جىل بۇرىن الدىنداعى جالعىز اعاسىنان ايىرىلعان. ابەكەڭنىڭ كىسىلىگى عوي, قارالى شاڭىراققا كىرىپ, ءۇي يەلەرىنە, اۋىل-ايماققا كوڭىل ايتپاق. سوعان وراي ساۋىتبەك اۋىلىنا ءجۇرىپ كەتىپتى. ابەكەڭ قارالى شا­ڭى­­راق­قا كوڭىل ايتتى. ءجابىرلى اۋىلعا جۇباتۋ ايتتى. قارا شاڭىراقتان قارالى كۇيدى قۋىپ, باقىتقا باستاعانداي تەلە­گەي-تەڭىز تىلەك, كوشەلى اڭگىمە ءوربىتتى. شىمكەنتكە قايتتىق. مارتەبەلى قوناق­تار قوناقۇيگە ءتۇستى. مەن اتقوسشى. اقشامدا مارتەبەلى قوناق­تاردىڭ قۇر­مەتى­نە داستارقان جايىلدى. ءابىش كەكىلباي ۇلى – توردە, قاسىندا – بەردىبەك ساپارباەۆ. ۇستەلدىڭ ءبىر قاناتىندا – ساۋىتبەك ەكەۋمىز, ەكىنشى قاناتىندا – قالا اكىمى, قازىرگى سەناتور بولات جىلقىشيەۆ جانە ونىڭ ورىنباسارى سۇلتان سۇگىرباەۆ. – بەردىبەك, ءبارىبىر ءبىرىنشى ءسوزدى ماعان بەرەسىڭ عوي. سوندىقتان ءوزىم-اق باستاي بەرەيىن. بۇل – ءابىش اعا. قارا نارداي ورنى­نان ىرعالىپ تۇرىپ ءسوز باستادى. – ەندى, سويلە­گەندە بىلاي, بەردى­بەك, ءوزىڭ باسقارىپ وتىرعان ءوڭىردى ارالاپ كوردىك. پىكىرىمدى جول-جونەكەي ءبىلىپ تە كەلەسىڭ. ءتيىستى ورىنداردا كەڭىنەن باياندارمىن وبلىس جاعدايىن. بۇگىن مەن باسقا ءبىر ماسەلە جايىندا ايتايىن دەپ تۇرمىن. بەردىبەك, سەن شىعارماشىلىق ادامدارىنا جاقسى قارايتىن سياقتى ەدىڭ. ونىڭا ءبىز سىرتتاي ءسۇيسىنىپ ءجۇرۋشى ەدىك. كىتاپ وقيتىن اكىم ازايعان شاقتا وقيتىن, جاقسى مەن جاماندى اجىراتىپ تانيتىن ءبىر اكىم بولدى عوي دەپ ويلاۋشى ەدىم. سول قامقورلىعىڭنان ءبىزدىڭ قۇلبەك قاعىس قالعان سياقتى. قۇلبەككە ءالى ءۇي بەرمەپسىڭ عوي. مۇنىڭ نە قىلعانىڭ؟ اكىم بول – حالقىڭا جاقىن بول دەگەن بار ەمەس پە؟ حالىق بولعاندا دا, ءبىزدىڭ قۇلبەك قالامگەر. جاقسىڭدى جارقىراتىپ كورسەتەدى. قازاقتا “اۋىلدىڭ بالاسى” دەپ قاراۋشىلىق كەزدەسەدى. قۇلبەككە ولاي قاراۋعا استە بول­ماي­دى. ول ادەبيەتتە ءوز سالاسىن­داعى ەكىنىڭ, ءارى كەتكەندە ءۇشتىڭ ءبىرى. ەگەر, سەن باعالاماساڭ مەن باعا­لايمىن. ءۇي بەرمەس بولساڭ اشىپ ايت. استاناعا الدىرايىن. قىزمەت بەرەيىن. ساعان كەرەك بولماسا قۇلبەك استاناعا كەرەك. استانانى – استانا ەتۋ ءۇشىن دە قۇلبەكتەر كەرەك. قالامى قۋاتتى, نە جازسا دا تىندىرىمدى جازاتىن, نە ايتسا دا ويلانىپ ويلى ايتاتىن قۇلبەكتەي جاندار كەرەك استاناعا! مەن مىنا شاراپتى مەملەكەتتىك قىزمەتتە ءجۇرىپ تە ادەبيەتكە ادال بەيىلىن ساقتاعان ۇلكەن قالام يەسى – ءبىزدىڭ قۇلبەك ءۇشىن, اينالايىن سارى بالا ءۇشىن كوتەرەمىن. كەلشى بەرى, ءوزىڭ... مەن اڭ-تاڭ... بەينەبىر ەرتەگى الەمىنە ەنىپ كەتكەندەيمىن. الگىندەي اسىرا ماقتاۋلاردى جۇرەگىمە قوندىرىپ ۇلگەرە الماي جاتىرمىن. كوزىم جىپىلىقتاپ قاسىمداعى دوسىما قارايمىن ... ابەكەڭە “شىمكەنتتە ءۇيىم جوق, قينالىپ ءجۇرمىن”, –دەپ اۋزىمنان لەپەس شىعارسام نە دەرسىز؟! الدە ساۋىتبەك ايتتى ما ەكەن؟ وتكەندە ءبىر كەزدەسكەندە: “جازۋدى سيرەكسىتىپ كەتتىڭ. وڭتۇستىككە قونىس اۋدارعاندا قىلعان پايداڭ كانە؟ باسىڭدا باسپاناڭ دا جوق. استاناعا اۋىسپايسىڭ با؟”, دەپ ءبىراز تاقىمداعان. بالكىم, مەيىربان ابەكەڭدى تۇتاندىرعان وتتىق قاسىمدا وتىرعان بولماعاي. ول ءمىز باعار ەمەس. “اپىر-اي, وسى سوزدەردى ۇلى جازۋشىمىز, مەملەكەتتىك حاتشىمىز ابەكەڭ – ءابىش كەكىلباي ۇلى ايتىپ تۇر-اۋ. مەن نە دەگەن باقىتتىمىن؟!”. باقىتتان تاسىدىم. مەڭ-زەڭ قالىپتان اقىرىن ايىعىپ, شايقالا باسىپ بارىپ, جانى جايلاۋ ءابىش اعانىڭ مەيىربان قۇشاعىنا ەنىپ كەتتىم. دالا بەيىل دانا ابەكەڭ ماڭدايىمنان ءسۇيدى. پەشەنەدەگى جازۋ كىسىنىڭ ماڭدايىندا بولادى دەسەدى. ابەكەڭنىڭ ىستىق مەيىرىنەن پەشەنەدەگى جازۋ دا بالقىعان شىعار-اق. بايقايمىن, بەردىبەك ساپارباەۆ ماعان كوزىنىڭ استىمەن قاراپ وتىر. الگىندەي سوزدەردەن كەيىن ەشكىممەن ساناسىپ جاتۋعا شاقتىم جوق. ريۋمكە تولى كونياكتى دوسپەن قاعىستىرىپ قۇلاتىپ كەپ جىبەردىم. مانساپ يەلەرى, مەمقىزمەتكەرلەر سويلەپ جاتىر سىزىلتىپ. بىردە-بىرەۋى قۇلاعىما كىرەر ەمەس. وزىممەن ءوزىم. ءبىر-ەكى اينالىم سوزدەن كەيىن وبلىس اكىمى ابەكەڭنەن رۇقسات سۇراپ قۇدا كۇتۋگە كەتتى. ءبىراز وتىردىق. “پروتوكول” ءۇشىن وتىرعاندار ءۇيدى-ۇيىنە قايتتى. قوناقتاردىڭ قاسىندا ءبىراز بولىپ, ءتۇن جارىمى اۋا, قوناقتاردى بولمە-بولمەسىنە جايعاستىرىپ مەن قايتتىم. ەرتەڭىنە ەرتەلەپ تاعى دا ابەكەڭ­دەردىڭ قاسىنان تابىلدىم. ساعات 10-دا ساكەن سەيفۋللين تەاترىندا مەملەكەتتىك حاتشى وبلىس اكتيۆى, قالا جۇرتشىلىعىمەن كەزدەستى. ورىس ءتىلىنىڭ تۇعىردان تۇسە قويماعان كەزى. ابەكەڭ باستان-اياق قازاقشا سويلەدى. ءسوزىنىڭ اياعىنا تامان ايالى جانارىمەن جۇرتشىلىقتى شولا ءوتىپ ء“ا, مۇندا سلاۆيان جۇراعاتى دا وتىر ەكەن عوي” دەپ الىپ, ەپتەپ ورىسشا قوستى. اسىلى, ول كۇنگى ءسوز – ءسوز ەمەس, تولقىعان تەڭىز ەدى. تەڭىزدەي تولقىعان وي ايتىلدى. تاۋەلسىز­دىك باعاسى, وبلىستاعى ءاربىر جەتىستىك تاۋەلسىزدىكتى باياندى ەتۋ ءۇشىن جاسالعان ارەكەت, جالپى مەملەكەتتى نىعايتۋعا قوسىلعان ۇلەس ەكەنى, وبلىستا جۇمىستىڭ ويداعىداي ءجۇرىپ جاتقانى, باسقا ەمەس, قازاقتىڭ ءبىرىن-ءبىرى اياعىنان شالىپ, ومىراۋىنان الىپ, شالعايىنا جارماسىپ جاتسا قالاي ەل بولامىز... ابەكەڭ قوزعاعان تاقىرىپتار وسىنداي. ەستىر قۇلاق بولسا, قابىلدار تازا جۇرەك بولسا تولقىعان ءسوز, تولعاقتى وي ايتىلدى. قيامپۇرىستاۋ بىرەر سۇراق بەرىلدى. جاۋابىن زاماتىندا الدى. جۇرتشىلىق ريزا بولىپ ويلانىپ, تاراسىپ بارا جاتتى... تۇستىك شايدى ء(ارى قوشتاسۋ شايى) قالا اكىمى بولات جىلقىشيەۆ سايرام اۋدانى اۋماعىندا جاڭادان اشىلعان ءبىر مەيرامحاناعا ۇيىمداستىرىپتى. كەشەگى وتىرىسقا قاراعاندا كىسى قاراسى مولداۋ. “پروتوكولدان” اسا الماي مەن تومەندەۋ بارىپ وتىردىم. ابەكەڭ ءدام ۇستىندە حالىقتى دانا ەتىپ تە سيپاتتادى, بالا ەتىپ تە سيپات­تادى. دانالىعىن باعالاپ, بالا­لىعىن ايالاپ قىزمەت ەتۋ كەرەك حالىققا, دەپ ءبىر كەتتى. ادامدىق ۇلىلىعى, جازۋشىلىق دانا­لىعى, ساياسي ديپلوماتيا قاتار ءتۇسىپ, جاراسىمىن تاۋىپ كەتىپ بارادى. وب­لىس جاعدايىنا تالداۋ بەرە سويلەدى. وب­لىستا جۇمىستىڭ قىزۋ ءجۇرىپ جات­قانىن, ازامات قادىرىنە جەتە ءبىلۋ دە ازاماتتىق ەكەنىن ايتتى ابەكەڭ. وبلىس جەتىستىگىن ەلباسىنا ايتىپ باراتىنىن جەتكىزدى. وتىرىس اياعىنا تامان “بەردىبەك, سەن مەنىڭ كەشەگى ءوتىنىشىمدى ۇمىتىپ كەتپە. بىلە-بىلسەڭ قۇلبەكتەي ازاماتتىڭ قاسىڭدا ءجۇرۋى – ەن بايلىق. قۇلبەك – بۇگىنگى كوزىڭ عانا ەمەس, ەرتەڭگە جەتەر ءسوزىڭ دە. باعالاي ءبىل!” دەدى. “اڭگىمە جوق, ابەكە! ءوتىنىش ەمەس, مەملەكەتتىك حاتشىنىڭ تاپسىرماسى دەپ قابىلدادىم”. – وبلىس باسشىسى بەردىبەك ماشبەك ۇلىنىڭ ءسوزى. – كەلشى بەرى, سارى بالا, اينالايىن! ابەكەڭ ەكى قولىن ناۋشا كوتەرىپ ماعان قارادى. كەشەگى ماقتاۋدىڭ بۋىنا, كەشەگىگە بۇگىنگى قوسىلىپ كونياك سۋىنا بالقىعان مەن بايقۇس باتىلدانىپ الىپ تاماقتان مايىسىپ تۇرعان ۇستەلدى اينالا ءوتىپ, ابەكەڭنىڭ مەيىربان قۇشاعىنا قويدىم دا كەتتىم. ماڭدايىمنان ءسۇيدى ابەكەڭ. پايعامبار پەيىل جان ەمەس پە ابەكەڭ, “پەشەنەمدەگى جازۋلاردىڭ اراسىندا قىرسىقتارى بولسا وسىمەن كەسىلگەن-اق شىعار, كەسىلگەن دە وشىرىلگەن شىعار, پەشەنەمدە ءتاۋىر جازۋلار بولسا مىقتاپ بەكىگەن-اق شىعار”, – دەپ ويلادىم. باقىتتى ەدىم. بۋالدىر كوزبەن ساۋىتبەكتى ىزدەدىم. سۋىق جىميىپ وتىر ەكەن. جۇرت قوزعالاقتاي باستاعان. ءسال وڭاشالىق تاۋىپ: ء“بارىن ءبۇلدىرىپ جۇرگەن سەن ەمەس پە؟” – دەدىم. “كىمنىڭ بۇلدىرگەنىن قايتەسىڭ, ءۇيىڭدى الىپ السايشى”... جۇرت ابىر-سابىر. ابەكەڭمەن قوشتاسىپ جاتىر. وبلىس اكىمىنىڭ كوزىنە تۇسكىم جوق. ولجام از ەمەس. تۇرا قاشقىم كەلىپ تۇر. ويىمدى جيىپ ۇلگەرمەدىم. بەردىبەك ماشبەك ۇلىنا بەتپە-بەت كەزدەسىپ قالسام بولار ما؟! “قۇلبەك, ماشينەڭدى قويا بەر دە مەنىڭ ماشينەمە ءمىن!” – دەدى وبلىس اكىمى. ءتۇسى ىزبارلى سەكىلدى كورىندى. ءابىش كەكىلباي ۇلى مەن ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتى “پروتوكول” بويىنشا جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنىڭ ازاماتتارى ءوز كولىكتەرىنە اۋىستىرا مىنگىزىپ الا جونەلدى. مەن وبلىس اكىمىنىڭ س ۇلىك قارا “مەرسەدەسىنە” كىسى ۇيىنە كىرگەندەي قۋىستانا بارىپ وتىردىم. كۇن ىستىق... ماشينە ءىشى سالقىن. ءبىر باۋدىڭ جانىنان ءوتىپ بارا جاتقاندا وبلىس اكىمى الدىڭعى ورىندا وتىرعان كومەكشىسىنە “توقتات” دەگەن بەلگى بەردى. جۇرگىزۋشى سويلەپ قالعان وزبەك جىگىتى. توقتاي قالدى. ء“تۇس”, – دەدى بەكەڭ ماعان. جاپپارقۇلدا جان بار ما؟ ءتۇستىم. كومەكشىسى ءىلياس سپانوۆقا ايتىپ جاتىر: “مەملەكەتتىك حاتشىنى ءبىز كۇتەمىز ءولىپ-تالىپ. بار جاقسى ءسوزدى بۇل ەستيدى”... – سەن نەمەنە, مەملەكەتتىك حاتشىعا مەنىڭ ۇستىمنەن ارىزدانىپ؟ مەن نە, ساعان ءۇي بەرمەيمىن دەدىم بە؟ سالبىراپ كەتكەن باسىمدى كوتەرسەم وبلىس اكىمى ك ۇلىپ تۇر ەكەن. قۇرداس­تىعىمىز دا بار ەدى. باتىلدانا ءتۇسىپ, قايتا باسىلىپ مىڭگىر-مىڭگىر بىردەمە­لەردى ايتا باستادىم. – بەكە, جول ۇستىندە تۇرمىز عوي. مەن ءابىش اعاعا ء“ۇيىم جوق” دەپ جاق اشقان ەمەسپىن. ساۋىتبەك بىرگە وقىعان قانجىعا­لاس دوس ەدى. سول ايتپاسا, قايدان بىلەيىن؟ جول ۇستىندە تۇرمىز عوي, بەكە! مەن ابەكەڭە ايتقىزىپ, ءۇيلى بولا قالايىن دەگەن پەندەشىلىك ويدان اۋلاق­پىن. بىراق, ابەكەڭدەي ۇلى ادامنىڭ ايتقىزباي جاساعان قامقورلىعى ءۇشىن باقىتتىمىن! – ءاي, ءجاي ايتامىن, قۇلبەك. شىنىمدى ايتسام, ابەكەڭدەي ۇلى جازۋ­شى­نىڭ سەن جايىندا وسىنشالىق جاقسى ءسوز ايتقانىنا قۋانىپ وتىردىم. ابەكەڭ ونداي تەبىرەنىستى ءسوزدى كىمگە ارناپ ايتىپتى؟! وسى, مەن سەنىڭ قادىرىڭە جەتپەي ءجۇرمىن بە دەپ قالدىم. ايتتىم عوي, ءۇي بەرەمىن. ەندى, مەملە­كەت­تىك حاتشىنىڭ تاپسىرماسىن ورىن­داۋىم كەرەك قوي. ءۇي بەرگەندە دە بۇرىن­عى ۋادەمدى مولايتىپ كەڭىرەك پاتەر بەرەمىن ساعان! ءابىش كەكىلباەۆ مەملە­كەت­تىك حاتشىدان بۇرىن ۇلى جازۋشى, عاجاپ ادام عوي... اعا دەسەڭ اۋزىڭ تولادى... ءوزى دە ەپتەپ ولەڭ جازاتىن وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ ءابىش اعا جايىندا ادەمى سوزدەرىن توگىلتتى. ءمولدىر ءسوزى جانىما مايداي جاعىپ بارادى. قازىرگى شەنەۋنىكتەر وقىمايدى عوي. ال بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ جوق ۋاقىتتى بار ەتىپ, ادەبيەت وقىپ جۇرەتىنىنە ءسۇيسى­نىپ تۇردىم. وبلىس اكىمىنىڭ جازۋشى­لار­دى جان تارتىپ جاقسى كورەتىنىن, جالعان جالتىراماي شىعارمالارىن وقىپ, قادى­رىنە جەتىپ, ىشتەي جاقسى كورەتىنىن ءار­دايىم-ءاردايىم بايقاپ كەلەمىن. قادىر مىرزا ءالى, شەرحان مۇرتازا, تۇمانباي مولداعالي ۇلى: “كوپ تومدى­عى­مىزدى شى­عا­رۋ­عا قاراجاتتاي كومەك­تەسسە­ڭىز ەكەن” دەپ حات جازعاندا, قيىن-قىستاۋ كەزدىڭ وزىندە جوق قارجىنى بار ەتىپ: “جازۋشى اعايىن جازباسا, ءبىز وقىماساق جابايى بولىپ كەتپەيمىز بە, اقشا باي­­لى­عى توزار, ار بايلىعى ازباسىن!” دەپ اتال­عان جازۋشىلاردىڭ ارقايسىسىنا مول قارجىمەن دەمەۋشىلىك جاساپ ەدى. مەنىڭ 6 تومدىق تاقىرىپتىق سىن ماقالالار جيناعىمنىڭ جارىق كورۋىنە دە ءبىر كىسىدەي-اق كومەكتەستى. ء“بىز ءۇي سالاردا زيرات سوقتىق. قايتەسىڭ, ءتاڭىر ءىسى. مەنى­مەن بىرگە استاناعا جۇرمەدىڭ. تۇركىستانعا تۇراقتار ءتۇرىڭ بار. الماتى, استانادان جازۋشى, عالىم كەلسە الدىمەن سەنى ىزدەي­دى. سەن جاقسى ءبىر ءۇي سال!” دەپ يدەيا ايت­قان, قامقور بولعان بەردىبەك ءماش­بەك­ ۇلى ساپارباەۆ قوي بۇل! قىزمەت اۋىستىرعان سايىن وزىنە سىيلانعان, جينالعان كىتاپتاردى قوراپ-قورابىمەن ماعان جىبەرىپ تۇرارىن قايتەرسىڭ؟! ازامات دەسەڭ دە جاراسار, قازانات دەسەڭ دە جاراسار! العا وزىڭقىراي سويلەپ جاتقانىم عوي. اڭگىمە ءابىش اعا تۋرالى ەدى-اۋ. – ال, قۇلبەك بىلاي ەتەيىك. ابەكەڭنەن سەن عانا ەمەس, مەن دە تالاي قام­قور­لىق كورىپ كەلەمىن. كىسىنى الالاماي, بولمەي تۇتاس قارايتىن ابەكەڭدەي قازاق قايدا؟! ەل بولامىز دەسەك كەكىل­باەۆ كەڭدىگىن, التى الاشقا بىردەي تەڭدى­گىن ۇيرەنە ءبىلۋىمىز كەرەك. ابەكەڭ ەندى جامبىل وبلىسى شارۋا­شىلىعىمەن تانى­سادى. ەلباسى ارنايى تاپسىرمامەن جىبەرىپ وتىر. باعىت-باعدارىمىزدى تال­داپ, كورگەنبىلگەنىن تارازىعا سالىپ, قورى­تىپ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا باياندايدى. اۋەزە اڭگىمەلەر ايتىلدى. بوكالدار كوتەرىلدى.... ر.س. ۇزاماي جاڭادان سالىنىپ جاتقان 20 پاتەرلىك ۇيدەن 5 بولمەلى پاتەر ماعان ءتيدى. ءسويتىپ, بەردىبەك ساپارباەۆ ءابىش اعاعا بەرگەن ۋادەسىن ورىندادى. كەڭ پاتەر بەرەمىن دەپ تە ساپارباەۆتىڭ ساۋ باسى داۋعا اينالىپ كەتە جازدادى. ول دەربەس اڭگىمە. سول ۇيدە قازاقتىڭ عاجايىپ اقىن قىزى فاريزا وڭعارسىنوۆا باستاعان قالام­گەرلەر قوناق بولدى. ءابىش كەكىلباي ۇلى ۇيىمىزدە بولعان ەمەس. بەردىبەك ساپارباەۆ تا. وسى ۇيدە مەملەكەتتىك حاتشى ءابىش كەكىلباي­ ۇلىنان قۇتتىقتاۋ حات الىپ, 50 جىل­دىقتى دا تويلادىق. ابەكەڭە دەگەن ىستىق ىقىلاستى ىشكە بۇگىپ, “شايعا” شاقىرماي ءجۇرىپ جاتىرمىز... ءومىر عوي. جاقىندا قاراجاتتان تارىقتىق. “شىمكەنت قالاسىنداعى بوس تۇرعان پاتەردى ساتساق قايتەدى؟” جارىم بايانمەن ويلاستىم. اقىل قوسپادى. ءۇن­دە­مە­دى. قولداماعانى. ءۇش بىردەي ازامات­تىڭ ادامگەرشىلىگىنىڭ كۋاسىندەي كيەسى بار ءۇيدى يەسى ەكەنبىز دەپ ءوز قولىمنان شىعا­رىپ, وزگەگە ساتۋ ازاپ ەكەن ويلاپ قاراسام. سونى ءبىلدىم. ساتپاۋعا, بالا­لارعا مۇراعا قالدىرۋعا ءبىرجولا بەكىدىم. ەندى جوندەتىپ جاتىرمىن... شۇعىلالى جۇرەگىڭىزدەن اينالايىن, ءابىش اعا! قۇلبەك ەرگوبەك.