وسى ارادا وتكەن جىلعى ءبىر وقيعاعا ورالا كەتۋ كەرەك. ەگەر وقىرمان ەسىندە بولسا, بىلتىر بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ 25 جىل بۇرىن كايردان باستاۋ العان ايگىلى حالىقتىڭ قونىستانۋ جانە دامۋى حالىقارالىق كونفەرەنتسياسى قاراشادا نايروبيدە (كەنيا) جالعاسىن تاۋىپ, وعان قازاقستان ۇلتتىق دەلەگاتسياسى دا قاتىسقان بولاتىن.
جوعارى دەڭگەيدە وتكىزىلگەن نايروبي سامميتىندە وتباسىن جوسپارلاۋ مەن اقپاراتتاندىرۋدا بىردە ءبىر ادامنىڭ دا كوڭىلىندە قاياۋ بولماعانىن, بالا ۇستىندە كەتكەن انالاردىڭ ءولىم-ءجىتىمىن تۇبىرىمەن جويىپ, قوعامداعى قىز-كەلىنشەكتەردى زورلىق-زومبىلىقتان ارىلتىپ, ايەل ادامدار مەن ءجاسوسپىرىم قىزدارعا قاتىستى زياندى ارەكەتتەردى تۇپكىلىكتى توقتاتۋ ماسەلەلەرى كوتەرىلگەن ەدى. جانە بۇۇ-نىڭ نايروبيدەگى ءسامميتى قازاق ءانشىسى قاليانىڭ «قىز تاعدىرى» انىمەن باستالدى.
وسى شارالاردىڭ جالعاسى ىسپەتتى اتالمىش جوبا دەنساۋلىق, ونىڭ ىشىندە رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق جانە جاسوسپىرىمدەردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى اقپاراتتاردى, سونىمەن قاتار گەندەرلىك تەڭدىك جانە گەندەرلىك زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الىپ ولارعا دەن قويۋ تاقىرىبىنداعى ماتەريالداردى قامتيدى.
قالاي دەسەك تە, ءجاسوسپىرىم قىزداردىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋدى كوزدەيتىن ماقساتتاردىڭ زامانىمەن ۇيلەسپەيتىن تۇستارى بار. ونىڭ ۇستىنە جاھاندىق پاندەميا وسى سالاداعى بۇل ماسەلەدەگى تالاي تۇيتكىلدى ءورشىتتى.
قىسقاسى, بۇل باستاماعا ۇيىتقى بولىپ جۇرگەن ۇيىمدار مەن قوعام بەلسەندىلەرى 2017 جىلى قولعا الىنعان «قىز تاعدىرى» جوباسىن قايتا جاڭعىرتۋعا شەشىم قابىلدادى. ويتكەنى بۇرىن تالقىلانعان ماسەلەلەر ءالى كۇنگە دەيىن وزەكتىلىگىن جويعان جوق.
«جاڭالىقتاردان اياعى اۋىر بولىپ قالىپ, ونى تۋىستارىنان جاسىرىپ جۇرگەن قىزداردىڭ بالاسىن تاستاپ كەتكەنى تۋرالى اقپاراتتاردى ءجيى كەزدەستىرەمىز. جاپ-جاس انالار ءتىرى ءسابيىن تاستاپ كەتىپ جاتادى. سەبەبى ونىڭ ودان باسقا امالى جوق – قالاي ساقتانۋ كەرەگىن, جۇكتىلىككە دەيىن, نە كەيىن قايدان كومەك سۇرارىن بىلمەيدى. ءتىپتى قول ۇشىن بەرەتىن ادام بولعان كۇننىڭ وزىندە, ونداي ادام بارىنان بەيحابار. سوندىقتان بۇل تاقىرىپتار تۋرالى سويلەسۋ وتە ماڭىزدى, ولار جاسوسپىرىمدەر مەن اتا-انالار ءۇشىن كوپ نارسەنى بىلدىرەدى. سونىمەن قاتار قوعام ءاردايىم نەگە ۇلداردان گورى قىز بالانى كوپ كىنالايدى؟ ەر ادام دا جۇكتىلىككە جاۋاپتى ەكەنىن سەزىنۋى ءتيىس, – دەيدى جوبا باستاماشىسى ءانشى KALIYA. – ءبىز ءوز كوزقاراسىمىزدى وزگەرتىپ, قىز بەن ۇل بالاعا تەڭ قارىم-قاتىناس جاساۋ ارقىلى اينالامىزدى قىز-كەلىنشەكتەردى قۇرمەتتەۋگە تاربيەلەۋىمىز كەرەك. تەك تەڭ قۇرمەت شىنايى تەڭدىككە اكەلەدى.
ءبىزدىڭ موينىمىزدا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جاتىر. حالىققا اقپارات جەتكىزىپ, جول باستاۋشى بولۋىمىز كەرەك. ويتكەنى بىزدە مۇنداي مۇمكىندىك بار. ەگەر مەنىڭ ءانىمدى ەستىگەن جاسوسپىرىمدەر, اتا-انالار, اينالاداعىلار ءبىر ساتكە بولسىن ويلانىپ, وسىنداي جاھاندىق الەۋمەتتىك ماسەلە بارىن تۇسىنسە, مەندىك ماقسات ورىندالعانى. مەن بۇل ماسەلەنى مۋزىكادا كوتەرسەم, ەندى ءبىرى – كينودا, شىعارمادا كوتەرەدى. وسىلايشا قوعامدا سەڭ قوزعالادى».
قىسقاسى, رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق, ايەلدەردىڭ مۇمكىندىكتەرى ءوزارا تىعىز بايلانىستى جانە قوعامنىڭ دامۋى ءۇشىن ماڭىزدى بولعاندىقتان, جۋىردا يۋنفپا كەزەكتى زەرتتەۋىن جۇرگىزدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستانداعى جاسوسپىرىمدەردىڭ ۇشتەن ءبىرى جىنىستىق قارىم-قاتىناستا بولعانى انىقتالدى.
جىنىستىق قاتىناستا بولعانىن جاسىرماعانداردىڭ 14,8%-ىندا جىنىستىق جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ بەلگىلەرى بار ەكەنى انىقتالدىپ وتىر. دەگەنمەن, ولاردىڭ 60%-ى سول ينفەكتسيانى ەمدەۋ ءۇشىن مەديتسينالىق كومەك الۋعا بارماعان. ەرتە جىنىستىق قاتىناستا بولعانىن ايتقان قىزداردىڭ 38% تۇسىك جاساتىپ تۇسىك تاستاعاندارىن مويىندادى.
وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدەگى 15-19 جاستاعى سەكسۋالدى-بەلسەندى قىز-كەلىنشەكتەردىڭ 71% ەشقانداي كونتراتسەپتسيا قۇرالدارىن پايدالانبايدى. مۇنىڭ سوڭى جاسوسپىرىمدەر اراسىندا قالاۋسىز جۇكتىلىك پەن نەكەسىز بوسانۋدىڭ كوبەيۋىنە سەپتەسەدى – قازاقستاندا بۇل كوپتەگەن ەۋروپالىق ەلدەرمەن سالىستىرعاندا جوعارى. قازىرگى قولجەتىمدى كونتراتسەپتسيا قۇرالدارى تۇسىك ءتۇسىرۋ سانىن ازايتادى. جاساندى تۇسىك جاساتۋ سوڭى ولىمگە, ياكي ءومىر بويى بالا ءسۇيۋ باقىتىنان ايىرىلۋعا اپارىپ سوعۋى مۇمكىن.
الماتى
