ساياسات • 19 قازان, 2020

قىرعىزستانداعى احۋال ءالى كۇردەلى

212 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

قىرعىزستان پرەزيدەنتى سوورونباي جەەنبەكوۆ وتستاۆكاعا كەتىپ, ونىڭ ورنىنا پرەمەر-مينيستر سادىر جاپاروۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ لاۋازىمىن ۋاقىتشا اتقارماق. الايدا كورشى ەلدەگى جاعداي مۇنىمەن تۇراقتالدى دەپ ايتۋعا ءالى ەرتە سياقتى.

قىرعىزستانداعى احۋال ءالى كۇردەلى

 

س.جەەنبەكوۆ 15 قازان كۇنى قىر­عىزستان ازاماتتارىنا ەلدەگى قالىپ­تاسقان قوعامدىق-ساياسي جا­عدايعا باي­لانىستى ۇندەۋ جاسادى. وندا پرەزيدەنت ساياسي احۋالدىڭ تۇراق­­تانباعانىنا بايلانىستى وسىنداي شەشىمگە كەلگەنىن مالىمدەدى.

«ەلىمىزدىڭ استاناسى بىشكەك قالاسىندا قوعامدىق-ساياسي جاعداي كۇردەلى بولىپ وتىر. كەشە جوعارعى كەڭەس ۇكىمەت قۇرامىن بەكىتتى, مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءتيىستى تاعايىنداۋلار تۋرالى جار­لىعىنا قول قويدىم. بىراق بۇل شيە­لەنىسكەن جاعدايدى قالپىنا كە­ل­تىر­مەدى. وكىنىشكە قاراي, اگرەسسيا ازاي­ماعان. مەنىڭ تەز ارادا وتستاۆكاعا كەتۋىمدى تالاپ ەتىپ جاتىر. قازىرگى جاع­­د­اي ەكىجاقتى قاقتىعىسقا جاقىن. ءبىر جاعىنان – نارازىلىق بىلدىرۋ­شى­لەر, ەكىنشى جاعىنان – قۇقىق قور­­عاۋ­شىلار. اسكەري قىزمەت­كەر­لەر مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەم­لەكەتتىك رەزيدەنتسيانى قور­عاۋ ءۇشىن قارۋ قولدانۋعا مىن­دەتتى. مۇن­­داي جاعدايدا قان توگىلە­تىنى ءسوزسىز. مەن ەكى تاراپتى دا اران­داتۋ­شىلىق­قا بەرىلمەۋگە شاقىرا­مىن», دەدى س.جەەنبەكوۆ.

سونداي-اق ول قىرعىزستانداعى بەيبىتشىلىك, ەل بۇتىندىگى, حالىقتىڭ بىرلىگى مەن قوعامداعى تىنىشتىقتى بارىنەن جوعارى قوياتىنىن جەتكىزدى. سوندىقتان وسىنداي قادامعا بارىپ وتىرعانىن ايتتى.

«مەن ءۇشىن ءاربىر وتانداسىمنىڭ ومىرىنەن اسقان ەشتەڭە جوق. مەن بيلىككە تالاسپايمىن. قىرعىزستان تاري­­حىندا ءوز ازاماتتارىنا وق جاۋ­دى­رىپ, قان توككىزگەن پرەزيدەنت رەتىن­دە قالعىم كەلمەيدى. سوندىق­تان مەن وتستاۆكاعا كەتۋ جونىندە شە­شىم قابىلدادىم. جاپاروۆ پەن با­سقا ساياساتكەرلەردەن ءوز جاقتاس­تارىن ەل استاناسىنان الىپ كەتىپ, بىشكەك تۇرعىندارىنا بەيبىت ءومىر­دى قايتارىپ بەرۋدى سۇرايمىن. ەش­قانداي بيلىك ەلىمىزدىڭ بۇتىندىگى مەن قوعامداعى تاتۋلىقتان ارتىق ەمەس» دەلىنگەن ۇندەۋدە.

ەستەرىڭىزدە بولسا, 4 قازاندا قىرعىزستاندا پارلامەنتتىك سايلاۋ وتكەن-ءدى. داۋىس بەرۋدىڭ قورىتىن­دى­سىنا سايكەس, پارلامەنتكە 4 پارتيا ءوتىپ, «بيريمديك» پارتياسى – 46, «مەكەنيم كىرگىزستان» پارتياسى – 45, «كىرگىزستان» پارتياسى – 16, ء«بۇتۇن كىرگىزستان» پار­تياسى 13 دەپۋتاتتىق ماندات يە­لەن­گەن-ءدى. بىراق وپپوزيتسيالىق پار­­تيالار سايلاۋ ناتيجەسىمەن كەلىس­پەي­تى­نىن ءبىلدىرىپ, ميتينگكە شىقتى. وسىلايشا «الاتاۋ» الاڭىنا جي­نالعاندار اۋەلى داۋىس بەرۋ قورى­تىندىسىن جوققا شىعارىپ, قايتادان سايلاۋ وتكىزۋدى تالاپ ەتكەن. 5 قازان كۇنى نارازىلار پرەزيدەنت رەزيدەنتسياسىن باسىپ الدى.

شەرۋشىلەردىڭ ءبىر توبى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك مەملەكەتتىك كوميتەتىنىڭ عيماراتىنا شابۋىل جاساپ, تەرگەۋ يزولياتورىندا جاتقان بۇرىنعى پرەزيدەنت المازبەك اتامباەۆتى شىعاردى. سونداي-اق تاڭ اتقانعا دەيىن تۇرمەدە جاتقان بۇرىنعى پرەمەر-مينيستر ساپار يساكوۆتى, بۇرىنعى دەپۋتات سادىر جاپاروۆتى بوساتىپ الدى.

ەلدەگى بەي-بەرەكەتسىزدىك مۇنى­مەن بىتكەن جوق. الاڭعا اتوي­لاپ شىق­قان ايىر قالپاقتى اعايىن مەملەكەتتىك م ۇلىكتى تالان-تاراج­عا سالۋعا دا كىرىسىپتى. مۇنداي بەي­باس­تىق جالعاسا بەرەر مە ەدى, كەيىنى­رەك ەرىكتىلەر توناۋشىلارعا قارسى توپ قۇرىپ, ماڭىزدى نىسانداردى قورعاۋعا الدى.

سونداي-اق وسى كۇنى جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتتارى ەكىگە ءبولىنىپ, جيىندارىن وتكىزدى. ولاردىڭ ءبىر توبى جوعارعى كەڭەستىڭ سپيكەرى داستانبەك جۇمابەكوۆتىڭ, ۇكىمەت باسشىسى كۋباتبەك بورونوۆتىڭ ءوز ىقتيارىمەن قىزمەتىنەن بوساتۋ تۋرالى ءوتىنىشىن قابىل الىپ, جوعارعى كەڭەستىڭ توراعاسى ەتىپ بۇرىنعى دەپۋتات مىقتىبەك ابدىلداەۆتى, ۇكىمەت باسشىسى ەتىپ سادىر جاپاروۆ­تى تاعايىندادى. كەيىنىرەك جوعار­عى كەڭەستىڭ توراعاسى بولىپ قانات يساەۆ سايلاندى.

دەگەنمەن كەيىنىرەك س.جاپاروۆ­تىڭ پرەمەر-مينيستر لاۋازىمىنا ساي­لانۋى زاڭسىز ەكەنىن العا تارت­قان­دار كوپ بولدى. ويتكەنى پار­لا­مەنت وتىرىسىندا قاجەتتى كۆو­رۋم جي­نالماعان. 14 قازاندا دەپۋتات­تار­دىڭ كەزەكتى وتىرىسى ءوتتى. وندا جاپاروۆ­تىڭ ۇكىمەت باسشىسى لاۋازىمىنا كانديداتۋراسى ماقۇلداندى. بەكى­تۋ تۋرالى قاۋلى پرەزيدەنتكە جىبە­رى­لىپ, وعان س.جەەنبەكوۆ قول قويدى.

ال 15 قازاندا س.جاپاروۆ پرە­زي­دەنت لاۋازىمىن ۋاقىتشا اتقا­رۋ مىندەتىن ءوز موينىنا العانىن حابارلادى. ول بۇل ءسوزىن ۇكىمەت ءۇيى جانىنداعى ميتينگىگە قاتىسۋشى­لارمەن كەزدەسۋدە ايتتى.

«پرەزيدەنت سوورونباي جەەن­بەكوۆ وتستاۆكاعا كەتۋ تۋرالى ءوتىنىش جاسادى. جوعارعى كەڭەس سپيكەرى قانات يساەۆ تا پرەزيدەنت مىندەتىن اتقارۋدان باس تارتىپ, ول دا ءوتىنىش جازدى. پرەزيدەنتتىڭ جانە پرەمەر-ءمينيستردىڭ قۇزىرەتى ماعان وتەدى», دەدى س.جاپاروۆ.

وسى ورايدا قازاقستاننىڭ سىرت­قى ىستەر ءمينيسترى مۇحتار تىلەۋ­بەردى كورشى ەلدەگى جاعدايعا قاتىستى مالىمدەمە جاساپ, ونداعى جاعدايدىڭ تۇراق­تالىپ كەلە جاتقانىنا ريزا­شىلىق ءبىلدىردى.

«كورشى مەملەكەتتەگى وقيعالاردى تەك قانا ىشكى ماسەلەسى رەتىندە قاراس­تىرا وتىرىپ, جاڭادان قۇرىل­عان ۇكىمەتتى قازىرگى كۇردەلى ساياسي جاع­دايدا ءوز ارەكەتتەرىن تۇراقتىلىق, قۇ­قىق ۇستەمدىگى, قوعامدى بىرىك­تى­رۋ, ەكو­نوميكالىق دامۋ ءۇشىن جاع­داي جا­ساۋعا باعىتتاۋعا شاقىرا­مىز. ەلدىڭ بارلىق ساياسي كۇشتەرى­نىڭ قىر­عىز رەسپۋبليكاسى كونستيتۋ­تسيا­سى­نىڭ نورمالارى مەن قاعيداتتارىن قا­تاڭ ساقتاي وتىرىپ, داعدارىس جاع­دايى­نان ابىرويمەن شىعۋعا مۇمكىن­دىك بەرەتىن سال­ماقتى جانە ىسكەر شەشىم­دەردى ىز­دەۋ­گە بار كۇش-جىگەرىن جۇمساي­تى­نىنا ءۇمىت ارتامىز» دەلىنگەن حابارلامادا.

الدىن الا ەسەپتەۋ بويىنشا, قىر­عىز­ستانداعى ساياسي تۇراقسىزدىق سال­­دارىنان 10 قازانداعى شىعىن كو­­لەمى 8 ملرد سومدى قۇرادى نەمەسە بۇ­­كىل ەل بويىنشا 104 ملن دوللارعا جۋىق كىرىستەن قاعىلدى. مۇنداي دە­رەك­­تەر­دى قىرعىزستان بيزنەس-قا­ۋىم­داس­­­تىعى ۇلتتىق اليانسى ۇسىنىپ وتىر.

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, شامامەن 210 ملن دوللاردى قۇرايتىن جيىر­مادان استام كەلىسىمشارت پەن بيز­نەس-جوبالاردان قاعىلعان. سايا­سي تۇراقسىزدىق سالدارىنان ميل­ليارد­ت­اعان سوم جوعالتىپ, جۇمىس­سىز­­دىق, سالىقتار مەن تولەم­دەر جو­س­­پارى كوبەيىپ, ەلدىڭ الەۋ­مەتتىك-ەكو­­نو­­ميكا­لىق جاعدايى ناشارلاۋى مۇمكىن.

 

سوڭعى جاڭالىقتار