كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس, «EQ»
– مۇرات باقتيار ۇلى, ءسىز پارلامەنت قابىرعاسىندا قانداستارىمىزدىڭ ماسەلەسىن ءجيى كوتەرىپ ءجۇرسىز. بيىل ساۋىردە كوشى-قون پروتسەستەرىن رەتتەۋگە بايلانىستى زاڭعا تولىقتىرۋلار مەن وزگەرتۋلەر ەنگىزىلگەنى بەلگىلى. اڭگىمەنىڭ القيسساسىن وسىدان باستاساق.
مۇرات باقتيار ۇلى:
– كوشى-قون ماسەلەسى – ءبىزدىڭ ەلىمىزدە عانا ەمەس الەمدەگى وتە وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. ول ەلىمىزدىڭ الەمدىك قوعامداستىقتاعى بەدەلىنە, دەموگرافيالىق وسىمگە, شەتەلدە جۇرگەن قانداستارىمىزدىڭ تاعدىرىنا تىكەلەي قاتىستى. ءسىز ايتىپ وتىرعان زاڭ جوباسىن مىناداي ەكى باعىتتا قاراۋعا بولادى.
ءبىرىنشى, سىرتقى ەڭبەك كوشى-قونىنىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋ جانە زاڭسىز كوشى-قوننىڭ الدىن الۋ. مۇندا شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتقاندا بۇرىنعىداي ەكونوميكالىق قىزمەت تۇرلەرىن الىپ تاستاپ, كۆوتانى ساناتتارعا ءبولۋ ۇسىنىلدى.
ەكىنشى, ەلگە كەلگەن قانداستارىمىزعا قولايلى جاعداي جاساۋ. بۇل ماقساتتا زاڭ جوباسىندا بىرنەشە ماسەلە ەسكەرىلدى. ماسەلەن, شەتەلدە تۇراتىن قانداستارىمىزعا قازاقستاندا رۇقسات الماي-اق ۋاقىتشا ەڭبەك ەتۋگە مۇمكىندىك بەرىلەدى. سونداي-اق قانداستار مەن قونىس اۋدارۋشىلاردى قابىلداۋدىڭ وڭىرلىك كۆوتاسىن بەلگىلەۋ قۇزىرەتى كوشى-قون ماسەلەلەرى بويىنشا ۋاكىلەتتى ورگاندارعا جۇكتەۋ ۇسىنىلدى. بۇل قادام قانداستار مەن قونىس اۋدارۋشىلارعا كومەك كورسەتۋگە بولىنەتىن بيۋدجەت قاراجاتىن تولىعىمەن يگەرۋدى جەڭىلدەتەدى.
بۇرىن «ورالمان» مارتەبەسىن الۋ ءۇشىن تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا تىركەۋدىڭ بولۋى تالاپ ەتىلمەيتىن. مىسالى, ءبىر وڭىردە تىركەلگەن, شەتەلدەن كوشىپ كەلگەن قازاق «ورالمان» مارتەبەسىن الۋ ءۇشىن باسقا وڭىرگە دە بارا بەرەتىن. ەندى تىركەلگەن جەر بويىنشا عانا قانداس مارتەبەسىن الا الادى. بۇدان بولەك قانداستارىمىزدىڭ قازاقستان ازاماتتىعىن قابىلداۋدىڭ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋ مەن الۋىن جەدەلدەتۋگە جاڭا نورمالار ەنگىزىلدى.
– مۇرات باقتيار ۇلى, كوشى-قون تۋرالى زاڭدا قامتىلعان نەگىزگى ماسەلەلەرگە توقتالساڭىز.
مۇرات باقتيار ۇلى:
– «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ تۋرالى» زاڭىندا شەتتەن كوشىپ كەلگەن قانداستارعا «ەڭبەك قىزمەتى» بويىنشا زەينەتاقى تاعايىندالسىن دەپ بەلگىلەنگەن. بىراق بۇل زاڭدا دا, ەڭبەك كودەكسىندە دە «ەڭبەك قىزمەتى» دەگەن ۇعىم جوق. «ەڭبەك ءوتىلى» دەگەن ۇعىم بار. ەندى وسى زاڭ بويىنشا جەرگىلىكتى ازاماتتارعا «ەڭبەك ءوتىلى», ال شەتتەن كوشىپ كەلىپ ازاماتتىق العاندارعا «ەڭبەك قىزمەتى» بويىنشا زەينەتاقى تاعايىندالادى. ياعني قازاقستان ازاماتى بولا تۇرا جەرگىلىكتى زەينەتكەرلەر مەن شەتتەن ورالعان زەينەتكەرلەردىڭ ەڭبەك ەتكەن جىلدارىن ەسەپتەۋدە ەكى ءتۇرلى ۇعىم پايدالانىپ, ەكەۋىن ەكىگە ءبولىپ قاراعان. بۇل ماسەلە الداعى ۋاقىتتا ازىرلەنەتىن زاڭدا وڭ شەشىمىن تابۋى ءتيىس.
تاعى ءبىر ماسەلە. قانداس مارتەبەسىن العاندارعا ءۇي كەزەگىنە قاتىستى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. بىراق قانداس مارتەبەسىنىڭ مەرزىمى ءبىر جىل بولعاندىقتان, ازاماتتىق العان كۇنى تۇرعىن ۇيگە قاتىستى جەڭىلدىكتەن ايىرىلىپ قالادى. سوندىقتان كوپتەگەن قانداسىمىزدىڭ پاتەر كەزەگى ارتقا شەگەرىلىپ, قايتادان ءۇي كەزەگىنە تۇرادى. بۇل ولاردىڭ بيلىككە قاتىستى وكپە-رەنىشتەرىن تۋدىرىپ جاتادى. بۇل ماسەلەگە قاتىستى ناقتى شەشىم قابىلداۋ كەرەك دەپ ويلايمىن.
زاڭ جوباسىنا ەگەر پانا ىزدەگەن ادامنىڭ تۋىستارىنىڭ نە جاقىن اعايىندارىنىڭ بىرەۋى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى بولسا, بوسقىن دەپ تانىلۋى مۇمكىن دەگەن تولىقتىرۋ ەنگىزۋدى ۇسىندىق. ويتكەنى سوڭعى ءبىر جىل ىشىندە قىتايداعى ساياسي جاعدايعا بايلانىستى بەس بىردەي قانداسىمىز ەلگە كەلىپ, «بوسقىن» مارتەبەسىن سۇرادى. وكىنىشكە قاراي, «بوسقىنداردىڭ جاعدايى تۋرالى» كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاپ, حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرىمىزگە قاراماستان, وعان قوسا وسى ازاماتتاردىڭ بارلىعىنىڭ جاقىن تۋىستارى قازاقستاندا تۇرسا دا, ولاردىڭ ەشقايسىسىنا «بوسقىن» مارتەبەسىن بەرە المادىق. شەتەلدەگى ەتنوستىق قازاقتار تابيعي اپاتقا, ەكونوميكالىق نەمەسە ساياسي داعدارىس, ءتۇرلى كەمسىتۋشىلىك جاعدايلارعا دۋشار بولعاندا قازاقستان ۇكىمەتى تىكەلەي ارالاسىپ, قانداستاردىڭ قۇقىن حالىقارالىق دەڭگەيدە قورعاي الۋعا زاڭدىق تۇرعىدا مۇمكىندىك جوق. بۇل ۇسىنىس تا كەلەشەكتە پىسىقتاۋدى قاجەت ەتەدى.
– قانداستارىمىزدىڭ اتاجۇرتقا ورالۋى بارىسىنداعى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – ولارعا قۇجات بەرۋ. سەبەبى قۇجاتى رەسىمدەلمەگەن, ەل ازاماتتىعىن الماعان قانداسىمىزدى ءوز ازاماتىمىز دەپ ايتا المايمىز. سابىرجان جارىلقاعان ۇلى, وسى ورايدا وتانعا ورالعان قانداستارىمىزدىڭ قۇجات رەسىمدەۋ بارىسى تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز؟
سابىرجان سەيىتجانوۆ:
– راس, اتاجۇرتتى اڭساپ كەلگەن اعايىندارىمىزعا قۇجات بەرۋ ماسەلەسى قاشاندا ماڭىزدى. سوندىقتان ەڭ الدىمەن قانداستارىمىزدىڭ كەلۋىنە جانە ولاردىڭ ەل ازاماتتىعىن الۋىنا, قۇجات بەرىلۋىنە قاتىستى ماسەلە كوتەرىپ وتىرعاندارىڭىز ءۇشىن العىسىمدى بىلدىرەمىن. ال سۇراققا كەلسەك, قازاقستانعا ۆيزاسىز كىرۋگە كەلىسكەن مەملەكەتتەردەن, سونداي-اق قازاقستانمەن ۆيزالىق ءتارتىبى بار ەلدەردەن مەملەكەتىمىزگە كەلگەن قانداستارىمىز وزدەرىنە بەرىلگەن ۆيزانىڭ ساناتىنا قاراماستان, تۇراقتى تۇرۋعا رۇقسات الۋ ءۇشىن ىشكى ىستەر ورگاندارىنا ءوتىنىش بەرە الادى. وعان بىرقاتار قۇجات قاجەت. وقىرماندارعا تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن بارلىعىن رەت-رەتىمەن ايتايىن. 1) ءوتىنىش-ساۋالداما, 2) ۇلتتىق پاسپورت, بىرلەسكەن ءوتىنىش بەرگەن كەزدە ون التى جاسقا تولماعان بالانىڭ تۋ تۋرالى كۋالىگى, 3) كەتۋ پاراعى نەمەسە شەتەلگە تۇراقتى تۇرۋعا, كەتۋگە رۇقساتتى راستايتىن باسقا قۇجات. قىتايدان كەلگەن ەتنوستىق قازاقتار بۇل قۇجاتتى ۇسىنبايدى; 4) سوتتىلىعى, سوتتىلىعىنىڭ بولماۋى تۋرالى قۇجات (قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ەتنوستىق قازاقتارىن قوسپاعاندا), 5) 14 جاستان 18 جاسقا دەيىنگى بالانىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تۇراقتى تۇرۋعا نوتاريالدى كۋالاندىرىلعان كەلىسىمى, 6) ءوتىنىش بەرۋشىگە تۇرۋعا تۇرعىن ءۇي بەرۋ جانە تۇراقتى تىركەۋ ەسەبىنە قويۋ تۋرالى جەكە نەمەسە زاڭدى تۇلعامەن نوتاريالدى كۋالاندىرىلعان كەلىسىم, 7) مەديتسينالىق كۋالاندىرۋ تۋرالى انىقتاما, 8) فوتوسۋرەت.
قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا تۇراقتى تۇرۋعا رۇقسات الۋ كەزىندە قانداس مارتەبەسى كوزدەلمەگەن, ول ءۇشىن قازاق ەكەندىگىن راستايتىن قۇجاتتى ۇسىنۋ جەتكىلىكتى. بىراق قازاقستاننىڭ ازاماتتىعىن قابىلداۋ ءۇشىن زاڭنامادا «قانداس» كۋالىگىنىڭ بولۋى كوزدەلگەن, مۇنداي قىزمەت حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى ارقىلى كورسەتىلەدى. «قانداس» كۋالىگىن تۇرۋعا ىقتيارحات العانعا دەيىن دە, ودان كەيىن دە الۋعا مۇمكىندىك بار. قانداستارىمىز تۇرۋ مەرزىمىنە قاراماستان, سونداي-اق جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقيتىن ەتنوستىق قازاقتار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىن جەڭىلدەتىلگەن تارتىپپەن, ياعني تىركەۋ تارتىبىمەن الۋ ءۇشىن وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جانە استانانىڭ پد باستىعىنىڭ اتىنا ءوتىنىش جازىپ, بىرنەشە قۇجات ۇسىنادى. قانداستار مەملەكەتتىك باج تولەۋدەن بوساتىلعان, ءوتىنىشتى قاراۋ مەرزىمى ءۇش ايدى قۇرايدى.
– تاۋەلسىزدىك العان جىلى 10 مىڭنان استام ادامعا كۆوتا بولىنگەنى بەلگىلى. ودان كەيىن 2012-2016 جىلدارى كۆوتا مۇلدە توقتاعان... وسى ورايدا ءسوز كەزەگىن «وتانداستار» قورىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ماعاۋيا سارباسوۆقا بەرسەك. قازىرگى جاعداي قالاي؟ شەتەلدەگى قانداستارىمىزدىڭ ەلگە كوشىپ كەلۋىنە مەملەكەت تاراپىنان قانداي جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان؟
ماعاۋيا سارباسوۆ:
– راسىمەن, مۇنداي ماسەلە بار ەكەنى بەلگىلى. ماسەلەن, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترىنىڭ 2020 جىلعى 17 تامىزداعى №323 بۇيرىعىنا سايكەس, قانداستاردى قابىلداۋدىڭ 2020 جىلعا ارنالعان وڭىرلىك كۆوتاسى 1 378 ادامدى قۇراپ وتىر.
اتاجۇرتقا ورالعان ازاماتتارعا مەملەكەت تاراپىنان بىرقاتار جەڭىلدىك قاراستىرىلعان. ەل زاڭىنا سايكەس, «قانداس» مارتەبەسىن العاندار مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرى قانداستاردى بەيiمدەۋ ورتالىقتارىندا تەگiن قىزمەت الىپ, مەديتسينالىق كومەكپەن, مەكتەپتەر مەن بالاباقشالاردا ورىنمەن, الەۋمەتتiك قورعالۋمەن, جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋمەن قامتاماسىز ەتiلەدi. سونداي-اق جاستارىمىزدىڭ كوللەدج بەن ۋنيۆەرسيتەتتەرگە وقۋعا تۇسۋگە مۇمكىندىگى بار.
اۋىل شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلدانعىسى كەلەتىن اعايىن ءۇشىن شارۋاشىلىقپەن اينالىسۋ ماقساتىندا ارنايى جەر قورىنان, يمميگراتسيالىق جەر قورىنان جانە بوس جەرلەردەن ۋاقىتشا جەر پايدالانۋ قۇقىعىمەن جەر تەلىمدەرى بەرiلەدi.
جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار اتاجۇرتقا كەلگەن قانداستاردى قابىلداۋدىڭ وڭىرلىك كۆوتاسىنان تىس قونىس اۋدارعاندارعا تۇراقتى تۇرعىلىقتى جەرىندە جول ءجۇرۋ جانە مۇلكىن تاسىمالداۋ شىعىندارىن وتەۋدى قامتيتىن بىرجولعى جاردەماقى بەلگىلەۋى مۇمكىن. سونداي-اق قانداستار وزىمەن بىرگە اكەلگەن كولىگىنە نەمەسە جەكە پايدالانۋعا ارنالعان مۇلكىنە سالىناتىن كەدەندىك تولەمدەردەن بوساتىلادى. وڭىرلىك كۆوتا اياسىندا جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارىنا قاتىسۋشىلارعا كوزدەلەتىن مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى ۇسىنىلادى, سونىمەن قاتار تۇتىنۋ كرەديتى مەن تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ ماقساتىندا يپوتەكالىق نەسيە الۋ قۇقىعى بەرىلەدى.
وتانداستار قورىنىڭ كەيبىر ساراپتامالىق زەرتتەۋلەرىنە سايكەس, الىس جانە جاقىن شەتەلدە شامامەن 7 ميلليون قازاق تۇرادى. بۇل قازاقستاننىڭ وزىندە تۇراتىن 12 ميلليون قازاقتىڭ جارتىسى دەگەن ءسوز. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن اتاجۇرتقا 1 ميلليوننان استام قازاق ورالعان. قانداستارىمىز نەگىزىنەن وزبەكستان, قىتاي, موڭعوليا, تۇرىكمەنستان جانە رەسەيدەن كەلدى.
بيىلعى مالىمەتتەرگە توقتالساق, 1 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا قازاقستانعا شەتەلدەن 5 190 وتباسى, ياعني 10 مىڭداي ادام كەلىپ, «قانداس» مارتەبەسىن الىپ ۇلگەرگەن. كەلۋشىلەردىڭ 59,1%-ى قىتايدان, 25,6%-ى وزبەكستاننان, 8,8%-ى تۇرىكمەنستاننان, 3,5%-ى موڭعوليادان جانە 3%-ى باسقا ەلدەردەن قونىس اۋدارعاندار. قازىرگى تاڭدا اتالعان ەلدەردە تۇرىپ جاتقان اعايىن-باۋىرلارىمىز اتامەكەنگە ورالۋعا پەيىل تانىتىپ, قىزىعۋشىلىق ءبىلدىرىپ وتىر. ءبىز ءوز كەزەگىمىزدە ولاردىڭ قازاقستانعا تەز كەلۋىنە بار جاعدايدى جاساۋعا اتسالىسىپ جاتىرمىز.
– مۇرات باقتيار ۇلى, ەلگە كەلگەن قانداستارىمىز عانا ەمەس, شەتەلدەگى قانداستارىمىزدىڭ ماسەلەسى دە ماڭىزدى ەكەنى تۇسىنىكتى. وسى تۇرعىدان العاندا, ولارعا قانداي قولداۋ كورسەتىلىپ جاتىر؟
مۇرات باقتيار ۇلى:
– شەتەلدەردە 7 ميلليون قازاق تۇرادى. بۇل قازاقستاندا تۇرىپ جاتقان حالىقتىڭ 38%-ىن قۇرايدى. دەموگرافيالىق اسپەكتىدە ۇلكەن الەۋەت سانالاتىن وسى رەسۋرستاردى دۇرىس پايدالانىپ جاتىرمىز با؟! وكىنىشكە قاراي, بۇل رەسۋرس ءتيىمدى پايدالانىلماي وتىر. ول ءۇشىن قازاقستان ۇكىمەتى كوشى-قون جونىندە بۇگىنگى زامان تالابىنا ساي جاڭا قۇجات دايىنداپ, سوعان وراي ناقتى ءىس-شارالاردى قولعا الۋى ءتيىس. سىرت جەرلەردەگى ميلليونداعان اعايىننىڭ اتامەكەنگە تۇپكىلىكتى كەلەمىن دەگەن ىستىق ىقىلاسىن سۋىتىپ الماي, ساعىنىشى مەن سۇيىسپەنشىلىگىنە سىزات تۇسىرمەي, قازاق كوشىن قايتا جاڭعىرتۋىمىز كەرەك. ويتكەنى قازاقستان – شەتتەگى قانداستارىمىزدىڭ جالعىز رۋحاني وتانى. ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ 2017 جىلى دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ V قۇرىلتايىندا «قايدا جۇرسەڭ دە قازاقتىڭ وتانى بىرەۋ عانا, ول – قازاقستان» دەگەن ەدى. تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن قۇرىلعان «وتانداستار قورىنىڭ» تاپسىرىسىنا سايكەس جۇرگىزىلگەن الەۋمەتتىك ساۋالدامالاردىڭ ناتيجەسىندە, قازاقستانعا شەتەلدەن 1,5 ملن قازاق تۇراقتى قونىس اۋدارعىسى كەلەدى. سوعان قاراماستان, سوڭعى 8 جىلدا (2012-2019 ج.) رەپاتريانتتار لەگى جىلىنا نەبارى 10 000 ادامدى عانا قۇراعان. 2020 جىلى قازاقستاندا ەلگە ورالامىن دەگەن قانداستارىمىزعا بەرىلگەن كۆوتا 1378 ادام كولەمىندە عانا بەلگىلەنگەن.
مەملەكەتتى الەمدىك باسەكەلەستىكتە العا سۇيرەيتىن فاكتورلاردىڭ ءبىرى ونىڭ حالقىنىڭ سانى ەكەنى ءسوزسىز. سوندىقتان دا ەلدەگى حالىق سانىن ارتتىرۋدا شەتەلدەگى قانداستارىمىزدى قولداۋدىڭ ىنتالاندىرۋ باعدارلاماسىن, ياعني رەپاتريانتتاردى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قولداۋدىڭ كەشەندى شارالارىن قامتىعان ارنايى مەملەكەتتىك باعدارلاما قابىلداۋ قاجەت. كورشى رەسەي ءوز وتانداستارىن ەرىكتى كوشىرۋدىڭ مەرزىمى شەكتەلمەگەن مەملەكەتتىك باعدارلاما قابىلدادى. قازاقستان ۇكىمەتى جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەردى جان-جاقتى قاراستىرىپ, ەتنوستىق كوشى-قون جۇمىستارىن وركەنيەتتى ەلدەردەگىدەي ناقتى ءبىر جۇيەگە تۇسىرسە دەگەن ۇسىنىسىمىز بار.
– سابىرجان جارىلقاعان ۇلى, قانداستارىمىز ءجيى كەزىگەتىن ماسەلەنىڭ ءبىرى – قۇجات تاپسىرۋ. اسىرەسە باسقا ەلدىڭ ازاماتتىعىن تاپسىرۋ وزەكتى كۇيىندە قالىپ وتىر. ماسەلەن, وزبەكستاننان كەلگەن قانداستارىمىز ءوزىنىڭ قۇجاتتارىن وزبەكستان ەلشىلىگىنە جەكەلەي اپارىپ تاپسىرۋ مىندەتتى كورىنەدى. وسىنى ەكى ەل اراسىنداعى كەلىسىمدەر ارقىلى زاڭدىق تۇرعىدا وڭتايلى شەشۋگە بولا ما؟
سابىرجان سەيىتجانوۆ:
– ەلىمىزدە تۇراقتى تۇراتىن قانداستار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىق تۋرالى» زاڭنىڭ 16-1-بابىنىڭ تالاپتارىنا ساي, ءىس-قۇجاتتارىن جيناقتاپ تۇراقتى تۇراتىن جەرى بويىنشا كوشى-قون قىزمەتى بولىنىستەرىنە ءوتىنىش بەرەدى. قابىلدانعان قۇجاتتار «قانداس» كۋالىگى نەگىزىندە جەڭىلدەتىلگەن تارتىپتە 3 ايدىڭ ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىن الادى.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان باستاپ 962 703 قانداسىمىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىنا قابىلداندى. وتكەن جىلى 17 696 قانداسىمىز ەلىمىزدىڭ ازاماتتىعىن السا, وسى جىلدىڭ ەسەپ بەرۋ كەزەڭىندە 14 944 قانداسىمىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىن يەلەندى. سونداي-اق جىل باسىنان باستاپ اتاجۇرتىنا 6043 ەتنوستىق قازاق تۇراقتى تۇرۋعا كوشىپ كەلدى.
ەگەر قانداسىمىزدىڭ (وتباسى يەسى) قولىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار بەرگەن «قانداس» كۋالىگى بولسا, ونىڭ ايەلى نەمەسە وتباسىنىڭ باسقا مۇشەلەرى وزگە ۇلت بولعان جاعدايدا, ولار وتباسى يەسىنىڭ مۇشەلەرى رەتىندە قازاقستاندا تۇرعىلىقتى تۇرۋعا جانە ىقتيارحاتىن الۋعا جەڭىلدەتىلگەن تارتىپتە ءوتىنىش بىلدىرە الادى. وتباسى يەسى (كۇيەۋى) تۇراقتى تۇرۋ رۇقساتىن العاننان كەيىن «قانداس» رەتىندە قازاقستاننىڭ ازاماتتىعىن جەڭىلدەتىلگەن تارتىپتە الادى. سودان سوڭ ۇلتى باسقا ونىڭ ايەلى 1957 جىلعى 29 قاڭتارداعى «تۇرمىستاعى ايەلدەردىڭ ازاماتتىعى تۋرالى» كونۆەنتسياعا سايكەس, جەڭىلدەتىلگەن تارتىپپەن 3 ايدىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ ازاماتتىعىن الۋىنا مۇمكىندىك بار. ال وتباسى يەسىنىڭ اناسى باسقا ۇلتتىڭ وكىلى بولعان جاعدايدا قازاقستاننىڭ ازاماتتىعىنا جالپى تارتىپپەن قابىلدانادى. ازاماتتىققا قابىلداۋ جونىندەگى شەشىم قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعى ارقىلى رەتتەلەدى. قاراۋ مەرزىمى 6 اي ارالىعىندا جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار اناسى جالپى تارتىپپەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىنا قابىلداۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرگەن كەزدە, مىندەتتى تۇردە كەلگەن ەلدىڭ ازاماتتىعىنان شىعۋدى رەسىمدەۋى قاجەت.
قازاقستاننىڭ ازاماتتىعىنا قابىلدانعان كەزدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىنا قابىلدانعان كۇننەن باستاپ كۇنتىزبەلىك وتىز كۇن ىشىندە شەتەل ازاماتىنىڭ ۇلتتىق پاسپورتىن بۇرىنعى ازاماتتىعى بار ەلدىڭ ۋاكىلەتتى ورگانىنا تاپسىرۋ قاجەتتىگى تۋرالى حابارلاما بەرۋ زاڭدا كوزدەلگەن. سەبەبى ءاربىر مەملەكەتتە ازاماتتىقتان شىعۋ, ونى توقتاتۋ نە جوعالتۋ ءتارتىبى قاراستىرىلعان. سونداي-اق 2019 جىلى 15 ساۋىردە قازاقستاننىڭ ۇكىمەتى مەن وزبەكستاننىڭ ۇكىمەتى اراسىندا «زاڭسىز كوشى-قونعا قارسى كۇرەستەگى ىنتىماقتاستىق تۋرالى» كەلىسىمگە قول قويىلدى. بۇل كەلىسىمدى وزبەكستان بيىل 22 مامىردا راتيفيكاتسيالاعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى.
ماسەلەن, كەلىسىمنىڭ 2-بابىنىڭ 6-تارماعىنا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءىىم وبلىستىق كوشى-قون قىزمەتىنىڭ بولىمشەلەرى تۇراقتى نەگىزدە جەكە باستى كۋالاندىراتىن قۇجاتتاردى وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ديپلوماتيالىق وكىلدىگىنە نەمەسە كونسۋلدىق مەكەمەسىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا ازاماتتىق الۋدى رەسىمدەۋ فاكتىسى تۋرالى حابارلامامەن بىرگە ونىڭ كۇنىن كورسەتە وتىرىپ, تىكەلەي قايتارۋ بولىگىندە جۇمىس ۇيىمداستىردى. وسىعان بايلانىستى, ازاماتتىعىن قابىلداعاننان كەيىن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇرىنعى ازاماتتارىنا پاسپورتتاردى تاپسىرۋ ءۇشىن كونسۋلدىق مەكەمەگە ءوز بەتىنشە بارۋ تالاپ ەتىلمەيدى.
قازاقستانعا كەلگەن قانداسىمىز ازاماتتىق العانعا دەيىن تۇراقتى تۇرۋدى رەسىمدەۋ قاجەت. سول سەبەپتى تۇراقتى تۇرۋعا قۇجاتتار تاپسىرۋ كەزىندە ەلىمىزدىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعىنا سايكەس قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنان كەلگەن قانداستاردان باسقا قانداستار ءوزىنىڭ بۇرىن تۇرعان مەملەكەتىنەن سوتتىلىعى (سوتتىلىعىنىڭ بولماۋى) تۋرالى انىقتاما تالاپ ەتىلەدى. الايدا تۇراقتى تۇراتىن قانداستارىمىزدىڭ قازاقستان رەسپۋبيكاسىنىڭ ازاماتتىعىنا قۇجاتتار تاپسىرۋى كەزىندە ولاردان سوتتىلىعى (سوتتىلىعىنىڭ بولماۋى) تۋرالى انىقتاما تالاپ ەتىلمەيدى.
– ماعاۋيا قاناپيا ۇلى, قازاقستانعا قونىس اۋدارعاندارعا ارنالعان بەيىمدەۋ ورتالىقتارى بار, ولار قالاي جۇمىس ىستەيدى؟
ماعاۋيا سارباسوۆ:
– قازىرگى كەزدە قانداستاردىڭ اتاجۇرتقا قونىس اۋدارۋىن ەكى جاعدايعا ءبولىپ قاراۋعا بولادى. ءبىرىنشىسى – الىستاعى اعايىن ءوزى تۇرعان ەلىندە قۇجاتتارىن ازىرلەپ, دايىندىقتارىن جاساپ, جاعدايدى الدىن الا زەرتتەپ بىلمەي, قازاقستانداعى تۋىستارىنا قوسىلۋ ءۇشىن تاۋەكەل ەتىپ, ءوز تاراپىنان كوشىپ كەلىپ جاتىر. ەكىنشىسى – قانداستارىمىز بالا-شاعاسىن, دۇنيە-مۇلكىن امان-ەسەن ەلگە جەتكىزىپ, «قانداس» مارتەبەسىن الىپ, باسپانا تاۋىپ, تۇراقتى تىركەۋگە تۇرىپ, كۆوتا بويىنشا بەلگىلەنگەن كومەكتەر مەن قازاقستان ازاماتتىعىن الىپ, الدىن الا بەلگىلەنگەن الگوريتم بويىنشا جۇرەدى.
قانداستارىمىز قازاقستان ازاماتتىعىن ەلگە كەلگەن بويدا بىردەن العىسى كەلەدى. ولاردىڭ اراسىندا قارجىلاي كومەك نەمەسە تۇرعىن ءۇي سۇراپ جاتقان ەشكىم جوق, باستى تالاپتارى «بىزگە جەر بەرىلسە, كاسىپ قىلىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك جاسالسا ەكەن» دەيدى.
سوڭعى ۋاقىتتا شەتەلدەگى اعايىنداردىڭ كوشى ايتارلىقتاي ازايدى. ونىڭ ءتۇرلى سەبەبى بار. دەگەنمەن باستى ماسەلە – كوشى-قون قىزمەتىنىڭ جۇمىسىندا ولقىلىقتار كوپ. وسى ورايدا كوشى-قون ماسەلەسى جۇيەلى تۇردە مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلاتىن اسا كۇردەلى جۇمىس ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز قاجەت.
2006 جىلعى 1 ناۋرىزدا ەلباسىنىڭ «قازاقستاننىڭ الەمدەگى باسەكەگە بارىنشا قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ ستراتەگياسىن» ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ۇكىمەت قاۋلىسىمەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى كوشى-قون كوميتەتىنىڭ قانداستاردى بەيىمدەۋ جانە كىرىكتىرۋ ورتالىقتارى جۇمىس ىستەي باستادى. اتاپ ايتساق ولار تۇركىستان وبلىسىنىڭ اقسۋكەنت اۋىلىندا, شىمكەنت جانە قاراعاندى قالالارىندا اشىلدى. ۇكىمەت 2010 جىلعى 2 ماۋسىمدا اقتاۋ قالاسىندا «قانداستاردى بەيىمدەۋ جانە كىرىكتىرۋ» ورتالىعىن قۇردى. قازىرگى كەزدە بۇل ورتالىقتار مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ستاندارتى بويىنشا جۇمىس ىستەمەيدى.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن وبلىستاردا «ۋاقىتشا ورنالاستىرۋ ورتالىقتارىن» قۇرۋ وبلىس اكىمدىكتەرىنە جۇكتەلدى. قازىر قانداستاردى ۋاقىتشا بەيىمدەۋ ورتالىقتارى جۇمىس ىستەمەيدى. وكىنىشكە قاراي, كەيبىر وڭىردە قانداستاردى ۋاقىتشا بەيىمدەۋ ورتالىعى بولسا دا, ستاندارتقا ساي ەمەس دەگەن سىلتاۋمەن جۇمىسىن توقتاتقان. بىراق كەيبىر وبلىستاردا ورتالىق قىزمەتكەرلەرى دەگەن شتات قاراستىرىلعان, ولاردىڭ قانداي قىزمەت كورسەتىپ جاتقانى بىزگە بەيمالىم. وسىلايشا, جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر وسى ماسەلەگە نەمقۇرايدى قاراپ وتىر. ءبىز ءار وبلىس اكىمىنىڭ قانداستار ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن كەڭەسشىسىن تاعايىنداۋ تۋرالى ۇسىنىستى ۇكىمەتكە جولدادىق. ولار وڭىرلەردەگى, اۋىلدارداعى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى شەشۋگە تىكەلەي ىقپال ەتەتىن ەدى. بۇل ۇسىنىسقا سولتۇستىك قازاقستان, الماتى, پاۆلودار وبلىستارى دەرەۋ قولداۋ كورسەتىپ, كەڭەسشىلەرىن تاعايىنداپ ۇلگەردى. باسقا وبلىستاردا ۇمىتكەرلەردى ىرىكتەۋگە كىرىسىپ جاتىر.
نەگىزى بەيىمدەۋ جانە كىرىكتىرۋ ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋ تۋرالى «حالىقتىڭ كوشى-قون تۋرالى» زاڭىندا اتاپ كورسەتىلگەن. وسى تۇرعىدا ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى, ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسى, «كوشى-قون ساياساتىنىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى» دا بار.
ءبىز ايتىپ وتىرعان ورتالىقتاردىڭ باستى مىندەتىنىڭ ءبىرى – شەتتەن كەلگەن قانداستارىمىزدى جاڭا ورتاعا بەيىمدەۋ, كىرىكتىرۋ تۇرعىسىندا ۇيىمداستىرىلاتىن كەشەندى شارالاردى وتكىزۋ, قانداستارعا قازاقستان زاڭدارىنان تۇسىنىكتەمە, قۇقىقتىق اقىل-كەڭەس بەرۋمەن قاتار قونىستاناتىن اۋىل, اۋدانىنىڭ الەۋمەتتىك ەكونوميكالىق جانە كليماتتىق جاعدايلارى تۋرالى تۇراقتى اقپارات بەرۋ. بۇل شىن مانىندە, ەلگە جاڭا كەلگەن ازاماتتار ءۇشىن وتە قاجەت اقپارات.
– حالىقتىڭ ارنايى باعدارلاما ارقىلى باسقا وڭىرلەرگە قونىس اۋدارۋ پروتسەسىندە ازاماتتىق قوعامنىڭ ءرولى دە اسا ماڭىزدى. ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وڭىرىنە قونىس اۋدارعىسى كەلەتىندەرگە قولۇشىن سوزىپ جۇرگەن ءبىر توپ ەرىكتى بار. وسى ورايدا, ءسوز كەزەگىن وسى باعىتقا ۇلەس قوسىپ جۇرگەندەردىڭ وكىلدەرى – سەرىك التاەۆ پەن بەرىك قالمۇراتوۆقا بەرسەك. سىزدەر اتالعان قوزعالىسقا قاتىسىپ جۇرگەن جاننىڭ ءبىرى رەتىندە قوردالانعان ماسەلەسى كوپ اتالعان سالادا ازاماتتىق قوعامنىڭ ورنىن قالاي ايقىندار ەدىڭىز؟
سەرىك التاەۆ:
– مەن ارىس قالاسىنان سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قىزىلجار اۋدانى پودگورنوە ەلدى مەكەنىنە جەتى بالاممەن قونىس اۋداردىم. جاڭا مەكەنگە ورنالاسقاننان كەيىن نەگە وسى باعدارلامانى ءۇي-جايى جوق, پاتەردەن پاتەرگە كوشىپ جۇرگەن ادامدار پايدالانبايدى دەگەن وي كەلدى. سوندا ماسەلەنىڭ ءبىر ۇشى اقپاراتتاندىرۋعا كەلىپ تىرەلەتىنىن تۇسىندىك. سەبەبى, ادامدارعا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ رەسمي جاۋابىنان گورى, وسى باعىتپەن ءجۇرىپ ءوتىپ, سولتۇستىك ايماقتا ورنىعىپ, بەيىمدەلىپ كەتكەن وتباسىلاردىڭ تاجىريبەسى الدەقايدا تارتىمدى. وسى رەتتە ازاماتتىق قوعام ۇيىمداستىرۋشىلار مەن قونىس اۋدارعىسى كەلەتىن تۇرعىندار اراسىندا دانەكەر بولا الاتىنىنا كوز جەتكىزدىم.
قويىلاتىن سۇراقتاردىڭ دەنى اۋا رايىنا بايلانىستى. ءبىرىنشى كەزەكتە «سۋىق ەمەس پە؟» دەگەن سۇراق قويىلادى. ەكىنشى, ارينە تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسۋ ماسەلەسى قوزعالادى. ودان كەيىن بارلىعىن باسپانا جايى قىزىقتىرادى. قونىس اۋدارۋشىلار مەملەكەت ۋادە ەتكەن جاعدايدىڭ ءبارىن تولىق الادى. مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىندار «ماعان قوسىمشا جەر بەرە مە؟» دەپ تە سۇراپ جاتادى. شارۋا قوجالىق اشىپ, نە كاسىپكەرلىكپەن اينالىسىپ جاتساڭىز الۋعا بولادى دەپ تۇسىندىرەمىز. مەملەكەت بەكىتىپ قويعان سۋبسيديا تاعى بار.
بەرىك قالمۇراتوۆ:
– سەرىكتىڭ سوزىنە قوسىلامىن. نە جۇمىسى, نە ءۇيى جوق ادامدار مۇمكىندىكتەر جايلى اقپارات ىزدەي باستاعان كەزدە قايدان باستارىن بىلمەي دال بولادى. اكىمدىككە, باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندارعا بارىپ ساندالىپ جۇرەدى. اۋىلدىق جەرلەردە تۇراتىندارىنىڭ, ءتىپتى اۋدان ورتالىعىنا باراتىن مۇمكىندىگى جوق. وسى كەزدە كومەككە ازاماتتىق قوعام كەلەدى. بۇل ءوزى قوعامنىڭ زاڭدىلىعى.
مەن قوستاناي وبلىسىنا 2019 جىلى اقپان ايىندا تۇركىستان وبلىسى, ورداباسى اۋدانىنان قونىس اۋداردىم. وتكەن جىلى مەنەن كەيىن ءبىزدىڭ وكرۋگكە تاعى ءبىر وتباسى كوشىپ كەلدى. ال بيىل تاعى ءبىرى قونىس اۋداردى.
– سىزدەرگە قيىندىقتارىن نەمەسە تۋىنداعان ماسەلەلەرىن ايتىپ شاعىمداناتىندارى بار ما؟ ۆولونتەر رەتىندە قانداي ارەكەتتەر جاسايسىزدار؟
سەرىك التاەۆ:
– ءبىز جەرگىلىكتى بيلىكپەن بايلانىس ورناتىپ ۇلگەرگەنىمىزدى ايتتىق. كەيبىر ماسەلەردى كوتەرىپ, ونى وسىنداعى اتقارۋشى بيلىككە جەتكىزەتىن مۇمكىندىگىمىز بار. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى, اققايىڭ اۋدانىنا قونىس اۋدارعان تۇرعىندارعا اكىم «ۇناماسا كەتىڭدەر, جول شىعىنىن ءوزىم وتەپ بەرەمىن» دەپ, ءبىر داۋدىڭ شەتى شىققان ەدى. سول ماسەلەنى قوزعاپ, شەشىمىن تابۋعا تىرىستىق. كەيبىر اكىمدەر مەملەكەت بەكىتكەن شاراعا نەمقۇرايدى قاراپ جاتادى. «سۋدى وزدەرىڭ تارتىپ الىڭدار», «ماتەريالىن بەرەمىز, ءۇيدى وزدەرىڭ جوندەپ الىڭدار» دەگەن اڭگىمەلەر ايتىپ, مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماي جاتادى. اققايىڭداعى ماسەلە شەشىمىن تاپتى دەپ ويلايمىز. جوندەۋ جۇمىستارى باستالدى, جەر قاتقانشا سۋىن جۇرگىزىپ بەرەمىز دەپ وتىر. شامامىز كەلگەنشە باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرمىز. جەرگىلىكتى حالىق ءدان ريزا. ال ايىرتاۋ اۋدانىنا قونىس اۋدارعانداردىڭ اۋىز سۋعا جەتە الماي وتىرمىز دەگەن شاعىمىن وبلىس اكىمىنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرى جونىندەگى ورىنباسارىنا جەتكىزدىك. اۋدان اكىمى ول كىسىلەردى قابىلداۋىنا شاقىرىپتى. ەندى بۇل ماسەلە دە شەشىمىن تاباتىن شىعار. جەر اۋىستىرىپ, جاڭا ورىنعا ءسىڭىسۋ وڭاي ەمەس. كوپ نارسە ادامنىڭ دايىندىعى مەن شىدامدىلىعىنا كەلىپ تىرەلەدى. قونىس اۋدارۋشىلارعا مەملەكەت بولگەن سۋبسيديانى 2-3 اي الا الماي جۇرەتىندەر دە بار. وسى ماسەلەلەردى بيلىك وكىلدەرىنە جەتكىزىپ جاتىرمىز. «كوش جۇرە تۇزەلەدى» دەمەكشى, كەز كەلگەن قيىندىقتى بىرگە ەڭسەرەمىز دەپ سەنەمىن.
– سولتۇستىك وڭىرگە قونىس اۋدارعىسى كەلەتىن وتباسىلارعا كومەك كورسەتەمىز دەگەن باستاما قالاي پايدا بولدى؟ جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكپەن كەرى بايلانىس بار ما؟
سەرىك التاەۆ:
– Facebook جەلىسى ارقىلى ءبىر قاۋىم بولىپ بىرىگىپ, ومىردە قيىن جاعدايعا ۇشىراعان وتباسىلارعا قارجىلاي كومەكتەسىپ جۇرەتىنبىز. بىراق بۇل كومەگىمىز ول كىسىلەردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشپەيتىنىن تۇسىندىك. ادامعا بالىق ەمەس, قارماق بەر دەگەن قاعيدا بار. سول سەبەپتى وسى مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ۇگىت-ناسيحاتىنا ماۋسىم ايىنان باستاپ بەلسەنە كىرىستىك. نەگىزى وسى ماسەلە توڭىرەگىندە اقىل-كەڭەسىمىزدى وتكەن جىلدان بەرى ءار جەردە بەرىپ جۇرەتىنبىز. باسىندا 5 ادام «جاڭا ايماققا كوشۋ» چاتىن جۇرگىزىپ جۇردىك. كەيىننەن قاتارىمىز تولىپ, 15 شاقتى ۆولونتەر تىزە قوسىپ جۇمىس ىستەي باستادىق. قازىر بارلىق الەۋمەتتىك جەلىدە چات اشىپ قويدىق. قونىس اۋدارعان وتباسىلاردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن سالىپ وتىرامىز. شاما-شارقىمىز كەلگەنشە بارلىق سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋگە تىرىسامىز. بۇل ەڭبەگىمىزدى ساۋاپتى ءىس دەپ سانايمىز. بىزگە باقىتتى وتباسىلاردىڭ العىسى جەتىپ جاتىر.
حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارى جانە اكىمدىكتەرمەن بايلانىسىمىز بار. بارلىق اۋدانمەن تولىق قارىم-قاتىناس ورناتىپ ۇلگەرمەسەك تە كەيبىر اۋدانداردىڭ ماماندارىن الەۋمەتتىك جەلىدەگى توپتارعا قوسىپ قويدىق. ءبىز – اقپاراتتى, حاباردى جەتكىزۋشىمىز. قىزىعۋشىلىق تانىتقان ادامدى مامانمەن بايلانىستىرامىز. مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ جاڭالىقتارى كوپشىلىككە جەتە بەرمەيدى. اسىرەسە, كارانتين كەزىندە حالىقتى شاقىرۋ ماسەلەسى قيىنداپ كەتتى. سول كەزدە جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىنان كومەكتەسۋ تۋرالى وتىنىشتەر ءتۇستى. جاقىندا, جامبىل اۋدانىنىڭ ماماندارى حابارلاستى. قوستاناي وبلىسىنان دا قانداي ماماندار كەرەك ەكەنىن ايتىپ وتىرادى. قونىس اۋدارۋعا نيەتتى وتباسىنى مامانمەن بايلانىستىرعان سوڭ ءبىز اراعا تۇسپەيمىز. وسىلايشا جەمقورلىق, وسىنىڭ ارقاسىندا پايدا كورىپ ءجۇر دەگەن ءسوزدىڭ بولماۋىن قاداعالايمىز. قۇجات تاپسىرۋ كەزەڭىندە بايلانىستى ۇزەمىز. ودان كەيىن قونىس اۋدارعاندار وزدەرى كەلىپ وسى توپتىڭ ارقاسىندا كوشىپ كەلدىك دەپ العىسىن ءبىلدىرىپ جاتادى. قالاي ورنالاسقانىن, قانداي ءۇي بەرىلگەنىن باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرامىز, ارينە.
بەرىك قالمۇراتوۆ:
– مەن بەلسەندىلەر قاتارىندا جۇرسەم دە, چاتتا سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋگە قىزمەتىمە بايلانىستى كوبىنە مۇمكىندىگىم جوق. سارىكول اۋدانىنداعى سوروچينكا سەلولىق وكرۋگىنىڭ اكىمى رەتىندە بىزگە قانداي ماماندار كەرەك ەكەنىن ايتىپ وتىرامىن. قىزىققاندارىمەن ءارى قاراي ءوزىم جۇمىس ىستەيمىن. جاقىندا تاعى ەكى وتباسى كەلىپ, اۋىل-ايماقتى كورىپ كەتۋدى جوسپارلاپ وتىر. بىرەۋى – مەديتسينا قىزمەتكەرى, ەكىنشىسى – باستاۋىش مۇعالىمى. بىزدە بوس جۇمىس ورنى بولماسا, باسقا اۋدانداردان سۇراپ بىلەمىن.
مەن مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇرگەندىكتەن تىكەلەي بارلىق كەزەڭگە قاتىسا المايمىن. الايدا بوس جۇمىس ورنىنا ورنالاستىرۋ, ءۇي بەرۋ ماسەلەلەرىنىڭ باسى-قاسىندامىن. ماسەلەن, ءبىزدىڭ اۋىلداعى مەكتەپكە مۇعالىم كەرەك, مەكتەپكە وقۋشىلار قاجەت. وسى حاباردى ەرىكتىلەر ارقىلى حالىققا تاراتامىن. بيىل ەرىكتىلەر توبىنىڭ ارقاسىندا سوروچينكاعا جەتى بالاسى بار وتباسى تالدىقورعاننان كوشىپ كەلدى. جۇمىسىن, ءۇيىن دايىنداپ قويدىق. جەرگىلىكتى جەردىڭ ەرەكشەلىگى جايلى دا ايتىپ تۇسىندىردىك. قونىس اۋدارعان وتباسىلارمەن بايلانىسىمىز ۇزىلمەيدى. ولار اۋىلعا بەيىمدەلىپ كەتكەنشە كومەكتەسىپ, قولداپ وتىرامىز.
– اڭگىمەلەرىڭىزگە راحمەت.
P.S. ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعاننان بەرى وسى كۇنگە دەيىن باس-اياعى 962 703 قانداسىمىز قازاقستاننىڭ ازاماتتىعىن الىپتى. بۇل كورسەتكىش كوڭىلگە جىلىلىق ۇيالاتقانىمەن, وعان توقمەيىلسۋگە بولمايتىنداي. ويتكەنى, سىرت ەلدەردە ءالى ميلليونداعان قانداسىمىز ءجۇر. سوندىقتان ولاردى اتامەكەنگە تارتۋ ءىسى, ىشكى كوشى-قوندى ۇيلەستىرۋ ماسەلەسى استە باسەڭدەمەۋى ءتيىس. بۇل اينالىپ كەلگەندە ەلىمىزدىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعى ءۇشىن, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىز بەن اۋماقتىق تۇتاستىعىمىز ءۇشىن, تاۋەلسىزدىگىمىزدى نىعايتا ءتۇسۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى. «كوپ حالىق جوعالمايدى كوپتىگىمەن, مىقتى بولماي بولمايدى ال بىزدەرگە» دەپ قادىر مىرزا ءالى جىرلاعانداي, مىقتىلىعىمىزدى كورسەتە وتىرىپ, ول قاسيەتتى اتاجۇرتتا حالقىمىزدىڭ ۇپايى تۇگەل بولۋىنا ۇشتاستىرا بىلگەنىمىز ابزال.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
راۋان قابيدولدا,
مەرۋەرت بۇركىتباي,
سۆەتلانا عالىمجانقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
