ونەر • 19 قازان، 2020

گەرنيكا

316 رەت كورسەتىلدى

«گەرنيكا» – ايگىلى سۋرەتشى پابلو پيكاسسونىڭ اتاقتى كەسكىن­دەمەسى. اۆتور اتالعان تۋىندىنى 1937 جىلى پاريجدە وتكەن دۇنيەجۇزىلىك كورمەنىڭ يسپانيا پاۆيلونىنا ارناپ، يسپانيا رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ وتىنىشىمەن سالعان دەسەدى. سۋرەتكە قاراپ تۇرساڭىز اق-قارا ءتۇستى كەسكىندەمەنىڭ استارىندا نەبىر تاعدىرلار مەن تاريحي وقيعالار، سۋرەتشىنىڭ ازاماتتىق كوزقاراسى، جازۋشىنىڭ جانى، سوعىس پەن بەي­بىتشىلىك شارپىسى اشىق بەينەلەنگەن. كۋبيزم ستيلىندە جا­زىلعان كەسكىندەمەنىڭ تاقىرىبى وسىدان ءسال بۇرىن بولعان گەر­نيكانى بومبالاۋ، سونىمەن قاتار يسپانياداعى ءساۋىر رەۆو­ليۋتسياسى (1931) مەن ازامات سوعىسىنىڭ (1936-1939) قاسىرەتىنەن سىر شەرتەدى.

 

جالپى سوعىس تاقىرىبىن شىعارماشىلىق يەلەرىنىڭ ەش­قايسىسى اينالىپ وتپەگەن. مى­سالدى الىستان ىزدەپ كەرەگى جوق، بۇل تاقىرىپ توڭىرەگىندە قازاق قالامگەرلەرى دە، قىلقالام شەبەرلەرى بار، سازگەرلەر قاۋىمى بولسىن، كەز كەلگەنى ادامزاتتىڭ باسىنا تونگەن اۋىر سىناققا ءۇن قاتىپ، بەيبىتشىلىك پەن ىن­تىماقتى تۋ ەتكەن تۋىندىلارىن ۇزبەي ارناعانى بۇگىندە تۇتاس تاريح.

بۇل تاقىرىپ بۇگىن ءتىپتى وزەكتى بولىپ وتىر. ىرگەمىزدەگى سوعىس ءورتىنىڭ جالىنى ءبىزدىڭ دە جانىمىزدى شارپىپ جاتقانىن جاسىرماۋىمىز كەرەك.

ءجا، سۋرەتكە ورالايىق. گەر­نيكانىڭ ۇستىنەن قارشا بوراعان بومبالارعا، ولاردىڭ توزاق وتىنداي قارا ءتۇتىنى بۇكىل ادامزاتتى ۇرەي قۇشاعىنا الادى. بۇل قاندى وقيعاعا بۇكىل الەممەن بىرگە پابلو پيكاسسو دا جانى اۋىرىپ قاراپ تۇرىپتى. يسپان اقىنى جانە كورنەكتى قوعام قايراتكەرى رافاەل البەرتي كەيىنىرەك: «پيكاسسو گەرنيكاعا ەشقاشان بارماعان، بىراق قالانىڭ قالاي جويىلعانى تۋرالى حابار وعان بۇقا ءمۇيىزىنىڭ سوققىسىنداي اسەر ەتتى» دەپ ەسكە الىپتى. گەر­نيكانى بومبالاۋداعى قاتىگەزدىك تاپ-تازا كەنەپكە پيكاسسو قىلقالامىنىڭ العاشقى قارا بوياۋى بولىپ جاعىلادى. كارتينا تۋرالى مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك، «گارنيكا» ءبىر ايدىڭ ىشىندە اياق­تالادى. العاشقى كۇندەرى پي­كاس­سو 10-12 ساعات جۇمىس ىس­تەگەن دەسەدى.

كەيبىر مالىمەتتەرگە سايكەس، ءپاريجدى باسىپ الۋ كەزىندە پابلو پيكاسسوعا نەمىس وفيتسەرلەرى كەلگەن. سۋرەتشىنىڭ ۇستەلىندە گەرنيكادان الىنعان رەپرودۋكتسيا (نەمەسە گەرنيكانىڭ رەپرودۋكتسياسى بار اشىق حاتتار) جاتسا كەرەك. «مۇنى ءسىز جاسادىڭىز با؟»، دەگەن نەمىس وفيتسەرىنە پي­كاسسو: «جوق»، دەپ جاۋاپ بەرىپتى. «مۇنى ءسىز جاسادىڭىز!»، دەپتى قا­تۋلى جۇزبەن.

كەيىننەن پابلو پيكاسسو ءوزى­نىڭ تۋىندىسىنىڭ تاعدىرى تۋرا­لى ايتا كەلە: «مەنىڭ «گەرنيكام» جايلى دوستارىمنان دا، جاۋلارىمنان دا ەستىمەگەنىم جوق» دەپتى. جالپى پيكاسسونىڭ بۇل تۋىندىسى تۋرالى پىكىر كوپ. «گەرنيكا» – فاشيزم مەن فران­كوعا دەگەن قورقىنىشتى ايىپتاۋ. ول حالىقتاردى، بارلىق ەر­كەك­تەر مەن ايەلدەردى كۇرەسكە جۇمىلدىردى جانە كوتەردى. ەگەر پابلو پيكاسسو ءوز ومىرىندە «گەرنيكادان» باسقا ەشنارسە جازباسا دا ءبىزدىڭ ءداۋىردىڭ ەڭ ۇزدىك سۋرەتشىلەرىنىڭ قاتارىندا تۇرار ەدى دەپتى زامانداستارى.

سوعىس سالعان سۋرەتتەن قور­قىنىشتى سۋرەت جوق. ىزگىلىك ىز­دە­گەن جۇرەكتەر جارالانباسا ەكەن!.. مىنانداي ءبىر ءان بار ەدى عوي: «بالاسىن انا، اناسىن بالا، جوق­­تاماسىن ماڭگىلىك!».

سولاي!..

 

سوڭعى جاڭالىقتار

قازاقستاندا قانشا ادام ۆاكتسينا الدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:42

ۇقساس جاڭالىقتار