ۇلت كوشباسشىسى اقىننىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويىندا: "اباي – ۇلتىمىزدىڭ كيەسى" دەگەن بولاتىن. راسىندا, اباي جاي ادام ەمەس, ول – ادامزات اقىل-ويى الىپتارى قاتارىنداعى تۇلعا.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ءبىرتۋار اقىنعا ارنالعان تۇجىرىمدامالى ەڭبەكتەرىندە اباي قازىرگى قازاقستان قوعامىنىڭ بار جىگىن بىرىكتىرەتىن قۇبىلىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
اباي – ەلىمىزدىڭ جاڭعىرعان رۋحاني-مادەني جانە تاريحي-ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتىن الەمگە ايرىقشا كورسەتكەن تۇعىر-تۇلعا. اقىن قۇبىلىسى – قوعامنىڭ رۋحاني جاڭعىرۋىن جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرەتىن ايشىقتى بەلەس ەكەنىن بۇكىل قوعام ايقىن سەزىندى.
ەلباسىنىڭ ويشىل-اقىن تۋرالى ماقالاسىنىڭ مازمۇنى "رۋحاني جاڭعىرۋ" جانە " ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى" باعدارلامالىق ماقالالارىنداعى ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى الەمدىك كونتەكستە جاڭعىرتۋ دۇنيەسىمەن ۇندەسۋىندە ۇلكەن تاريحي ساباقتاستىق بار.
ماقالا باستاۋىنداعى ەلباسىنىڭ: "اباي قۇنانباي ۇلى تۇلعاسى دا – سونداي ارالىق كەزەڭنىڭ, ەسكىنىڭ سوڭى مەن جاڭانىڭ باسىن جالعاعان التىن كوپىر" دەگەن پايىمى وركەنيەت كوشىندەگى ۇلى بەتبۇرىس سيپاتىن اقىن قۇبىلىسىمەن بايلانىستىرادى.
ۇلت كوشباسشىسى: " ۇلى اقىن, دانا ويشىل اباي ءحىح جانە حح عاسىرلار توعىسىنداعى اعارتۋشىلىق نەمەسە ويانۋ ءداۋىرىنىڭ كوشباسشىسىنا, ەلدىڭ بولاشاق باعدارىن ايقىنداپ بەرگەن رۋحاني تەمىرقازىعىنا اينالدى" دەپ, تاريحي-مادەني كونتەكستە تۇجىرىمدا جاساپ, اقىن مۇراسىنىڭ قازىرگى وركەنيەتتە قۇندىلىعى ودان سايىن ارتا تۇسكەنىن تاعى ءبىر مارتە ايشىقتاپ بەردى. تاۋەلسىزدىكتىڭ وتىز جىلدىق بيىگىنەن ءبىزدىڭ اباي مۇراسىنا جاڭا مازمۇن, جاڭا سيپات بەرۋىمىزدىڭ نەگىزى دە وسىندا دەپ نىق ايتامىز.
ەلباسىنىڭ پەرزەنتتىك پارىز تۇرعىسىنان جازىلعان ماقالاسىنىڭ وزەگى – قازاقتىڭ دانا تۇلعاسى اباي قۇنانباي ۇلى تۇلعاسى جانە ونىڭ بولاشاق ەل ۇستانىمى جونىندەگى وسيەتى. ەڭ الدىمەن ەلباسىنىڭ "مەنىڭ ابايدى تانۋىم اۋەلدە نەدەن باستالدى؟" دەگەن ساۋالدىڭ جاۋابىن ءوز وتباسىنان باستاپ, ۇلت قۇندىلىعى قاسيەتتەرىن بۇگىنگى جاس ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە ەتۋى ايرىقشا تاعىلىمدى. اسىرەسە, "راس, ولەڭ سوزگە جۇيرىك, ەل ادەبيەتىنە قانىق اجەم مىرزابالا مەن انام ءالجان كىشكەنتاي كۇنىمدە ءتىنى ۇزىلمەگەن ءداستۇرلى تاربيە اياسىندا حالقىمىزدىڭ ەرتەگى, اڭىز, قيسسالارىن جادىما بارىنشا ءسىڭىردى. بۇل اباي الەمىنە اپاراتىن جولدىڭ باستاۋى بولاتىن" دەگەن سوزدەرى – ۇرپاق تاربيەلەپ وتىرعان ءار وتباسى تورىنە ويىپ تۇرىپ سىڭدىرىلەتىن ۇعىم-تۇسىنىك.
ماقالا وزەگىندە ابايدىڭ "تولىق ادام" تۇجىرىمداماسىنىڭ ەلباسى ومىرىمەن ورىلگەن استارىندا بيىككە ۇمتىلعان ادام تۇلعاسىن قالىپتاستىرۋدىڭ تاجىريبەلىك تەرەڭ پايىمى جاتىر. نۇرسۇتان ءابىش ۇلى جاستىق شاعىنان باستاپ اباي الەمىن ىجداعاتپەن يگەرۋگە اسا دەن قويعانىن "اسىرەسە ءوزىم اقىننىڭ فيلوسوفيالىق استارعا تولى "ەسكەندىر" پوەماسىن قايتا-قايتا قۇمارتا وقىعانىم ەسىمدە" دەگەن ەرەكشە تولعانىسى ايقىنداي تۇسەدى. ۇلتىمىزعا ءتان بىلىمقۇمارلىق – ۇلكەن قاسيەت.
اباي – ادامزات تاريحىنىڭ تەرەڭ قاتپارلارى مەن ۇدەمەلى دامۋ استارلارىنا وي بارلاتىپ, دۇنيەجۇزىلىك وركەنيەت كوشىندەگى قازاق حالقىنا سىندارلى پىكىرلەرىن ايتۋ ارقىلى ىزگىلىكتى دامۋ مەن وركەندەۋدىڭ ناق جولىن كورسەتكەن تۇلعا. ەلباسىنىڭ: "...حاكىم ابايدىڭ وسيەتىنە جۇگىنىپ, ەلىمنىڭ بولاشاعىنا جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراعانىم حاق" دەگەن ويىنىڭ تاريحي اسپەكتىسى وسىنداي ەلدى ىلگەرلەتەتىن يگىلىكتى باستامالارىندا بولعانىنا تاريح كۋا. بۇگىنگى جاڭا قازاقستان – سونىڭ جارقىن كورىنىسى.
ۇلت كوشباسشىسى: "كەيدە ءبىزدىڭ بۋىن ءومىر بويىنا ۇلى اباي مەكتەبىنەن, ياعني عۇلامانىڭ مۇحيتتاي شالقار وي قازىناسىنان تولاسسىز ءبىلىم الىپ كەلە جاتقانداي كورىنەدى» دەپ, ۇلتتىق جاڭعىرۋ نەگىزدەرىن تاريحتىڭ تەرەڭ قويناۋىنان زەردەلەيدى. تۇركى دۇنيەسىندەگى تونىكوكتەن باستاپ ابايدىڭ وزىنە دەيىنگى تاريحىمىزدىڭ نەبىر تۇلعالارى تاعىلىمىن ەسكە تۇسىرەدى. راسىندا, تاريح كوشى توقتاۋسىز. جاڭا جاھاندىق جاعدايدا سانالى, ءبىلىمدى, بىلىكتى, مادەنيەتتى ۇلت قانا جاسامپازدىق يدەيالاردى جۇزەگە اسىرىپ, زور مۇمكىندىكتەرگە, جاقسى ومىرگە يە بولماق. ەلباسى وي-يدەياسىنىڭ ءتۇبىرى – وسى.
ء"وز ەلىمدى ۇشپاققا قالاي شىعارامىن؟ الەمنىڭ ەڭ الدىڭعى قاتارلى جۇرتتارىنىڭ قاتارىنا قالاي قوسامىن؟" دەگەن ساۋالدارعا ۇزدىكسىز جاۋاپ ىزدەگەن اۆتور ونى اباي ونەگەلەگەن قاعيدالاردان تابادى.
اباي ارمانىمەن ۇشتاسقان ەلباسى ارمانى زياتكەر ءھام جاسامپاز ۇلتتى جانە تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتىن ەرەن قايراتكەرلىك قىزمەت جولدارىمەن ايشىقتاپ بەرەدى. ەلدىكتىڭ تۋىن كوتەرۋ – تاريحتاعى ەڭ ورەلى ءىس.
ەلباسى ماقالاسىنداعى اباي اماناتىنا ادالدىق – بۇگىنگى الەم تانىعان قازاق ەلى جانە ونىڭ زور جەتىستىگى ەكەنى تاريحي شىندىق. "ابايدىڭ وسى ارمانىنىڭ ورىندالعانىنا, ەسىلدىڭ جاعاسىندا ەڭسەلى بايتاق قالانىڭ ىرگە تەۋىپ, بوي كوتەرۋىنە مۇرىندىق بولعانىما مىڭ دا ءبىر شۇكىرشىلىك ەتەمىن" دەپ, ۇلت كوشباسشىسى تاۋەلسىزدىك سيمۆولىنا اينالعان ەلوردامىزدى, ەڭسەلى مەملەكەتىمىزدى جوعارى قويادى. مىنە, بۇگىنگى قوعام ءتالىم-تاعىلىم الاتىن ادامزاتتىق ىستەر مازمۇنى دا وسى. ۇلتتىق ماقساتتارعا جەتۋدە اباي اماناتىن ۇستانساق, ءالى تالاي يگى ناتيجەلەرگە جەتەتىنىمىز انىق. ماقالاداعى ايشىقتى تۇجىرىمدار نەگىزىندە جاستار وزدەرىنىڭ ومىرلىك ۇستانىمدارىن ەرەكشە نازارعا الىپ, جەتە ءتۇزۋى ءتيىس.
"اباي اماناتى" ماقالاسى – بىزگە, قازاقستان ازاماتتارىنا, جاڭا بيىكتىكتەرگە ۇمتىلۋعا نەگىز بەرەتىن تاريحي قۇجات. اباي قۇنانباي ۇلى زەردەلەپ-سارالاپ بەرگەن قۇندىلىقتار جۇيەسىندە ۇلتىمىزدى الەمدىك كەڭىستىككە بارىنشا تانىمال ەتۋ جانە بارلىق ورىستەر شەڭبەرىندەگى جەتىستىكتەرىمىز ارقىلى جارقىراتا كورسەتۋ – ورتاق ماقساتىمىز.
"ابايشا قاراپ, ابايشا قاستەرلەۋ" دەگەن ەلباسى قاعيداسىن ومىرلىك ۇستانىمعا اينالدىرۋ – ەڭ ابزال ءىس.
ەرلان سىدىقوۆ,
ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى
ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, اكادەميك
