ءتارتىپ ساقشىلارى قازىر قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋمەن قاتار ادامداردى نەبىر قاۋىپ-قاتەردەن قۇتقارۋشى دا. لاۋلاعان وتتىڭ ىشىنە يمەنبەي كىرەتىن دە, سۋعا كەتكەندەردى قۇتقاراتىن دا, ءوزىن-ءوزى ولىمگە قيىپ بيىكتەن سەكىرمەكشى بولعانداردى امان الىپ قالاتىن دا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى. قوعام مەن مەملەكەت الدىندا قابىلداعان انتتارىنا ادالدىق تانىتىپ, وزگەنىڭ ءومىرى ءۇشىن ءوز ومىرلەرىن قۇربان ەتكەن ساقشىلار قانشاما؟! تاۋەلسىزدىك العان 30 جىلعا جۋىق ۋاقىتتىڭ ىشىندە 791 پوليتسيا قىزمەتكەرى قىزمەت بابىندا قازا تاپسا, 2555 قىزمەتكەر جاراقات الدى.
پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ وسىنداي جانكەشتى ەڭبەگىنە كولەڭكە تۇسىرەتىندەر دە از ەمەس. حالىقپەن بەتپە-بەت جۇمىس ىستەيتىن بولعاندىقتان ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ ءاربىر ارەكەتى مەن ءسوزى ادامداردىڭ كوز الدىندا. وسىندايدا ەلدىڭ سەنىمىنەن شىعا الماي, كەرى پىكىر قالىپتاستىراتىن ارىپتەستەرىمىزدىڭ بولۋى ارينە وكىنىشتى. پوليتسيانىڭ بەدەلى – قوعامنىڭ بەدەلى ەكەنى ايقىن. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ىشكى ىستەر ورگاندارىن جەتىلدىرۋ باعىتىندا جاسالىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىندە پوليتسيانىڭ بەدەلى كوتەرىلىپ كەلە جاتقانى ءسوزسىز. پوليتسيا مارتەبەسىن ارتتىراتىن – حالىقپەن جاقىن قارىم-قاتىناس جاساۋ مەن اشىقتىق. كەڭەستىك كەزدەگى ميليتسيانىڭ بيىك بەدەلىن الاسارتىپ العان قازىرگى پوليتسيانىڭ نەگىزگى قارۋى – قىزمەتكە ادالدىق. بۇل ورايدا ساقشىلاردىڭ اراسىنداعى سىبايلاس جەمقورلىقتى بولدىرماۋ ءۇشىن ارنايى باعدارلامالار قابىلدانىپ, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەتتەرمەن جانە قوعامدىق ۇيىمدارمەن مەموراندۋمدار جاسالۋدا.
سىبايلاستىقتىڭ الدىن الاتىن ءتيىمدى شارالاردىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدى اۆتوماتتاندىرۋ. بۇگىندە ىشكى ىستەر ورگاندارى كورسەتەتىن 36 قىزمەتتىڭ 30-ى, ياعني 83 پايىزى اۆتوماتتاندىرىلعان. قىزمەتكەرلەردىڭ ادامدارمەن تىكەلەي بايلانىس جاساي وتىرىپ اتقارىلاتىن كولىكتى تىركەۋ, جۇرگىزۋشى كۋالىگىن بەرۋ, جول ءجۇرۋ ەرەجەسىنەن ەمتيحان قابىلداۋ سياقتى قىزمەتتەر حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنا بەرىلدى. وسىنداي جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە ىشكى ىستەر ورگاندارىنداعى جەمقورلىق قىلمىستارى ايتارلىقتاي ازايدى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى جولداۋىندا: «جۇرتقا جاقىن پوليتسيا» قاعيداتى بويىنشا جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ مەيلىنشە تۇتاس رەفورماسىن جاساۋ قاجەتتىگى ءپىسىپ-جەتىلدى. وسىعان وراي ۋچاسكەلىك ينسپەكتوردىڭ رولىنە باسا ءمان بەرىلەتىن بولادى», دەگەن ەدى. بۇل مىندەتتەر پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەپ وتىر.
ىشكى ىستەر ورگانىندا پوليتسيا بەدەلىن كوتەرۋگە بىردەن-ءبىر اسەر ەتەتىن قىزمەتكەر – ۋچاسكەلىك ينسپەكتور. ويتكەنى ول – جۇرتقا جاقىن پوليتسيا قىزمەتكەرى. كەز كەلگەن وقيعانىڭ باسىنا ءبىرىنشى بولىپ جەتەتىندىكتەن ۋچاسكەلىك ينسپەكتوردىڭ بىلىمدىلىگى مەن بىلىكتىلىگى وتە ماڭىزدى.
بۇگىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا وراي ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە باعىتتالعان زاڭنامالىق شارالار ازىرلەنۋدە. ىشكى ىستەر ءمينيسترى ە.تۇرعىمباەۆ جولداۋداعى مىندەتتەردى ورىنداۋ ماقساتىمەن جەرگىلىكتى جەرلەردەگى ۋچاسكەلىك پۋنكتتەرىنە جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىلەتىنىن, سونداي-اق قوسىمشا ۋچاسكەلىك پۋنكتتەرى سالىناتىنىن, ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلاردىڭ قىزمەتتىك كولىكتەرمەن قامتاماسىز ەتىلەتىنىن مالىمدەگەن بولاتىن. جۇزەگە اساتىن بۇل ءىستىڭ دە پوليتسيا بەدەلىن كوتەرۋگە ىقپالى زور بولماق.
جولداۋدا «ازاماتتاردىڭ ماسەلەلەرىن تىڭداپ, كورىپ قانا قويۋ جەتكىلىكسىز. ەڭ باستىسى – دۇرىس جانە ءادىل شەشىم شىعارۋ قاجەت», دەگەن تاپسىرما بەرىلدى. بۇل ورايدا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ءوز جۇمىسىنىڭ اشىقتىعىنا دا ەرەكشە ءمان بەرۋدە. تۇرعىنداردىڭ سەنىمىن ارتتىرۋ جانە حالىقپەن اشىق-جارقىن كەزدەسۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءبىر جولى – تۇرعىنداردى كەدەرگىسىز قابىلداۋ. ءاربىر ارىز-شاعىمنىڭ ارتىندا ءبىر ادامنىڭ عانا ەمەس, ءبىر وتباسىنىڭ تاعدىرى تۇراتىنى بەلگىلى. سوندىقتان دا مينيسترلىك باسشىلارى ازاماتتاردى قابىلداۋ ءتارتىبىن قايتا قاراپ, بۇگىندە بۇل ءىس جۇيەلى جۇزەگە اسىرىلۋدا. ال وبلىستىق, اۋداندىق جانە قالالىق پوليتسيا باسشىلارى مەن ورىنباسارلارى ادامداردى قابىلداۋدى جيىلەتتى.
«حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى اياسىندا ۇيىمداستىرىلاتىن «جولدا قابىلداۋ» اكتسياسى دا ادامدارمەن تىكەلەي بايلانىس جاساۋدىڭ ۇتىمدى جولى. تۇرعىندارعا پوليتسيا قىزمەتى جايلى اقپاراتتاردى الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى دا حابارلاپ وتىرۋدىڭ پايداسى زور بولۋدا. «جۇرتقا جاقىن پوليتسيا» قاعيداتىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا اتقارىلىپ جاتقان تاعى ءبىر جۇمىس – پوليتسيا قىزمەتىنە باعا بەرۋدە قوعامدىق پىكىرمەن ساناسۋ دەسەك, وسى باعىتتا تاۋەلسىز ينستيتۋتتار الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدە.
پوليتسيانىڭ مارتەبەسىن كوتەرەتىن بىلىكتى كادرلار ەكەنى داۋسىز. ىشكى ىستەر ورگاندارىنا ءبىلىمدى دە بىلىكتى كادرلار دايارلاۋدا اتقارىلعان ناقتى جۇمىستاردىڭ ءبىرى – ۆەدومستۆولىق ءبىلىم بەرۋدى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى. مينيسترلىككە قاراستى وقۋ ورىندارىنىڭ سانىن ازايتا وتىرىپ, باكالاۆريات باعدارلاماسى بويىنشا ماماندار دايارلاۋدان باس تارتقانىمىز بەلگىلى. بۇل وزگەرىستەگى نەگىزگى ماقسات – ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ مەن مەملەكەتتىڭ بەرىكتىگىن ساقتاۋعا جاۋاپتى پوليتسيانىڭ كادرلىق ساپاسىن جاقسارتۋ. سوڭعى كەزدە ىشكى ىستەر ورگاندارىندا اتقارىلىپ جاتقان رەفورما تالاپتارىن ەسكەرە وتىرىپ كادردى ساپالى تۇردە ىرىكتەۋگە باسا نازار اۋدارىلۋدا.
حالىقتىڭ پوليتسياعا دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋدا قىلمىستىڭ اشىلۋى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. بۇگىنگى تەحنولوگيا قارىشتاپ دامىعان زاماندا قىلمىستى اشۋ جانە تەرگەۋدىڭ قولدانىلىپ جۇرگەن ادىستەرى مەن تاسىلدەرىن IT-تەحنولوگيا باسىپ وزعانى انىق. قازىر ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتىنىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن جانە اقپاراتتىق كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيانى قولدانۋ ارقىلى جاسالعان قۇقىقبۇزۋشىلىقتاردى اشاتىن قىزمەتكەرلەردى دايارلاۋعا دەگەن جاۋاپكەرشىلىك زور.
بىلتىردان بەرى ىشكى ىستەر ورگاندارىندا وڭتايلاندىرۋ جۇمىستارى جۇرۋدە. باسقارۋ بۋىندارىن قىسقارتۋ ەسەبىنەن ۇنەمدەلگەن قارجى قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسىن ارتتىرۋعا جۇمسالىپ كەلەدى. ورگان قىزمەتكەرلەرىن باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن شەشۋدە پاتەر جالداپ تۇراتىن قىزمەتكەرلەرگە وتەماقى تولەۋ ءتيىمدى ءادىس بولىپ وتىر.
پوليتسيا بەدەلىن كوتەرۋدە قىلمىستىڭ الدىن الۋ جۇمىستارىن ۇتىمدى ۇيىمداستىرۋدىڭ الار ورنى ەرەكشە. بۇگىندە وسىنداي العى شەپتە جۇرەتىن قىزمەتكەرلەردى پلانشەتتەرمەن, بەينەتىركەگىشتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جىلدانجىلعا جاقسارىپ كەلەدى. بەينە باقىلاۋ كامەرالارىنىڭ دا قىلمىستىڭ الدىن الۋعا جانە اشۋعا ىقپالى زور بولىپ وتىر. سوتقا دەيىنگى ءوندىرىستى اۆتوماتتاندىرۋعا توقتالساق, بيىل 60 مىڭنان استام قىلمىستىق ءىس ەلەكتروندى فورماتتا تىركەلدى. بۇل كورسەتكىش الداعى ۋاقىتتا ارتا بەرەتىنى ءسوزسىز.
وكىنىشكە قاراي, ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ قىزمەتىنە ايتىلار سىن دا از ەمەس. ولاردىڭ ىشىندە راسىمەن مويىنداۋعا بولاتىنىن ايتپاعاندا, «تيسە تەرەككە, تيمەسە بۇتاققا» دەگەن پىكىرلەر قازاقستاندىق پوليتسيانىڭ بەدەلىن تۇسىرەتىنى انىق.
ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
جالپى بۇل قۇبىلىسقا بەيجاي قاراۋعا بولمايدى. پوليتسيانىڭ بەدەلىن كوتەرۋگە بىردەن-ءبىر ىقپال ەتەتىن بىرقاتار جولدار بار. سونىڭ ءبىرى – قازاقستاندىق پوليتسيانىڭ ەرلىكتەرى مەن قىزمەت بارىسىنداعى قيىندىقتارى تۋرالى فيلمدەر دايىنداۋ. مىسالى, الىسقا بارماي-اق رەسەيدىڭ تەلەارنالارىندا پوليتسيانىڭ جانكەشتى جۇمىسىن ناسيحاتتايتىن, ولاردىڭ تاپقىرلىعى مەن كاسىبيلىگىن كورسەتەتىن فيلمدەر تاۋلىك بويى بەرىلەدى. ءبىزدىڭ قاتارىمىزدا دا ءدال سونداي قىزمەتكەرلەر از ەمەس. ءتىپتى كۇنى كەشە عانا پەدوفيلدى ۇستاۋ ءۇشىن 13-قاباتتان سەكىرگەن قازاق پوليتسەيى باقىتجان باكىروۆ تۋرالى نەگە كينو تۇسىرمەسكە؟! وقيعا بارىسىنىڭ ءوزى كينو تىلىنە سۇرانىپ تۇرعان سيۋجەت ەمەس پە؟ بىزدە كەرىسىنشە, كۇنى-ءتۇنى تەلەديداردىڭ بەتىن بەرمەيتىن ءازىل-سىقاقشىلاردىڭ «تۇزدىعى» پوليتسيانىڭ بەدەلىن تۇسىرەتىن كورىنىستەر. «بوياۋشى بوياۋشى دەسە, ساقالىن بوياپتى» دەگەندەي, ءتارتىپ ساقشىلارىن ءاجۋالاۋ قازىر سانگە اينالىپ كەتكەندەي.
سوندىقتان ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنە كۇيە جاعۋشىلار مەن اجۋاعا اينالدىرۋشىلارعا توسقاۋىل قوياتىن زاڭناما كەرەك. بيىلعى جولداۋدا «ۋچاسكەلىك ينسپەكتوردىڭ مارتەبەسىن زاڭناما ارقىلى ارتتىرىپ, ونىڭ ءونىمدى جۇمىس ىستەۋىنە مول مۇمكىندىك بەرگەن ءجون. ول ازاماتتار الدىندا تانىمال, قولجەتىمدى ءارى بەدەلدى بولۋعا, سولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا ءتيىس», دەدى ەل پرەزيدەنتى. ەندەشە پوليتسيانىڭ بەدەلىن قالاي كوتەرۋگە بولادى دەگەن ءتۇيىننىڭ تارقاتىلۋىنا تەك ىشكى ىستەر ورگاندارى عانا ەمەس, يدەولوگيا سالاسىنىڭ دا اتسالىسقانى ءجون.
ءالىمجان جارىلقاعانوۆ,
زاپاستاعى پولكوۆنيك
