ءبىر پاتەنت 8 ەلدە قولدانۋعا جارايدى
قۇجات قارىزدىق ەڭبەك سالاسىندا ەڭبەك ەتۋشى ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قورعاۋعا, سونداي-اق جۇمىس بەرۋشىلەر تاراپىنان ولاردىڭ ەڭبەك ءۇشىن سىياقى الۋ قۇقىعى ساقتالۋىن, ەڭبەك جاعدايلارىن قاۋىپسىزدىك جانە گيگيەنا تالاپتارىنا سايكەس قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنگەن زاڭ جوباسى قارىزدىق ەڭبەك سالاسىن قۇقىقتىق رەتتەلمەۋىنە بايلانىستى ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيانىڭ 24-بابىندا كەپىلدىك بەرىلگەن قۇقىقتارىن بۇزۋشىلىقتى جويۋ جانە الدىن الۋ ماقساتىندا ازىرلەندى.
اتالعان قۇجاتقا قاتىستى بايانداما جاساعان ءماجىلىس دەپۋتاتى قانات ءمۋسيننىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسىنىڭ نورمالارى قارىزدىق ەڭبەك سالاسىندا ەڭبەك ەتۋشى ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قورعاۋعا, سونداي-اق جۇمىس بەرۋشىلەر تاراپىنان ولاردىڭ ەڭبەگى ءۇشىن سىياقى الۋ قۇقىعى ساقتالۋىن, ەڭبەك جاعدايلارىن قاۋىپسىزدىك جانە گيگيەنا تالاپتارىنا سايكەس قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
زاڭ جوباسىندا ەڭبەك كودەكسىنە ەڭبەك قاتىناستارى جۇيەسىندەگى قارىزدىق ەڭبەك سالاسىنىڭ وبەكتىلەرى مەن سۋبەكتىلەرىن ايقىنداۋ بولىگىندە جاڭا ۇعىمدار ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. پەرسونالدى بەرۋ جونىندەگى قىزمەتتى جۇزەگە اسىراتىن زاڭدى تۇلعالار, ونىڭ ىشىندە جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جەكەشە اگەنتتىكتەرى – «جىبەرۋشى تاراپ», قارىزدىق ەڭبەكتى پايدالاناتىن زاڭدى جانە جەكە تۇلعالار «قابىلداۋشى تاراپ» رەتىندە ايقىندالعان.
سونداي-اق «قابىلداۋشى تاراپتىڭ جۇمىسشىلارى», «پەرسونالدى بەرۋ» دەگەن جاڭا انىقتامالار, «ەڭبەك مىندەتتەرى», «ەڭبەك قىزمەتىنە بايلانىستى جازاتايىم وقيعا» ۇعىمدارى ناقتىلانعان وزگەرىس ەنگىزىلەدى.
بۇدان باسقا, ەڭبەك كودەكسىندە قابىلداۋشى جانە جىبەرۋشى تاراپتار جۇمىسشىسىنىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى ەسكەرىلمەك. ماسەلەن, قابىلداۋشى تاراپ جۇمىسكەرلەرىنىڭ نەگىزگى جالاقىسىنان تومەن ەمەس جالاقى مولشەرىن رەتتەيتىن نورمالارمەن تولىقتىرۋ ۇسىنىلعان. بۇدان بولەك, تاراپتاردىڭ قۇقىقتارى, مىندەتتەرى مەن جاۋاپكەرشىلىگى, قارىزدىق جۇمىسكەردىڭ ەڭبەك قىزمەتى ۋاقىتىنداعى جازاتايىم وقيعالار كەزىندەگى تەرگەپ-تەكسەرۋ ءتارتىبىن جانە پەرسونالدى بەرۋ جونىندەگى قىزمەتتەردى كورسەتۋ بويىنشا قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبىن رەتتەيتىن نورمالار قاراستىرىلعان.
زاڭ جوباسىندا كاسىپكەرلىك كودەكسكە جانە «قىزمەتكەر ەڭبەك (قىزمەتتىك) مىندەتتەرىن اتقارعان كەزدە ونى جازاتايىم وقيعالاردان مىندەتتى ساقتاندىرۋ تۋرالى», «حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ تۋرالى» زاڭدارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ ۇسىنىلادى.
زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين قۇجاتقا قاتىستى ءوز پىكىرىمەن ءبولىستى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل قادام جۇمىسشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
«قاي كەزەڭدە دە ەڭبەك ماسەلەسى وتە ماڭىزدى. سوندىقتان بۇل سالانى ارقاشاندا زاڭ دەڭگەيىندە قورعاۋ ءۇشىن دەر كەزىندە ناقتى قادامدار جاسالىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىرى – بۇگىنگى ماقۇلداعان زاڭ جوباسى. قۇجاتتا قارىزدىق ەڭبەكتى رەتتەۋ نورمالارى ەنگىزىلدى. بۇل ازاماتتاردى جۇمىسپەن قامتۋ جانە ولاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن ساقتاۋعا باعىتتالعان تاعى ءبىر مۇمكىندىك», دەدى ن.نىعماتۋلين.
جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار ەۋرازيالىق پاتەنت كونۆەنتسياسىنا ونەركاسىپتىك ۇلگىلەردى قورعاۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى.
زاڭ جوباسىنا قاتىستى بايانداما جاساعان ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, حاتتامانىڭ ماقساتى – ونەرتابىسقا ارنالعان ەۋرازيالىق پاتەنتتەردى تىركەۋدىڭ قولدانىستاعى جۇيەسىنە ۇقساس ونەركاسىپتىك ۇلگىلەرگە قاتىستى قۇقىقتاردى الۋدىڭ وڭىرلىك جۇيەسىن قۇرۋ.
«حاتتامادا ونەركاسىپتىك ۇلگىلەرگە ەۋرازيالىق پاتەنتتەردىڭ قۇقىقتىق قورعاۋ ەرەكشەلىكتەرى, ارەكەت ەتۋ قاعيداتتارى, ءوتىنىش بەرۋشىلەردىڭ, قۇقىق يەلەنۋشىلەردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى, سونداي-اق ەۋرازيالىق پاتەنت ۆەدومستۆوسى جۇزەگە اسىراتىن مىندەتتەمەلەر مەن ۋاكىلەتتىكتەر كوزدەلگەن. اتالعان زاڭ جوباسى وڭىرلىك پاتەنت جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ەنگىزىلىپ وتىر», دەدى ۆەدومستۆا باسشىسى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, حالىقارالىق پاتەنتتەۋ كەزىندە ءار مەملەكەتتە جەكە ءوتىنىم بەرۋ جانە جەكە تولەمدەردى تولەۋ ايتارلىقتاي اكىمشىلىك كەدەرگى كەلتىرەدى. دەپۋتاتتار نازارىنا ۇسىنىلعان قۇجاتتى قابىلداعان جاعدايدا ءبىر پاتەنت ارقىلى 8 ەلدە قۇقىقتىق قورعاۋعا مۇمكىندىك تۋماق.
«قازاقستاندىق ءوتىنىم بەرۋشىلەر ءۇشىن وڭىرلىك جۇيەنىڭ ارتىقشىلىعى – وبەكتىنى سەگىز مەملەكەتتە ءبىر ۋاقىتتا قورعاۋ ءۇشىن ەۋرازيالىق پاتەنت ۆەدومستۆوسىنا جۇگىنۋ. بۇل جۇيە ەۋرازيالىق اۋماقتا ساۋدا جاساۋ بارىسىندا ونەركاسىپتىك ۇلگىلەردى قورعاۋدىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا جانە وسى جۇيەنىڭ مۇشە مەملەكەتتەرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وڭىرلىك پاتەنت ەۋرازيالىق نارىققا باعىتتالعان وتاندىق تاۋار وڭدىرۋشىلەرىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن ارتتىرادى», دەدى م.بەكەتاەۆ.
حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ ناتيجەسىندە وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ونەركاسىپتىك ۇلگىسىنە العان پاتەنتى ەۋرازيالىق پاتەنتتەۋ جۇيەسىنە قاتىسۋشى 8 مەملەكەتتە – ارمەنيا, ازەربايجان, بەلارۋس, قىرعىزستان, قازاقستان, رەسەي, تۇرىكمەنستان جانە تاجىكستاندا قولدانىلۋعا مۇمكىندىك بار.
وسى جۇيەنى قۇرۋ رەسپۋبليكادان تىس جەرلەردە ونەركاسىپتىك ۇلگىلەرگە قورعاۋ الۋ راسىمدەرىن جەڭىلدەتۋگە جانە ەۋرازيالىق پاتەنت ۇيىمىنىڭ ەۋرازيالىق پاتەنت ۆەدومستۆوسىنا ءبىر ءوتىنىم بەرۋ جولىمەن اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ۇرلىق ازايماي تۇر
جالپى وتىرىس بارىسىندا پالاتا بىرقاتار جاڭا زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا الدى. ولار: قىلمىستىق پروتسەستە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ تۋرالى كودەكسكە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ, سونداي-اق ۇلتتىق قوردان 2020 – 2022 جىلدارعا ارنالعان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت پەن بيۋدجەت زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭ جوبالارى.
سونىمەن قاتار جۇمىسقا العان زاڭ جوبالارىنىڭ قاتارىندا اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە ەكولوگيا ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى, سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى جانە ەنەرگيا ۇنەمدەۋ مەن تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە اۋداندىق, قالالىق جانە اۋىلدىق بيلىك دەڭگەيلەرىنىڭ دەربەستىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن كەڭەيتۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى تۇزەتۋلەر ەنگىزەتىن زاڭ جوبالارى بار.
سونداي-اق پالاتانىڭ بەيىندى كوميتەتتەرى قورىتىندى ازىرلەۋ مەرزىمدەرىن شىعارۋ ءۇشىن بىرقاتار راتيفيكاتسيالىق زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا الدى. ولار ەاەو تاۋار مەن قىزمەت كورسەتۋ بەلگىلەرى جانە تاۋارلار شىعارىلعان جەرلەردىڭ اتاۋلارى تۋرالى شارتتى جانە قازاقستان مەن ازەربايجان اراسىنداعى ازاماتتاردىڭ ءوزارا ۆيزاسىز جول جۇرۋلەرى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى.
بۇدان بولەك, قازاقستان مەن ازيا دامۋ بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمدى (جاي وپەراتسيالار) (COVID-19-عا قارسى كۇرەس جونىندەگى بەلسەندى شارالار مەن شىعىستاردى قولداۋ باعدارلاماسى) جانە قازاقستان مەن ازيا ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالار بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمدى (COVID-19-عا قارسى كۇرەس جونىندەگى بەلسەندى شارالار مەن شىعىستاردى قولداۋ باعدارلاماسى) راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى بار.
وتىرىس سوڭىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى رومان سكلياردىڭ اتىنا ساۋال جولداعان ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرسۇلتان بەكتۇرعانوۆ ەلىمىزدەگى اۆتوكولىك ۇرلىعىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى.
«ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ۇسىنعان مالىمەتىنە سايكەس, كەيىنگى 2 جىل جانە 2020 جىلدىڭ 8 ايى ىشىندە 5 132 كولىك ۇرلانىپ, سونىڭ تەك 1 922 كولىك يەلەرىنە قايتارىلدى. جالپى, اۆتوكولىگىنىڭ جوعالۋى جانە ونىڭ تابىلماي كەتۋى جابىرلەنگەن كولىك يەسىنە اۋىر تيەتىنى بەلگىلى. ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, 2019 جىلى 1 490 اۆتوكولىك ۇرلانىپ, ونىڭ 671-ءى عانا تابىلعان. ال بيىلعى 8 ايدا 1 733 اۆتوكولىك ۇرلانىپ, 233-ءى عانا تابىلىپ وتىر», دەدى دەپۋتات.
ە.بەكتۇرعانوۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇنىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭى ءبىرى – اۆتوكولىك قۇرالدارىن ەكىنشى رەتتىك ەسەپكە الۋ نەمەسە شەشۋ كەزىندە اۆتوكولىكتىڭ شاناعى مەن قوزعالتقىشىنىڭ نومىرلىك بەلگىلەرىن ۆيزۋالدى تەكسەرۋ جۇرگىزۋدى الىپ تاستاۋ. دەپۋتات كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, كەيىنگى 2 جىلدا جانە 2020 جىلدىڭ 8 ايىندا ەكى رەتتىك ساناققا قويىلعان كولىكتەردىڭ سانى 2 325 820 قۇراعان. ە.بەكتۇرعانوۆ وسىعان بايلانىستى شاناقتىڭ جانە قوزعالتقىشتىڭ نومىرلىك بەلگىلەرىنىڭ تۇپنۇسقالىعى بولىگىندە جانە كولىكتى ەكىنشى رەتتىك قايتا تىركەۋ كەزىندە سايكەستىگىن تەكسەرۋدى قايتا ىسكە اسىرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى سۇرادى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى البەرت راۋ باس پروكۋرورعا ساۋال جولداپ, زاڭسىز التىن ىزدەۋشىلەردى قىلمىستىق جازاعا تارتۋدى تالاپ ەتتى. ونىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە التىن كەندەرىنەن شيكىزات ۇرلاعاندار ازايار ەمەس.
«بىرقاتار ايماقتا ۇزاق جىلدان بەرى التىن شيكىزاتىن ۇرلاۋ ارەكەتتەرى تىيىلماي كەلەدى. اسىرەسە اقمولا وبلىسىنداعى «قازاقالتىن» تاۋ-كەن كونتسەرنىنىڭ جاعدايى ۋشىعىپ كەتكەن. ول جەردە 2015-2020 جىلدارى ارالىعىندا كاسىپورىنعا قاراستى نىسانداردا 32 مىڭنان استام زاڭسىز التىن ىزدەۋشىلەر ۇستالعان», دەدى دەپۋتات.
بۇعان دەيىن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى زاڭناماعا وزەرىستەر ەنگىزىلگەن-ءدى. اتالعان قۇجاتقا سايكەس, قورعالاتىن نىسانعا زاڭسىز كىرگەنى ءۇشىن 15 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە (1 ايلىق ەسپتىك كورسەتكىش – 2 778 تەڭگە) ايىپپۇل قاراستىرىلعان. نەمەسە كۇدىكتى ەكى اپتاعا قاماۋعا الىنادى. ا.راۋدىڭ سوزىنە سەنسەك, مۇنداي شارالار جاعدايدى تۇزەتپەدى, ءتارتىپ بۇزۋشىلار ءالى دە ازايعان جوق.
«ماسەلەن, 2019 جىلدىڭ اقپانى مەن 2020 جىلدىڭ تامىز ايى ارالىعىندا 5 700 زاڭسىز التىن ىزدەۋشىلەر ۇستالىپ, پوليتسياعا تاپسىرىلدى. ولاردىڭ باسىم بولىگى – 4 400 ادام ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتى ەكىنشى رەت جاساعان. 3697 ادام جاۋاپقا تارتىلدى», دەدى ا.راۋ.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, زاڭسىز التىن ىزدەۋشىلەر جارىلعىش زاتتاردى ءجيى پايدالانادى. بۇعان قاتىستى قىلمىستىق ىستەر دە قوزعالعان. الايدا التىن ىزدەۋشىلەر مەن ساتىپ الۋشىلاردى قىلمىستىق كودەكستىڭ 196-بابى بويىنشا جاۋاپقا تارتۋ مۇمكىن ەمەس. سەبەبى التىن شيكىزاتى «قىلمىستىق جولمەن تابىلعان مۇلiك» بولىپ سانالمايدى.
«وسىلايشا, زاڭسىز التىن اينالىمى ءوندىرۋشى كومپانيالاردىڭ جۇمىسىن قيىنداتىپ وتىر. ەكونوميكاعا دا ايتارلىقتاي شىعىن كەلتىرەدى. ويتكەنى بيۋدجەتكە ءتيىستى سالىقتار مەن تولەمدەر تۇسپەيدى. وسىعان بايلانىستى باقىلاۋدى كۇشەيتىپ, اسىل مەتالداردىڭ زاڭسىز اينالىمى ءۇشىن قىلمىستىق جازانى ەنگىزۋدى سۇرايمىز», دەدى دەپتۋتات.
كەيبىر اۋىلداردا اۋىز سۋ جوق
دەپۋتات جامبىل احمەتبەكوۆ پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ اتىنا رەسمي ساۋال جولداپ, اۋىل تۇرعىندارىن مازالاپ وتىرعان اۋىز سۋ ماسەلەسىن كوتەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, وسى سالاعا بولىنگەن ميللياردتاعان تەڭگەگە قاراماستان, ءالى كۇنگە «تىرشىلىك نارىنە» قول جەتكىزە الماي وتىرعان اۋىلدار جەتەرلىك.
«ماجىلىسكە اقمولا وبلىسىنىڭ قورعالجىن اۋدانى, قىزىلساي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ شالقار اۋىلىنان «اقساقالدار القاسى جانە اۋىل تۇرعىندارى اتىنان 51 ادام قول قويعان ۇجىمدىق حات-ۇندەۋ كەلىپ ءتۇستى. حالىقتىڭ سۇراۋى بىرەۋ عانا. ول – اۋىز سۋ. اۋىز سۋ – اۋامەن قاتار ادام ءومىرى ءۇشىن ەڭ قاجەتتى ماسەلە ەكەندىگىنە ەشكىم تالاسپايدى جانە وسى ماڭىزدى ماسەلە ءۇشىن «اقبۇلاق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ميللياردتاعان قاراجات ءبولىندى. وكىنىشكە قاراي, مەملەكەت اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قانشاما ملرد قاراجات بولسە دە, حالىقتى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە ءالى كۇنگە دەيىن تولىق قول جەتكىزە الماي كەلەمىز», دەدى دەپۋتات.
ج.احمەتبەكوۆتىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرىنە ساي, 2014 جىلى قورعالجىن-شالقار باعىتىنداعى ۇزىندىعى 29,5 شاقىرىم سۋ قۇبىرى ماگيسترالىنىڭ 95 پايىزعا توزعاندىعى راستالدى. قۇبىر جۇيەسى 1970 جىلى سالىنعان. وسىعان بايلانىستى 2015 جىلدان باستاپ اۋىز سۋ اۋىلعا اۆتوكولىكپەن تاسىمالدانادى. شالقار اۋىلىنىڭ ىشكى سۋ تارتۋ قۇبىرى 2010 جىلى سالىنىپ, 2014 جىلعا دەيىن قولدانىلعان. الايدا كەيىننەن قاراۋسىز قالعاندىقتان, قازىر قايتا جوندەۋدى قاجەت ەتەدى.
«كۇزدىڭ جاۋىن-شاشىنى كەزىندە, قىستىڭ بورانىندا جول جابىلعان كەزدەردە اۋىل تۇرعىندارىن اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدە كوپتەگەن قيىندىقتار تۋىندايدى. بىلتىر قاڭتاردىڭ قارلى بورانى كەزىندە اۆتوموبيل جولى جارتى ايعا جۋىق جابىلىپ, قورعالجىن تۇرعىندارى قار ەرىتىپ, مۇز ويىپ ىشۋگە ءماجبۇر بولدى. بۇل جاعداي رەسپۋبليكالىق قازاقستان-1 تەلەارناسىنان كورسەتىلدى. وسى جاعداي ءالى سول كۇيىندە, وكىنىشتىسى بۇل ۇيرەنشىكتى جاعدايعا اينالىپ بارادى. جاعداي وتە كۇردەلى, بىزدەگى ناقتىلانباعان دەرەكتەر بويىنشا قورعالجىن, ءبىرتابان, شالقار اۋىلدارىندا 6 مىڭنان استام ادام تۇرادى. وسى اۋىلداردا 5 مىڭعا تارتا ءىرى قارا, 3 مىڭ جىلقى, 6 مىڭ قوي-ەشكى, 15 مىڭعا تارتا ءۇي قۇسى وسىرىلەدى. ماسەلەنىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن اتالعان ەلدى مەكەندى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاجەتتى قاراجاتتى ءبولۋ مۇمكىندىگىن قاراۋىڭىزدى سۇرايمىز», دەدى ج.احمەتبەكوۆ.
دەپۋتات ۆاسيلي ولەينيك پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءاليحان سمايىلوۆقا جولداعان ساۋالىندا كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەسىن قىلمىستىق-قۇقىقتىق تۇرعىدا قورعاۋ ماسەلەسىن كوتەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, كاسىپكەرلەر قۇقىق قورعاۋ جانە باقىلاۋشى ورگاندار تاراپىنان جاسالاتىن ءتۇرلى قىسىمعا تاپ كەلەدى.
«سوتقا دەيىنگى تەكسەرۋ ورگاندارى كاسىپكەرلەردى نەگىزسىز قىلمىستىق قۋدالاۋعا ۇشىراتقانى ءجيى تىركەلەدى. ماسەلەن, كەيىنگى 4 جىلدا قارجى مينيسترلىگىنە قاراستى ەكونوميكالىق تەكسەرۋ قىزمەتى جۇرگىزگەن ەكونوميكا سالاسىنداعى تەكسەرۋلەرىنىڭ 17,3 پايىزى نەمەسە 2069 ءىس توقتاتىلعان. وعان قوسا, كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىعى تۇسىندىرىلمەيدى جانە كەلتىرىلگەن شىعىن قايتارىلمايدى», دەدى دەپۋتات.
ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامينگە ساۋال جولداعان يۋري تيموششەنكونىڭ ايتۋىنشا, زەينەتاقى قورىنان بەرىلگەن اقشا اليمەنت پەن كرەديت بويىنشا قارىز ءۇشىن ءوندىرىلىپ الىنۋى مۇمكىن.
قازىرگى تاڭدا ۇكىمەت ءتيىستى قۇجاتتاردى ازىرلەپ, زەينەتاقى جيناقتارىن پايدالانۋدى زاڭ جۇزىندە بەكىتۋدى جوسپارلاپ وتىر. الايدا كەيبىر سالىمشىلار بىرقاتار قيىنشىلىققا تاپ بولۋى مۇمكىن.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا ايتىلعان 700 مىڭنان استام سالىمشىلاردىڭ اراسىندا قارىزىن تولەۋگە مىندەتتەلگەندەر بار. ماسەلەن, ولاردىڭ اراسىندا اليمەنت تولەيتىندەر جانە بانكتىك جانە ميكروقارجىلىق ۇيىمدارعا بورىشكەرلەر دە ەنگەن. «سوت ورىنداۋشىسىنىڭ مارتەبەسى مەن اتقارۋ ءوندىرىسى تۋرالى» زاڭنىڭ 98-بابىنا سايكەس, زەينەتاقى جيناقتارى ءوندىرىپ الۋعا جاتپايدى. دەگەنمەن, جولداۋ بويىنشا ءۇي الۋعا, ەمدەۋگە جانە سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرىلەتىن اقشا زەينەتاقى تولەمدەرى بولىپ سانالادى جانە جاڭاعى زاڭدا كورسەتىلمەگەن», دەدى يۋ.تيموششەنكو.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ءوندىرىپ الۋعا جاتپايتىن اقشاعا زەينەتاقى جيناقتارىن عانا ەمەس, زەينەتاقى تولەمدەرىن دە كىرگىزبەسە, كوپ ادام جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋى مۇمكىن. ماسەلەن, ولاردىڭ تولەمدەرىن اليمەنت نەمەسە كرەديتتىك قارىزىن جابۋعا مىندەتتەۋى ىقتيمال.
«وسىلايشا, زەينەتاقى تولەمدەرى ماقساتسىز جۇمسالۋى مۇمكىن دەگەن قاۋىپ بار. سوت ورىنداۋشىلار ول اقشانى ءماجبۇرلى تۇردە ءوندىرىپ الۋى مۇمكىن. سوندىقتان ءتيىستى زاڭداردا ناقتى ءۇش ماقساتتى كورسەتىپ, زەينەتاقى تولەمدەرىن دە ءوندىرىپ الۋعا جاتپايتىن اقشا رەتىندە بەكىتۋ كەرەك», دەدى يۋ.تيموششەنكو.
