كينو • 13 قازان، 2020

رەسەيدە ساقتالعان «التىن قورىمىز» ەلگە قاشان ورالادى؟

247 رەت كورسەتىلدى

قازاق كينوسىنىڭ ءىنجۋ-مارجانى سانالاتىن حالىقتىق مۇرا­لار­مەن قايتا قاۋىشاتىن كۇن الىس ەمەس. ناقتىراق ايتقان­دا، رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك فيلمدەر قورىندا جاتقان كەڭەس وكى­مەتى جىلدارى تۇسىرىلگەن ۇلتتىق فيلمدەرىمىزدىڭ تۇپنۇسقاسىن تسيفر­لى فورماتقا كوشىرۋگە ازىرلىك جۇمىستارى باستالىپ كەتتى.

كسرو-نىڭ كينو وندىرىستىك زاڭدى­لىعىنا سايكەس، كەڭەس وداعى رەسپۋبليكالارىندا تۇسى­رىلگەن بارلىق فيلمدەردىڭ تۇپ­نۇس­قالارىن ماسكەۋ وبلىسىندا ورنالاسقان رەسەيدىڭ مەم­لە­كەتتىك فيلمدەر قورىنا وتكىزۋگە مىندەتتى بولاتىن (دومودەدوۆو قالاسى، «بەلىە ستولبى» اۋدا­نى). سوندىقتان 1925-1993 جىل­­دار ارالىعىندا تۇسىرىلگەن قازاق­ستاندىق فيلمدەردىڭ تاسپالىق تۇپنۇسقالارى اتالعان مەكەمەدە ساقتاۋلى. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، قوردا مىڭنان استام ءتۇرلى جانرداعى تۋىندى ساقتاۋلى، كارتي­نا­لاردىڭ ىشىندە سۇلتان قوجى­قوۆ، ابدوللا قارساقباەۆ، ۆيك­تور چۋگۋنوۆ سىندى وزگە دە قازاق كي­نوسى كلاسسيكتەرىنىڭ شىعارما­لارى بار.

تالايدان بەرى كوتەرىلىپ كەلە جاتقان وزەكتى ماسەلەنىڭ وڭ شە­شىمىن تابۋى بۇگىنگى كورەرمەن عانا ەمەس، وسى سالادا جۇرگەن مامانداردى دا قۋانتقان ۇلكەن جەتىستىك بولدى. ويتكەنى ارحيۆتەگى تاسپادا ساقتاۋلى جاتقان دۇنيەگە ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولى جەتە بەرمەيتىنى انىق. ال بىزدەگى قولدانىلىپ جۇرگەن ازعانتاي كوشىرمەلەر الدەقاشان كەتەۋى كەتىپ، ەسكىرىپ، قايتا كوشىرۋگە جارامسىز بولىپ قالعان.

جۋىردا ۇزاق جىلدان بەرى كينو سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ەرلى-زايىپتى كينەماتوگرافيستەر توقتار مەن جۇبايى مايرا قارساقباەۆتار پرەزي­دەنت قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى­نا­ اشىق حات جازىپ، كينو سالاسىنداعى ون­داعان جىلدار بويى شەشىمى تابىل­ماعان ماسەلەلەرگە جەكە-جەكە توق­تالىپ، كومەك سۇراعان ەدى. ىزىنشە قور­داعى ءتول تۋىندىلارىمىز­دىڭ كوشىر­مەلەرىنىڭ تولىق تىزبەسىن ساتىپ الۋ، سونداي-اق تاسپا­لانعان كوشىر­مەلەردى ساندىق فورماتقا كوشى­­رۋ جۇمىستارىن بىرىزدەندىرۋ بويىن­شا ما­دە­نيەت جانە سپورت مينيستر­لىگىنىڭ قولداۋى­مەن اتال­عان جۇ­مىس­تاردىڭ قولعا الىنعان­دىعى تۋراسىندا ءسۇيىنشى حابار كەشىكپەي جەتتى.

1

سۋرەتتە: پروديۋسەر مايرا قارساقباەۆا مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ولجاس سۇلەيمەنوۆپەن بىرگە. سۋرەت جەكە ارحيۆتەن الىندى.

– حاتىمىزدىڭ پرەزي­دەنت­كە جەتە قويا­تى­نىنا سەن­بەگەن ەدىك. بىراق اشىق حاتىمىز جولدانعان سوڭ مادەنيەت جانە سپورت مينيستر­­لىگى تاراپىنان نا­زارعا الىنىپ، مينيستر اقتوتى رايىمقۇلوۆامەن كەز­دەستىك. قازىر جو­بالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. كە­زىندە بۇعان تالاي اقشا دا بولىنگەن، بۇل بو­لەك اڭگى­مەنىڭ جۇگى، – دەيدى مايرا قارساق­باەۆا.

ونىڭ ايتۋىنشا، قازىر «قىز-جىگىت» (رەج. پاۆەل بوگوليۋبوۆ، 1955)، «مەنىڭ اتىم قوجا» (رەج. ابدوللا قارساقباەۆ، 1963)، «تاقيالى پەرىشتە» (رەج. شاكەن ايمانوۆ، 1968)، «قىز جىبەك» (رەج. سۇلتان قوجىقوۆ، 1970)، «ارقامىزدا ماسكەۋ» (رەج. ءماجيت بەگالين، 1970) سىندى كوركەم فيلم­دەر ىرىكتەلىپ، تسيفرلى كوشىرمەسىن جاساۋ بويىنشا جۇمىستار پىسىقتالىپ جاتىر. اتالعان ماسەلە بىلتىر «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە دە (2019 جىلعى 16 تامىز) كوتەرىلىپ، مايرا قارساقباەۆانىڭ گازەتكە بەرگەن سۇحباتىندا قازاق كينوسىنىڭ تسيفر­لى توپتاماسىن تەزدەتىپ جاساقتاپ، رەسەي فەدەراتسياسى كينوفيلمدەرىنىڭ باس ارحيۆىندە ساقتاۋلى تۇرعان قازاق فيلمدەرىنىڭ تۇپنۇسقاسىن الۋ كەرەك­تىگى ايتىلعان ەدى.

– ءيا، «Egemen Qazaqstan» گازەتى ارقىلى بۇل ماسەلەنى قوزعادىق. مۇنى ءبىر مەن عانا ايتىپ جۇرگەن جوقپىن، بۇل – قازاق كينوسىنا جانى اشيتىن تالاي قازاقتىڭ تالاپ، تىلەگى. ءبىر جاعىنان فيلمدەرىمىزدى شاشاۋ­ شىعارماي ساقتاپ كەلگەن رەسەيدىڭ ارحيۆىنە العىس ايتۋىمىز كەرەك. ەگەمەندىك العان جىلدارى فيلمدەردى قايتارىپ تا الۋىمىزعا بولاتىن ەدى، بىراق ونى ساقتايتىن بىزدە مۇمكىندىك تە، ورىن دا جوق. نۇرمۇحان ءجانتوريننىڭ  بوبيناسىن (كينو تاس­پاسىن) قوقىسقا لاقتىرىپ جاتقاندى كورگەننەن كەيىن، مۇنىڭ قادىرىنە جەتەتىن مامانداردىڭ بىزدە بار ەكەنىنە كۇماندى، – دەيدى ول.

ال جوباعا ناقتى قانشا قارجى بولىنەتىنى ازىرگە بەلگىسىز، ويتكەنى  فيلمدەردى قايتا وڭدەپ، زاماناۋي بەينەتاسىمالداعىشتارعا جۇكتەۋ ءبىر كۇننىڭ شارۋاسى ەمەس.

«مىسالى، «مەنىڭ اتىم­ قو­جا» ءفيلمى تاسپا­سى­نىڭ ۇزىندى­عى 1600 مەتر شاماسىندا. وزگە فيلم­دەردىڭ دە ۇزاقتىعى وسىعان پا­را-پار. ءبىر ءفيلمنىڭ كوشىرۋ شىعىنىن ەسەپتەگەن سوڭ بارىپ قانا ناقتى ايتۋعا بولادى. تاسپاداعى ءار كادردى مۇقيات قاراپ، كەسكىن ءتۇسىن وڭدەۋ سىندى جۇمىستار جۇرگىزۋ كەرەك بولادى. 30 جىل شىداپ كەلدىك قوي، تاعى از كۇتە تۇرۋعا بولادى»، دەپ جىميعان پروديۋسەر  كەمى 50 ءفيلمدى ساندىق جۇيەگە ءتۇسىرۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن جەت­كىزدى. سونداي-اق ول كينوتاريحىمىزدى ەلگە قايتارۋ سىن­دى ابىرويلى مىندەتكە اتسالىسۋدا قازاق كينو­سىن كوتەرگەن قايراتكەر ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ ىق­پالى زور بولعانىن، بيىك بەدەلىمەن-اق كوپتەگەن ۇيىم­داستىرۋشىلىق جانە وندىرىستىك ماسەلەلەردى ساپالى جانە ناتيجەلى شەشۋدە ايانىپ قالماعانىن جەتكىزدى.

«پرەزيدەنتكە حات جازعان سوڭ ءماتىندى اۋەلى ولجاس ومار ۇلى سۇلەي­مەنوۆكە كورسەتتىم. تولى­عى­مەن قول­دايتىنىن ايتقان اعامىز، ءتيىستى ورىن­­دارعا حابارلاسىپ، ماسەلەنى رەتتەۋ قاجەت­تىگىن تاپسىردى. «مايرا، ەندىگىسى ءوز  قولىڭدا. فيلم­دەردى اكەلۋ جاعىن وزدەرىڭ جۇرگىزىڭدەر»، دەدى. ول كىسى بۇ­رىن­نان ءبىزدىڭ كەز كەلگەن جوبامىزعا ايرىقشا ىقى­لاسىن تانىتىپ كەلەدى»، دەيدى مايرا قارساقباەۆا.

وسىناۋ وتاندىق كينو تاريحىن­داعى ەلەۋلى وقي­عا­دان شەت قالماي، ناعىز جاناشىرعا اينالعان ولجاستاي اعامىزدىڭ وزىمەن تىلدەسىپ، پىكىرىن ەستۋ مۇمكىن بولمادى. ايتسە دە «قازاقفيلم» كينو­ستۋ­دياسىنىڭ ستسەناريسى، سونان سوڭ ستسەناريلەر القا­سىنىڭ باس رەداكتورى قىزمەتىنە كەلگەن شاعىندا «قازاق كينوسى دەگەن ءشول دالاعا كەلدىم. ەگەر سول ءشول­دى تەرىممەن سۋارىپ، جاڭا قازاق كينوسىنىڭ بىر­نەشە شىبىعىن وسىرسەم، مىندەتىم ورىندالار ەدى»، دەگەن كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى، كينو­دراماتۋرگتىڭ باتىل مالىمدەمەسىن تاعى ءبىر جاڭ­عىر­تىپ، ەسكە الۋدى قوش كوردىك.

2006 جىلدارى «تۇرانالەم» بانكىنىڭ قول­داۋىمەن ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كي­نوستۋدياسى مەن «حابار» اگەنتتىگى «بەلىە ستولبى» ارحيۆىندە جاتقان 30 قازاق ءفيلمىنىڭ قاي­تا وڭدەلىپ، ەلىمىزگە قايتارىلۋىنا مۇمكىندىك جا­ساعانى ەسىمىزدە. قازىر الەمدىك كەز كەلگەن كينوتۋىندىنى ينتەرنەتتەن، وزگە دە اشىق دەرەككوزدەردەن قينالماي-اق تاۋىپ، قالاعان ۋاقىتىڭىزدا كورۋگە بولادى. ۇلتتىق جاۋھارلارىمىزدى شاشاۋىن شىعارماي تۇگەندەپ، كورەرمەن قاۋىمدى سۇيىكتى فيلمدەرىمىزبەن قايتا قاۋىشتىرۋ سياقتى ورايلى ءسات بىزگە دە تۋىپ تۇر ەكەن. سوندىقتان قازاق كينوسىنىڭ  قالىپتاسۋى مەن  وركەن­دەۋ جولىنداعى ءداستۇرلى مەكتەپ ەسەبىندەگى تاريحي كارتينالاردى كەرى قايتارۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ءھام مۇقيات جاۋاپكەرشىلىكتى قاجەت ەتەتىن اسا ماڭىز­دى شارۋا ەكەنىن ءتيىستى تاراپ قاپەرىندە ۇستاسا دەيمىز.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەل بىرىنشىلىگى باستالدى

بوكس • بۇگىن، 07:42

دۋبايدا دايىندالادى

تەننيس • بۇگىن، 07:40

«بارىس» تاعى جەڭىلدى

حوككەي • بۇگىن، 07:39

كىشكەنتاي قۇتقارۋشى

قوعام • بۇگىن، 07:38

جاساندى جۇرەك تە ءومىردى ۇزارتادى

مەديتسينا • بۇگىن، 07:37

كارديولوگتەر ەنگىزگەن تەحنولوگيا

مەديتسينا • بۇگىن، 07:35

جىلۋ قۇبىرىنداعى اپات

ايماقتار • بۇگىن، 07:32

مۇز قۇرسانعان ەكىباستۇز

ايماقتار • كەشە

ءۇمىت ساۋلەسى

ساياسات • كەشە

ساڭلاقتىڭ سوڭعى سامعاۋى

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار