كونفەرەنتسيانىڭ نەگىزگى ماقساتى – قازاق حالقىنىڭ تاريحىن زەرتتەۋدەگى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ ورنى مەن ءرولىن انىقتاۋ, دەگەن ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى زيابەك قابىلدينوۆ, ۇلى ويشىلدىڭ تەرەڭ مازمۇندى رۋحاني مۇراسىنىڭ قازاق حالقىنىڭ تاريحى مەن ساناسىن قالىپتاستىرۋداعى جانە تاربيەلەۋدەگى ىقپالى مەن ماڭىزى زور ەكەنىنە ايرىقشا توقتالىپ ءوتتى.
– ابايدىڭ ء«ۇش ءسۇيۋ», «كەمەل ادام» كونتسەپتسيالارىنىڭ ەل حالقىنىڭ ساياسي, مادەني كەلبەتىن قالىپتاستىرۋعا اسەرى وراسان. تاريحي سانانىڭ دۇرىس باعىتتا تاربيەلەنۋى تۇلعانىڭ اللانى, ادامزاتتى جانە ادىلەتتى سۇيۋگە تاربيەلەنۋىنە تاۋەلدى ەكەندىگىن حاكىم سول زاماننىڭ وزىندە-اق ايشىقتاپ كەتكەن. اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ كوپتەگەن شىعارمالارىندا تاريحي پروتسەسكە قاتىستى ويلار, پىكىرلەر مەن يدەيالار كەزدەسەدى. وسى جاۋھارلاردىڭ قازىرگى تاريح عىلىمىندا پايدالانۋ دەڭگەيىن جۇيەلەندىرىپ, اباي ۇسىنعان قاعيدالاردىڭ تاريح عىلىمىن دامىتۋعا ىقپالىن ايقىنداۋ ماڭىزدى. اباي شىعارماشىلىعى قازاقستان تاريحشىلارىن تاريحي وبەكتيۆتى شىندىقتان اۋىتقىماي زەرتتەۋگە ۇيرەتەدى. اقىن ۇستانىمدارىنىڭ, يدەيالارىنىڭ, كوزقاراستارىنىڭ تەوريالىق جانە مەتودولوگيالىق ماڭىزى قولدانبالىق ءرولى ەشقانداي كۇدىك تۋدىرمايدى. قازاقستان تاريحى اباي تالاپتارىنا ساي دەڭگەيدە زەرتتەلسە جانە جازىلسا بيىك دەڭگەيگە كوتەرىلەتىنى اقيقات, – دەيدى پروفەسسور.
كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا ونلاين فورماتتا قاتىسقان باۋىرلاس ەلدەردىڭ عالىمدارى دا بۇل پىكىردى قۋاتتاي ءتۇستى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, اباي تەك قازاق حالقىنىڭ عانا ەمەس, ادامزات مۇراتىن اسقاقتاتقان ومىرشەڭ يدەيالاردىڭ قاينار كوزى. ەڭ الدىمەن اقىن شىعارماشىلىعىن كەڭ كولەمدە وقىرمانعا جەتكىزۋدىڭ, ونى زاماناۋي تەحنولوگيالار نەگىزىندە ناسيحاتتاۋدىڭ تاسىلدەرىن جەتىلدىرۋ كەرەك. اباي شىعارماشىلىعىن الەمدىك ادەبيەتتانۋ, مادەنيەتتانۋ, تاريح, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ جەتىستىكتەرى تۇرعىسىنان قايتا سارالاۋ دا ارتىقتىق ەتپەيدى. ول ءۇشىن ەڭ الدىمەن, قازاق تاريحىن, اباي ءومىر سۇرگەن زاماندى دۇنيە ءجۇزى تاريحىمەن استاستىرا وتىرىپ, جاڭا, تاۋەلسىز سانا تۇرعىسىنان قاراستىرۋ كەرەك.
كەلەلى باسقوسۋدا قازاقستاننىڭ تاريح عىلىمىندا اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ رۋحاني مۇراسىن پايدالانۋدىڭ جانە دامىتۋدىڭ جاڭا جولدارى مەن تىڭ اسپەكتىلەرى قاراستىرىلدى. زاڭعار تۇلعانىڭ رۋحاني مۇراسىنىڭ تاريحتى تانۋعا ىقپالىن ساراپتاي كەلە, قاتىسۋشىلار تومەندەگىدەي تۇجىرىمعا كەلدى.
بىرىنشىدەن, اباي مۇراسىنىڭ تاريحي اسپەكتىلەرىن زەرتەۋگە ارنالعان گرانتتىق قارجىلاندىرۋ جوبالارىن دايىنداۋ جانە ۇسىنۋ قاجەت. ەكىنشىدەن, ابايدىڭ تاريح عىلىمىنا قاتىستى پىكىرلەرىن, كوزقاراستارىن, يدەيالارىن ساراپتاۋعا ارنالعان كەشەندى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدىڭ ماڭىزى زور. ۇشىنشىدەن, قازاقستاننىڭ بەلگىلى ۋنيۆەرسيتەتتەرى جانىنداعى «ابايتانۋ» ورتالىقتارىمەن ينستيتۋت ۇجىمىنىڭ بىرلەسكەن عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن ىسكە اسىرۋ قولعا الىنۋى كەرەك. تورتىنشىدەن, ءباسپاسوز بەتتەرىندە ابايدىڭ تاريحي كوزقاراستارىنا قاتىستى بۇقارالىق ماقالالار ۇزدىكسىز جاريالانۋعا ءتيىس. بەسىنشىدەن, اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان ماقالالاردى تاريحي ەنتسيكلوپەديالارعا, وقۋلىقتارعا, كوپتومدىق قازاقستان تاريحىنا ەنگىزۋ, التىنشىدان, ابايدىڭ رۋحاني مۇراسى نەگىزىندە قازاقستاندىق وتانشىلدىقتى, ەڭبەكسۇيگىشتىكتى, گۋمانيزمدى, شىنشىلدىقتى تاربيەلەۋ, تاريحي سانانى قالىپتاستىرۋ كونتسەپتسياسىن جاساۋ جاپپاي قولعا الىنۋى اسا ماڭىزدى. سونداي-اق ابايدىڭ ۇلتتىق تاريحقا, ونىڭ شەشىلمەگەن ماسەلەلەرىنە قاتىستى وي-پىكىرلەرىن, يدەيالارىن جۇيەلەۋ ارقىلى ولاردى قازاقستان حالقىنىڭ رۋحاني يگىلىگىنە ايلاندىرۋىڭ ءمانى زور. وسىنداي ورتاق ويعا توقايلاسقان عالىمدار بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى الداعى ۋاقىتتا كۇش بىرىكتىرە قولعا الۋعا ۋاعدالاستى.
الماتى
