بۇل جاڭالىقتىڭ استرونوميا سالاسىندا ماڭىزى زور. ويتكەنى عالامداعى مۇنداي قۇبىلىستار عارىشتى تانىپ, تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرمەكشى. زەرتتەۋشىلەردىڭ پايىمداۋىنشا, ەرەكشە «قارا قۇردىم» كۇننەن ميللياردتاعان ەسە اۋىر كورىنەدى. كۇن جۇيەسى «قۇس جولى» گالاكتيكاسىندا ورنالاسقان. ءبىزدىڭ گالاكتيكانىڭ ورتاسىندا دا ءدال وسىنداي الىپ «قارا قۇردىم» بار. ول جان-جاعىنداعى جۇلدىزدار مەن اسپان دەنەلەرىن قوماعايلانا جۇتىپ, ءسات سايىن ۇلعايىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. ميللياردتاعان جىلدان كەيىن وسى «قارا قۇردىم» بۇكىل «قۇس جولىن» تاۋىساتىنى دا تۇسىنىكتى. وسىنداي «اشقاراقتىڭ» بولمىس-ءبىتىمىن ءتۇسىنۋ قاشاندا دا وزەكتى. ەندەشە, عارىشتىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى گالاكتيكالار مەن «قارا قۇردىمداردى» باقىلاۋ «قۇس جولىنىڭ» كەلەشەك تاعدىرىن ەسەپتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
بىلايعى جۇرت ءۇشىن عالامنىڭ ۇلكەندىگىن اڭعارۋ قيىن. وقىرماندارعا تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن عارىشتى كۇندەلىكتى ولشەمگە سالىپ كورەيىك. ەگەر جەردى گولف دوبىنا تەڭ دەپ الساق, بىزگە ەڭ جاقىن اسپان دەنەسى ايعا دەيىنگى قاشىقتىق 1,3 مەتردى قۇرايتىن ەدى. مۇنداي جاعدايدا كۇننىڭ ديامەترى 4,6 مەترگە دەيىن كىشىرەيەدى. جەرمەن اراداعى قاشىقتىق 500 مەترگە تەڭ. ياعني «ماڭگىلىك ءۇيىمىزدى» وسىنشالىقتى كىشىرەيتكەننىڭ وزىندە كۇنگە جەتۋ ءۇشىن 5 مينۋتتاي ۋاقىت جۇمسايمىز. ال كۇن جۇيەسىندەگى ەڭ شەتكى پلانەتا نەپتۋنعا دەيىنگى قاشىقتىق 15 شاقىرىمنان اسادى. جاھاندى وسىنشالىقتى سىعىمداعاننىڭ وزىندە «قۇس جولىنىڭ» ديامەترى 3,8 ميلليارد (!) شاقىرىمعا جەتىپ جىعىلادى.
ەندى ەلەستەتىپ كورىڭىز. كۇن جۇيەسى – گالاكتيكاداعى سانسىز كوپ جۇلدىزدىڭ ءبىرى. عالىمداردىڭ ەسەپتەۋى بويىنشا جەردەگى بۇكىل قۇم تۇيىرشىكتەرىن جيناعاننىڭ وزىندە «قۇس جولىنداعى» جۇلدىزدار سانىنان كەم تۇسەتىن كورىنەدى. كوزگە كورىنەتىن عارىشتىڭ كولەمى تىپتەن وراسان. ءبىز ءۇشىن وتە الىپ كورىنەتىن «قۇس جولىنىڭ» ءوزى عالامدىق دەڭگەيدە تارىنىڭ دانىندەي عانا بولماق.
مۇنىڭ ءبارى, ارينە, عالىمداردىڭ ۇزاق ۋاقىت بويى تىنىمسىز جۇمىسىنىڭ, ۇيقىسىز وتكىزگەن تۇندەردەگى ەسەپتەۋلەرىنىڭ ناتيجەسى. پلۋتون مەن ارحيمەدتەن باستالىپ, ءال-بيرۋني مەن ءال-فارابيلەر جالعاستىرعان, نيۋتون مەن ەينشتەين جاڭا كەزەڭگە كوتەرگەن عالامدى تۇسىنۋگە تالپىنۋدىڭ جەمىسى.
بۇگىندە دە عارىشتى تانىپ-بىلۋگە ۇمتىلۋ توقتاعان ەمەس. اسىرەسە, بۇل تۇرعىدا فيلانتروپ يلون ماسكتىڭ جوسپارلارى كوپ. ماسەلەن, ول الداعى بىرنەشە جىل كولەمىندە جەر-جاھاندى تەگىن ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتپەك. بۇل ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن SpaceX كومپانياسى Starlink جوباسى اياسىندا 12 مىڭ سپۋتنيك ۇشىرۋدى كوزدەپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە اسپاندا 700-دەن استام Starlink جەر سەرىگى ۇشىپ ءجۇر.
مۇنداي «نوۋ-حاۋدىڭ» پايداسىن العاش سيەتل قالاسىنىڭ تۇرعىندارى كورمەك. يلون ماسك جىل سوڭىندا بۇكىل سولتۇستىك امەريكا قۇرلىعى جاڭا جوبانىڭ جەمىسىن كورەتىنىن ايتادى. جالپى, SpaceX كومپانياسى Starlink جوباسىن 2027 جىلعا دەيىن اياقتاۋدى كوزدەپ وتىر.
سونداي-اق يلون ماسك كەلەشەكتە مارستى يگەرۋدى كوزدەيتىنىن قازىردىڭ وزىندە بيىك-بيىك مىنبەرلەردە ايتىپ ءجۇر. ونىڭ جوسپارى بويىنشا ادامزات جەردەن تىسقارى, باسقا پلانەتالاردا ءومىر سۇرەتىن كۇن الىس ەمەس.
جەر مەن كۇننىڭ قاشىقتىعىن العاش ولشەگەن كونە گرەك استرونومى اريستارحتى, اندرومەدا گالاكتيكاسى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى جازىپ قالدىرعان يسلام عۇلاماسى ءابدۋراحمان ءاس-ءسۋفيدى, عارىشتى زەرتتەۋگە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان نيكولاي كوپەرنيك, گاليلەو گاليلەي, يوگانن كەپلەر, يسااك نيۋتون, ەينشتەين سەكىلدى عالىمداردى عالامدى زەرتتەۋگە قىزىعۋىندا, يلون ماسكتاردىڭ باسقا پلانەتاعا قونىس اۋدارۋعا ۇمتىلۋىندا ورتاق ءبىر نارسە بار. ول – ادامزاتتىڭ بولمىسىن ءتۇسىنۋ ارقىلى اقىل يەسىنىڭ جاڭا دامۋ ساتىسىنا كوتەرىلۋىنە جاعداي جاساۋ.
وسىنداي تەحنولوگيا مەن عىلىم قانشا دامىپ كەتسە دە, شارتاراپتىڭ بۇرىش-بۇرىشىندا ءالى كۇنگە دەيىن ىشەر اس, كيەر كيىم تاپپاي جۇرگەن ادامدار جەتەرلىك. بۇۇ-نىڭ ەسەپتەۋى بويىنشا 700 ميلليونعا جۋىق تۇرعىن كۇن سايىن اشقۇرساق ۇيىقتايدى ەكەن. تاياۋ شىعىستىڭ تىنىشى قاشىپ, افريكانىڭ كوپتەگەن ەلىندە باسبۇزارلار ويران-توپان سالىپ, يەمەندە بالالار اشتىقتان قىرىلىپ, تاۋلى قاراباق سەكىلدى شيەلەنىستى وڭىرلەردە اسكەرلەر ءبىر-ءبىرىن اياۋسىز جايراتىپ جاتىر. قۇددى الەم «قارا قۇردىمعا» كەتىپ بارا جاتقانداي...
وسىندايدا ادامزاتتىڭ باسقا پلانەتانى باعىندىرۋ, عارىشتى يگەرۋ جوسپارلارى يگىلىكتىڭ بار ەكەنىنە سەنىم ۇيالاتادى. بالكىم, كۇندەردىڭ ءبىر كۇنى جەر-اناداعى كۇردەلى ءتۇيىننىڭ ءبارى تارقاپ, مارسقا ماساتتانا باراتىن كەز كەلەر...
