12 قاراشا, 2013

ماڭعىستاۋ مارجاندارى– ۇلت رۋحانياتىنا قوسىلعان ۇلەس

586 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

جىردا وزىندىك ماقامى, كۇيدە وزىنشە مانەرى, اندە وزگەشە سازى بار دەپ ەسەپتەلەتىن ماڭعىستاۋدىڭ قالامدى قانات ەتكەن شىعارماشىلىق الەمدە ەكپىندى ءۇنى, لەبى بار. ءوڭىردىڭ سول ادەمى ونەرى بيىل ەرەكشە قۋانىش قۇشاعىندا. وبلىستىڭ 40, وبلىس ورتالىعى اقتاۋ قالاسىنىڭ 50 جىلدىق مەرەيتويلارىنا وراي ولكەنىڭ ولەڭ مەن ءسوزدى سەرىك ەتكەن تالانتتارىنىڭ شىعارمالارى توپتاسىپ, 50 تومدىق بوپ جارىق كوردى. جاقسىلىق جاقسىلىققا ۇلاسىپ, كوپتومدىقتىڭ تۇساۋى استانا قالاسىندا, ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا تورىندە كەسىلدى.

«قاشەكەم ءسوزدىڭ ءدۇلد ۇلى, ءسات-بابام جىردىڭ شىنجىرى», دەپ فاريزا اقىن جىرلاعانداي, ماڭعىستاۋدىڭ جىر ونەرى دەگەندە نۇرىم, ابىل, قاشاعان, ارال­­باي, اقتان, ساتتىعۇل, تۇمەن دەپ جىر ءدۇلدۇل­دەرىنىڭ ەسىمدەرى تىزبەكتەلە جونەلەدى. دومبىرانى قولىنا السا, سازعا ورانعان ولەڭ ۇيقاستارى كومەيلەرىنەن اقتارىلا جونەلەتىن بۇل ايتقىشتاردىڭ جولىن قالام ۇستاعان زاماننىڭ ۇل-قىزدارى جالعاستىرىپ اكەتتى.

جىردا وزىندىك ماقامى, كۇيدە وزىنشە مانەرى, اندە وزگەشە سازى بار دەپ ەسەپتەلەتىن ماڭعىستاۋدىڭ قالامدى قانات ەتكەن شىعارماشىلىق الەمدە ەكپىندى ءۇنى, لەبى بار. ءوڭىردىڭ سول ادەمى ونەرى بيىل ەرەكشە قۋانىش قۇشاعىندا. وبلىستىڭ 40, وبلىس ورتالىعى اقتاۋ قالاسىنىڭ 50 جىلدىق مەرەيتويلارىنا وراي ولكەنىڭ ولەڭ مەن ءسوزدى سەرىك ەتكەن تالانتتارىنىڭ شىعارمالارى توپتاسىپ, 50 تومدىق بوپ جارىق كوردى. جاقسىلىق جاقسىلىققا ۇلاسىپ, كوپتومدىقتىڭ تۇساۋى استانا قالاسىندا, ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا تورىندە كەسىلدى.

«قاشەكەم ءسوزدىڭ ءدۇلد ۇلى, ءسات-بابام جىردىڭ شىنجىرى», دەپ فاريزا اقىن جىرلاعانداي, ماڭعىستاۋدىڭ جىر ونەرى دەگەندە نۇرىم, ابىل, قاشاعان, ارال­­باي, اقتان, ساتتىعۇل, تۇمەن دەپ جىر ءدۇلدۇل­دەرىنىڭ ەسىمدەرى تىزبەكتەلە جونەلەدى. دومبىرانى قولىنا السا, سازعا ورانعان ولەڭ ۇيقاستارى كومەيلەرىنەن اقتارىلا جونەلەتىن بۇل ايتقىشتاردىڭ جولىن قالام ۇستاعان زاماننىڭ ۇل-قىزدارى جالعاستىرىپ اكەتتى.ادەبيەتتەن حابارى بار كەز كەلگەن جانعا جازۋشىدان كومبە كوكىرەك, قارىمدى قالامگەر ءابىش كەكىلبايدى, اقىنداردان ارقالى سابىر اداي مەن سۆەتقالي نۇرجاندى ايتسا دا جەتكىلىكتى. بىراق, كۇنى بۇگىنگە دەيىن ولكە اقىن-جىراۋلارى مەن جازۋشىلارىنىڭ تۋىندىلارى بىرگە شوعىرلانىپ, باسى بۇتىندەلىپ كورمەگەن بولاتىن. ەندى ىزدەگەن جان بۇرىنعى جى­راۋلار مەن كەشەگى, بۇگىنگى قالامگەرلەردىڭ شىعارمالارىن ءبىر جەردەن تاباتىن مۇمكىندىككە يە. تاعدىر ءارتۇرلى عوي, بىرەۋ ومىردەن ەرتە كەتسە, بىرەۋدىڭ رۋحا­ني مۇراسىن جيناقتاپ, ناسيحات­تايتىن ۇر­پاعى جوق, زەرت­تەۋ­شى­سى مەن جاناشىرى جوق, ەندى ءبىر­دىڭ جاعدايى جوق دەگەندەي, 50 تومعا ەنگەن 100-گە تارتا قالام­گەرلەر اراسىندا وزگە تۇگىلى ماڭ­عىس­تاۋلىقتاردىڭ وزىنە ءار­تۇرلى سەبەپتەرمەن ءمالىم ەمەس بولىپ كەلگەن اقىن-جازۋشىلاردىڭ تۋىندىلارى بار.

كىتاپ قاشاندا رۋحاني باي­لىق, باعا جەتپەس قۇندىلىق. تە­تىكشەلەردى سارتىلداتا باسىپ, كەز كەلگەن مالىمەتتى, قاجەتتى شى­عارمانى عالامتور ارقىلى تاۋىپ الۋعا بولادى دەگەننىڭ ءوزىن­دە كىتاپ ءوز ماڭىزىن جويماق ەمەس. ويتكەنى, بىرىنشىدەن, كىتاپ قول­مەن ۇستاپ وقۋعا ىڭعايلى قۇ­رال, ەكىنشىدەن كومپيۋتەردىڭ ال­دىندا ۇزاق وتىرۋدىڭ اعزا­عا پاي­دالى ەمەس ەكەندىگى بەل­گى­لى. دەمەك, «قازاقپارات» باس­­پا­سىنان «ماڭعىستاۋ اقىن-جازۋشىلارىنىڭ كىتاپ­حا­ناسى» سەرياسىمەن كوپتوم­دىقتىڭ جارىق كورۋى بابالار الدىنداعى ساۋاپتى ءىس بولسا, ۇرپاق الىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى شارۋا. ال ونىڭ تۇساۋىنىڭ ەلوردادا, ۇلتتىق كى­تاپحانادا, حالقىمىزدىڭ كورنەكتى ازاماتتارىنىڭ الدىندا كەسىلۋى ماڭىزدى, ماعىنالى بولدى.

– بۇگىن ءسىز بەن ءبىز جيىلىپ وتىرعان قاراشاڭىراق – حال­­قىمىزدىڭ ەڭ ۇلكەن رۋحاني ورداسى – اكادەميالىق اتاۋى­نا يە ۇلتتىق كىتاپحانا. بۇل قا­سي­ەت­تى ورىنعا كەز كەلگەن دۇنيە­نى قابىلداي بەرمەيتىنىمىز دە شىندىق. ماڭعىستاۋ اقىن-جازۋ­شى­لارى شىعارمالار جيناعى تۇساۋىنىڭ وسى وردادا كەسىلۋى ەرەكشە جاڭالىق, دەگەن ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا ديرەكتورى ءا.اسقاروۆ كوپتومدىقتىڭ تۇساۋكەسەر سالتاناتىنا قالام­گەرلەردى باستاپ ماڭعىستاۋ وبلى­سىنىڭ اكىمى ا.ايدارباەۆتىڭ ءوزى كەلۋىن ريزاشىلىقپەن اتاپ ءوتتى. «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى ج.شاشتاي, كىتاپتى قۇراستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى ا.وتەگەنوۆ, زەينەتكەر د.ءارى­پوۆ, رەس­پۋبليكالىق ارداگەر­­لەر كەڭەسىنىڭ توراعا­سى, تاريح عى­لىمدارىنىڭ دوكتورى ءو.وزعان­باەۆ, سونداي-اق, قوعام قايراتكەرى, زاڭ عىلىم­دارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ب.تۇرعا­راەۆ قاتىسىپ, ىزگى تىلەكتەرىن جەتكىزدى. «جاق­سىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەگەندەي, وسى جەردە قازاق دالاسىنىڭ قاي قيىرىندا جۇرسە دە ۇلتتىق مۇرالاردى قامقورلىققا الىپ, رۋحاني جاۋھارلاردى تۇگەندەپ جۇرەتىن بەلگىلى ازامات بەكەت تۇرعارا ۇلىنىڭ ەڭبەگىن اتاپ وتۋگە ءتيىسپىز. 50 تومدىقتى شىعارۋ يدەياسىن كوتەرگەن دە, ونىڭ تۇساۋكەسەرىنىڭ ۇلتتىق كىتاپحانادا كەسىلۋىنە مۇرىندىق بولعان دا ماڭعىستاۋدا قىزمەت ەتكەن ءبىر جىل ىشىندە ءبىراز شارۋاعا ۇيىتقى بولا بىلگەن بەكەڭ بولاتىن. جاقسى يدەياعا جان بىتىرگەن وبلىس باسشىلىعىنا العىس ايتقان ول: «اركىمنىڭ ارتىندا ايتۋعا تۇرارلىق ماڭىزدى ءىس, كوزگە كورىنەتىن ءىز قالۋى قاجەت. ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ مەكتەپ, مادەنيەت وشاقتارىنا تاراتىلاتىن بۇل كوپتومدىق – ءىس باسىنداعى ازاماتتاردىڭ ابىرويىن اسىرار ەڭبەك», دەدى.

اكادەميالىق كىتاپحاناعا كيەلى ماڭ­عىستاۋدان ەستەلىك رەتىندە وتپان تاۋ تاريحي-مادەني كەشەنى بەينەلەنگەن كارتينا مەن ولكە اقىن-جازۋشىلارىنىڭ كوپتومدىعى سىيعا تارتىلسا, ءوڭىر باسشىسى ا.ايدارباەۆ باستاعان ماڭعىستاۋلىق قوناقتارعا ەڭسەلى كىتاپحانا عيماراتىن ارالاتا تانىستىرعان كىتاپحانا ديرەكتورى «قازاقتىڭ 1000 كۇيى, 1000 ءانى» جيناعىن ۇسىندى. بۇل كىتاپ پەن ونەر قۇرمەتتەلىپ, رۋحاني بايلىق باستى ورىنعا شىققان باسقوسۋ بولدى.

گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,

سۇلەيمەن مامەت,

«ەگەمەن قازاقستان».

استانا.

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇشتى ۇيلەستىرۋ – وزىق تاجىريبە

ايماقتار • بۇگىن, 22:56