ەلەكتر قۋاتى تاپشىلىعى رەتتەلەدى
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋدى قولداۋ جانە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىندا جاڭا مانەۆرلىك قۋاتتاردى سالۋ ءۇشىن جاعدايلار جاساۋ كوزدەلەدى.
سونداي-اق تاسقىندىق ەلەكتر ەنەرگياسىن ورتالىقتاندىرىلعان ساتىپ الۋ-ساتۋ تەتىگىن ەنگىزۋ, جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن قولداۋعا وتپەلى تاريف بەلگىلەۋ مەن قارجى-ەسەپ ايىرىسۋ ورتالىعىنىڭ جەك وبەكتىلەرىنەن ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتىپ الۋ مەرزىمىن ۇلعايتۋدى قاراستىرادى.
وسىعان بايلانىستى, زاڭ جوباسىندا «ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى تۋرالى» جانە «جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋدى قولداۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ كوزدەلگەن.
جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى قۇجاتتى تالقىلاۋ بارىسىندا «ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى تۋرالى» زاڭنىڭ ۇعىمدىق اپپاراتىنا بىرقاتار تولىقتىرۋلار ەنگىزدى.
اتالعان قۇجاتقا بايلانىستى بايانداما جاساعان ءماجىلىس دەپۋتاتى شاۆحات وتەمىسوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە ەلەكتر قۋاتىنىڭ ءپروفيتسيتى بار. بۇل شامامەن 3 مىڭ مۆت قۇرايدى. ايتسە دە, مانەۆرلىك قۋات تاپشىلىعى بايقالادى. ماسەلەن, تاۋلىكتىڭ كەشكى ۋاقىتىندا سۇرانىستىڭ جوعارىلاۋىنا جانە تۇنگى ۋاقىتتاردا تومەندەۋىنە بايلانىستى ەلەكتر ەنەرگياسىن بىركەلكى تۇتىنباۋ ەلەكتر ستانسالارىنا جەدەل تۇردە بەيىمدەلۋدى تالاپ ەتىپ وتىر.
«وسىعان بايلانىستى زاڭ جوباسىندا گەنەراتسيانىڭ مانەۆرلىك رەجىمى بار قۋاتتاردى سالۋ ءۇشىن تارتىمدى جاعدايلار جاساۋ ۇسىنىلادى. بۇل ءوز مۇمكىندىكتەرىنىڭ ەسەبىنەن ءوندىرىس-تۇتىنۋ تەڭگەرىمسىزدىكتەرىن رەتتەۋدى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل رەتتە جوبالاردى ىرىكتەۋدىڭ اۋكتسيوندىق تەتىگى قولدانىلادى. وسىلايشا قازاقستاننىڭ ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى جۇيەسىنىڭ سىرتقى كوزدەرگە تاۋەلدىلىگى تومەندەيدى», دەدى ش.وتەمىسوۆ.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان ماسەلەنى رەتتەۋ ماقساتىندا رەسەيگە تولەنەتىن قاراجات ەلىمىزدە قالماق. سولتۇستىكتەگى كورشىمىزگە تولەپ وتىرعان قارجى كولەمى جىل سايىن شامامەن 10-12 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. بۇدان بولەك زاڭ جوباسىندا جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن قولداۋعا «وتپەلى ءتاريفتى» بەلگىلەۋ كوزدەلگەن.
«جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ەلەكتر ەنەرگياسى كولەمىنىڭ جىل سايىن ۇلعايۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمداردىڭ وزىندىك دامۋعا باعىتتايتىن قاراجات كولەمى تۇراقتى تومەندەپ وتىر. بۇل ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانىڭ جاي-كۇيىنە, وندىرىستىك قۋاتتاردى جاڭعىرتۋعا, ءداستۇرلى ستانسالاردىڭ قارجىلىق جاعدايىنا تەرىس اسەر ەتەدى. وسىعان بايلانىستى, زاڭ جوباسىندا «جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋدى قولداۋعا ارنالعان ۇستەمەاقى» ۇعىمى كوزدەلگەن, ول شەكتى تاريفتەن تىس ەسكەرىلەدى», دەدى دەپۋتات.
سونىمەن قاتار جاڭعىرمالى ەنەرگەتيكانى دامىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋ كوزدەلگەن. بۇل ماقساتتا ۇسىنىلعان شارالاردىڭ قاتارىندا جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتىپ الۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتتىڭ قولدانىلۋ مەرزىمىن 15 جىلدان 20 جىلعا دەيىن ۇلعايتۋ بار.
«جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتىپ الۋدى جۇزەگە اسىرۋ مەرزىمىن 5 جىلعا ۇزارتۋ ۇسىنىلادى. ول ينۆەستورعا اۋكتسيوندىق ساۋدا-ساتتىقتا نەعۇرلىم تومەن تاريفتەردى ۇسىنۋعا جاعداي جاسايدى. بۇل ءوز كەزەگىندە تۇتىنۋشىلاردىڭ شىعىندارىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
سونداي-اق زاڭ جوباسىندا جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى جوبالارى الدىنداعى تولەمدەر بويىنشا ءوز مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماعان جاعدايدا, ۇكىمەت تاراپىنان قارجى-ەسەپ ايىرىسۋ ورتالىعىنا كومەك كورسەتۋ تۋرالى نورما ۇسىنىلعان.
بۇدان بولەك, قارجى-ەسەپ ايىرىسۋ ورتالىعى ارقىلى تاسقىندىق ەلەكتر ەنەرگياسىن ورتالىقتاندىرىلعان ساتىپ الۋ-ساتۋدى ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. قولدانىستاعى «ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى تۋرالى» زاڭعا سايكەس, سۋ ەلەكتر ستانسالارى تابيعاتتى قورعاۋ ءۇشىن سۋ جىبەرۋ كەزەڭىندە وندىرىلەتىن ەلەكتر ەنەرگياسىن ورتالىقتاندىرىلعان ساۋدا-ساتتىقتا ساتۋعا مىندەتتى. بۇل رەتتە, تاسقىندىق ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ باعالارىن مەملەكەت رەتتەمەيتىن ترەيدەرلەر ساتىپ الادى.
وسىعان بايلانىستى, گيدروەلەكترستانسالارىنىڭ تاسقىندىق ەلەكتر ەنەرگياسىن «كەگوك» اكتسيونەرلىك قوعامىنا قارايتىن قارجى – ەسەپ ورتالىعىنا ساتۋ مىندەتىن زاڭنامالىق تۇردە بەكىتۋ ۇسىنىلادى. ول ءوز كەزەگىندە وسى قىمبات ەمەس تاسقىندىق ەلەكتر ەنەرگياسىن ەلدىڭ بارلىق تۇتىنۋشىلارى اراسىندا بولەدى», دەدى ش.وتەمىسوۆ.
زاڭ جوباسىنىڭ جەكەلەگەن نورمالارىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا جۇمىس توبى گەنەراتسيانىڭ مانەۆرلىك رەجىمى بار گەنەراتسيالايتىن قوندىرعىلاردى سالۋ جونىندەگى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ تەتىگىنە; تاسقىندىق ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋ كەزىندە ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمداردى ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋگە ارنالعان كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرگە اقى تولەۋدەن بوساتۋعا; الداعى جىلعا ەلەكتر قۋاتىنىڭ جۇكتەمەنى كوتەرۋگە ازىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا كورسەتىلەتىن قىزمەتكە, باعانى تومەندەتۋگە قۋات نارىعىندا قالىپتاسقان قاراجاتتى باعىتتاۋعا قاتىستى نورمالاردى قابىلدادى.
كاسپي پورتتارىنىڭ الەۋەتى مول
سونىمەن قاتار پالاتا وتىرىستا «كەمە قاتىناسى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. بۇل كەلىسىم ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ىشكى سۋ جولدارىمەن كەمەلەردىڭ ءجۇزۋى كەزىندە تۋىندايتىن قاتىناستاردى رەتتەۋ بويىنشا بىرىڭعاي قۇقىقتىق الاڭ قۇرۋعا باعىتتالعان.
كەلىسىمدە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ىشكى سۋ جولدارىمەن كەمەلەردىڭ ترانزيتتىك وتۋىنە وڭايلاتىلعان رۇقسات بەرۋ ءتارتىبىن جانە ەكىجاقتى تاسىمالدار كەزىندە حابارلاما جاساۋ ءتارتىبىن ەنگىزۋ ۇسىنىلادى.
بۇدان بولەك, كەلىسىمدە كەمەلەر ءۇشىن پورتتاردىڭ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرىنە قول جەتكىزۋدىڭ تەڭ جاعدايىن ۇسىنۋى, كەمەلەر ەكيپاجى مۇشەلەرىنىڭ جەكە باسىن كۋالاندىراتىن قۇجاتتاردى ءوزارا تانۋ, سونداي-اق كەمە قۇجاتتارىن جانە تەڭىزشىلەردىڭ بىلىكتىلىك قۇجاتتارىن تانۋ كوزدەلگەن.
«اتالعان كەلىسىم ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر اراسىندا جاسالدى. قۇجات ەرەجەلەرىنە ساي, تاراپتاردىڭ ىشكى سۋ جولدارى بويىنشا كەمەلەردىڭ ترانزيتتىك وتۋىنە رۇقسات بەرۋ ءتارتىبىن جەڭىلدەتۋ جوسپارلانعان. اتاپ ايتقاندا, كەلىسىمدە ترانزيتتىك وتۋگە ارنالعان ءوتىنىمدى قاراۋ مەرزىمى – 10 كۇن جانە رۇقساتتى ۋاكىلەتتى ورگاندار بەرەتىن بولىپ بەلگىلەندى. كەلىسىمگە قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ىشىندە كەمەلەردىڭ ترانزيتتىك ءجۇزۋى تەك رەسەيدىڭ ىشكى سۋ جولدارىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. قازىرگى كەزدە ترانزيتتىك وتۋگە رۇقساتتى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ۇكىمەتى بەرەدى. وسى رۇقساتتى الۋ 3 ايدان 6 ايعا دەيىنگى مەرزىمدى قامتيدى», دەدى اتالعان ماسەلە جونىندە بايانداما جاساعان يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى بەرىك قاماليەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, نەگىزىنەن جۇكتەر قارا تەڭىز پورتتارىنان قازاقستاندىق پورتتارعا (اقتاۋ, قۇرىق, باۋتينو, اتىراۋ) ۆولگو-دون كانالى ارقىلى جەتكىزىلەدى. وسى ورايدا, رەسەيدىڭ ىشكى سۋ جولدارى ارقىلى تەك قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ جەڭىلدەتىلگەن تارتىپپەن ءوتۋ مۇمكىندىگى بار. سول سەبەپتى قازىرگى ۋاقىتتا ەۋرازيالىق وداققا مۇشە ەمەس ازەربايجان, يران, تۇرىكمەنستان سەكىلدى كاسپي ماڭى ەلدەرى كاسپي پورتتارىنان قارا تەڭىز پورتتارىنا جۇكتەردى تاسىمالداۋ ءۇشىن قازاقستاندىق تاسىمالداۋشىلاردى تارتۋعا دايىن ەكەنىن بىلدىرۋدە.
ء«بىزدىڭ اقتاۋ جانە قۇرىق پورتتارىنىڭ ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعدارى بويىنشا قابىلەتتىلىگى ارتادى. كەلىسىمدى قابىلداۋ ارقىلى رەسەيدىڭ ىشكى سۋ جولدارىمەن ترانزيتتىك تاسىمال كولەمىن 2025 جىلعا قاراي شامامەن 250-300 مىڭ تونناعا كوبەيتۋ جوسپارلانعان. كەلىسىمنىڭ كومەگىمەن ەكىجاقتى تاسىمالداردى حابارلاما تارتىبىنە اۋىستىرىلماق. جىل سايىن 1 ساۋىرگە دەيىن ۋاكىلەتتى ورگاندار ەكىجاقتى تاسىمالداردى جۇزەگە اسىراتىن كەمەلەردىڭ تىزىمدەرىن بەكىتەدى. قاجەت بولعان جاعدايدا جىل ىشىندە بۇل تىزىمگە وزگەرىس ەنگىزۋ مۇمكىندىگى قارالعان», دەدى ب.قاماليەۆ.
بۇل رەتتە كەلىسىم قابىلدانعاننان كەيىن قازاقستاندىق تاسىمالداۋشىلار وزەن تاسىمالدارىن ەرتىس باسسەينى شەگىندە عانا ەمەس, وب وزەنىنە دەيىن جۇزەگە اسىرادى. سونداي-اق اتىراۋ, استراحان, ۆولگوگراد پورتتارى اراسىنداعى ەكىجاقتى تاسىمالدى جاڭارتۋ ماسەلەسى پىسىقتالدى. وسىلايشا 2025 جىلعا قاراي وزەن تاسىمالدارىنىڭ كولەمىن 1,5 ملن تونناعا دەيىن جەتكىزۋ جوسپاردا بار.
بۇدان كەيىن ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين ءسوز الىپ, زاڭ جوباسىنا قاتىستى ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى. سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, پورتتاردى جەتىلدىرۋدى دە, كەمە قاتىناسىن دامىتۋدى دا قارقىندى جۇرگىزۋ كەرەك.
«سەبەبى بۇل ەكى ۇعىم قاناتتاس. پورتتارسىز ەشقانداي كەمە قاتىناسى مەن ترانزيت تۋرالى اۋىز اشپاي-اق قويۋعا بولادى. كەز كەلگەن كەمەنىڭ باستى مىندەتى – جۇك تاسۋ. البەتتە جولاۋشىلار كەمەسى باسقا ماسەلە. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى مۇناي تاسي بەرۋدى قويىپ, كونتەينەر تاسىمالىن ارتتىرعالى وتىر. بۇل – دۇرىس قادام. سەبەبى مەملەكەت بيلىگى دە قازىر ءوندىرىستى تولىق ديۆەرسيفيكاتسيالاۋعا كوشتى. جىل سايىن قۇبىر سانى ارتىپ, ديۆەرسيفيكاتسيا ءجۇرىپ جاتقاندىقتان پورتتاردىڭ بولاشاعىن ويلاۋ كەرەك. العاشقى پورتتاردىڭ نەگىزىن قالاعان كەزدە ولاردى ەنەرگيا تاسىمالداۋشى رەتىندە كوردىك. كونتەينەردەن بولەك, «قۇرعاق جۇككە» دە ءوتۋىمىز كەرەك شىعار. ماسەلەن, يراننىڭ سولتۇستىگىندە بيداي قابىلدايتىن قانشاما ورىن سالىندى. ول جاقتا ءبىزدىڭ بيدايدى كۇتىپ وتىر. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنە باسا ءمان بەرگەن ابزال», دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
ن.نىعماتۋلين ىشكى ەكونوميكالىق جوسپار جاسالىپ, قانشا ءونىمدى ەكسپورتقا شىعارا الاتىنىمىزدىڭ ناقتى جوسپارى بولۋى ءتيىس ەكەنىن جەتكىزدى. ياعني ناقتى باعىتتارى ايقىندالۋى كەرەك.
سونداي-اق جالپى وتىرىستا پالاتانىڭ بەيىندى كوميتەتتەرى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە زياتكەرلىك مەنشىك سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» جانە قازاقستان مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى كوشى-قون سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا الدى.
زەينەتكە شىعۋ جاسىن وزگەرتۋدى ۇسىندى
وتىرىس سوڭىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى. «حالىق كوممۋنيستەرى» فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى قازاقستاندا ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ زەينەت جاسىن 60-قا دەيىن تومەندەتۋدى ۇسىندى.
«قازاقستان حالقى ۇلكەنگە قۇرمەت كورسەتە بىلەتىن جۇرت. Covid-19 ۆيرۋسىنىڭ ەكىنشى تولقىنى كەلەتىنى بولجانىپ جاتقان ۋاقىتتا, اسىرەسە ەگدە جاستاعى كىسىلەردى ساقتاۋىمىز كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز. ولاردىڭ وقشاۋلانۋىنا جايلى جاعداي جاسالىپ, ماسەلەلەرىن رەتتەي ءبىلۋىمىز كەرەك. وسىعان بايلانىستى «حالىق كوممۋنيستەرى» فراكتسياسى ازاماتتارىمىزدىڭ زەينەتكە شىعۋ جاسىن قايتا قاراۋدى ۇسىنادى. 2013 جىلى ايەلدەردىڭ زەينەت جاسىن ۇزارتۋ بويىنشا زەينەتاقىلىق رەفورماعا قارسى شىققان ەدىك. رەسپۋبليكانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى ازاماتتارىمىزدىڭ ۇنىنە قۇلاق اسا وتىرىپ, ايەلدەر مەن ەر ادامداردىڭ زەينەت جاسىن 60-قا دەيىن تومەندەتۋدى ۇسىنامىز», دەدى پرەمەر-مينيسترگە جولدانعان دەپۋتاتتىق ساۋالدى وقىعان ايقىن قوڭىروۆ.
ءماجىلىس دەپۋتاتى امانجان جامالوۆ ۇكىمەت باسشىسى اسقار ماميننەن شىمكەنتتەگى اۋەجايدىڭ تەندەرگە ءتۇسۋ زاڭدىلىعىن تەكسەرۋدى تالاپ ەتتى. دەپۋتاتتىڭ سوزىنە سەنسەك, قازىرگى ۋاقىتتا شىمكەنت قالاسىنىڭ جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى «شىمكەنت اۋەجايى» اق-نى ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرۋ ءۇشىن تەندەر جاريالاعان. سەنىمگەرلىك باسقارۋ مەرزىمى – 10 جىل. ال تەندەرگە وتىنىمدەر تەك 3 اپتانىڭ ىشىندە – 2020 جىلدىڭ 18 قىركۇيەگى مەن 8 قازانى ارالىعىندا قابىلدانادى.
«مۇنداي قاۋىرت مەرزىم كوپتەگەن ستراتەگيالىق ينۆەستورلاردى باسەكەدەن ىسىرىپ تۇر. ماسەلەن, Air Astana كومپانياسى قىسقا مەرزىم جەتكىلىكسىز ەكەنىن جاريالادى. بىرەۋ ءۇشىن بۇل تەندەردى شۇعىل ءارى تىنىش وتكىزۋ ءتيىمدى مە دەپ قالاسىڭ. تاڭعالاتىن تاعى ءبىر جايت, كونكۋرسقا ءتىپتى جەكە ادامدار مەن جەكە كاسىپكەرلەر دە قاتىسا الادى ەكەن. ءبىر ادام تۇتاس اۋەجايدى قالاي باسقارا الادى؟ بۇل قالا اۋەجايىنىڭ بولاشاعىنا كۇمان كەلتىرەدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي نىسان ءۇشىن باستاپقى باعا رەتىندە بەلگىلەنگەن 5,2 ملرد تەڭگە وتە از», دەدى دەپۋتات.
Nur Otan پارتياسىنىڭ ءبىر توپ دەپۋتاتى ستالينگراد شايقاسىندا جەڭىسكە جەتۋگە ەرەكشە ۇلەس قوسقان ەكى اۋدانعا «اسكەري داڭق اۋداندارى» مارتەبەسىن بەرۋدى سۇراپ, ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆقا ساۋال جولدادى
«بيىل جەڭىسكە 75 جىل تولدى. باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ بوكەي ورداسى مەن جانىبەك اۋداندارى تۇرعىندارىنىڭ جۇرەگىنە سوعىس جارا قالدىرعان. ستالينگراد سوعىسى ءۇشىن مايداننىڭ جانىنداعى شەپتە تۇرعان ولار تالاي رەت بومبانىڭ استىندا قالعان. ەدىلدىڭ جاعالاۋىنا جاقىن ورنالاسۋى – جانىبەك پەن وردا اۋدانىنىڭ اۋىلدارىن دا اسكەري ارەكەتتەر قايشىلاسقان اۋماقتارعا اينالدىرىپ جىبەردى. تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى پ.ر.بۋكاتكيننىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا فاشيستىك اۆياتسيانىڭ بومبالاۋىنىڭ اۋقىمى مىناداي: 1942 جىلدىڭ قازان جانە قاراشا ايلارىندا عانا فاشيستىك نەمىس اۆياتسياسى سايحين جانە شۋنگاي ستانسالارىنىڭ توبەسىندە 22 توپتىق جانە 12 رەت جالعىز ۇشىپ, وعان جاۋدىڭ 138 اۆياتسياسى قاتىسقان. مۇنداي ۇشۋ جاعدايلارى ۇنەمى وتكىزىلىپ تۇراتىن. جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن قاتار ستالينگرادتان ەۆاكۋاتسيالانعان ادامداردى قوسقاندا مىڭداعان ادام قازا تاپتى. بۇعان اۋىلداعى جانىبەك جانە سايحين اۋىلدارىنداعى بەيىتتەر مەن قازا تاپقانداردىڭ ەسكەرتكىشتەرى دالەل», دەدى ساۋالدى وقىعان ش.وتەمىسوۆ.
تۇركىستان وبلىسىن گازبەن تولىقتاي قامتۋ قاجەت
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بەرىك دۇيسەنبينوۆ يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ پەن ەنەرگەتيكا ءمينيسترى نۇرلان نوعاەۆقا ساۋال جولدادى.
«بۇگىن اس-سۋىن اعاش جاعىپ ازىرلەپ, ءۇيىن كومىرمەن جىلىتىپ وتىرعاندار بار. وتكەن اپتادا «اق جول» فراكتسياسى دەپۋتاتتارىنىڭ تۇركىستان وبلىسىنىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋى بارىسىندا بۇل ماسەلەنىڭ ءالى دە تولىعىمەن شەشىمى تابىلماي وتىرعانىنان حاباردار بولدىق. اۋىل ازاماتتارى گازبەن قامتۋ ماسەلەسىن تاعى دا كوتەرىپ, اكىمدەردىڭ اسەم ەسەپتەرىنىڭ شىندىقتان الىس ەكەنىن جارىسا ايتىپ, جانايقايىن جەتكىزدى. رۋحاني استانامىز – تۇركىستان قالاسى بۇگىندە وزگەرىپ, قالا كەلبەتى وبلىس ورتالىعىنىڭ مارتەبەسىنە لايىق, گۇلدەنىپ كەلە جاتقاندىعىن كورىپ وتىرمىز. دەگەنمەن, قازاقتىڭ قارا شاڭىراعى – وڭتۇستىك ايماق, ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ, ساپالى ءومىر ءسۇرۋ تۇرعىسىنان تەك تۇركىستان قالاسىمەن عانا شەكتەلىپ قالماۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز», دەدى ب.دۇيسەنبينوۆ.
ءماجىلىس دەپۋتاتى نۇرلان ءالىمجان ەڭبەك جولىن جۇمىسشى رەتىندە باستاعان قوعام قايراتكەرلەرىن دارىپتەۋگە شاقىرىپ, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.
«باق-تا ەڭبەك جولىن جۇمىسشى ماماندىعىنان باستاعان قوعام قايراتكەرلەرى, بەلگىلى ازاماتتاردى دارىپتەۋدى قولعا الىپ, وسى ماماندىقتاردى ىنتالاندىراتىن قاعاز نۇسقادا جانە ەلەكتروندى فورماتتا ارنايى جۋرنال, گازەتتى ءبىر جۇيەگە قويۋ كەرەك. حالىقارالىق ستاندارتقا ساي باعدارلاما ازىرلەپ, كوللەدجدەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاڭارتقان دۇرىس. كوللەدجدى ۇزدىك بىتىرگەن ستۋدەنتتىڭ ۋنيۆەرسيتەتكە ەمتيحانسىز قابىلدانىپ, گرانت ارقىلى ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ كەرەك», دەدى دەپۋتات.
جەكە بالاباقشالار مەن مەملەكەتتىك بالاباقشالار پەداگوگتەرى اراسىندا الەۋمەتتىك تەڭسىزدىككە نەگە جول بەرىلىپ وتىر؟ وسى ماسەلەنى كوتەرگەن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى فاحريددين قاراتاەۆ ۇكىمەت باسشىسىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.
«مەملەكەتتىڭ قولداۋى ارقىلى رەسپۋبليكا بويىنشا 2012 جىلدان باستاپ كوپتەگەن كاسىپكەر جەكەمەنشىك بالاباقشالار اشۋعا بەت بۇرعان بولاتىن. ءوز جۇمىسىن باستاۋ ءۇشىن بانكتەردەن ميلليونداعان تەڭگە نەسيە الىپ, عيماراتتاردى جالعا الىپ, ءوز جۇمىسىن باستاپ, بالاباقشاعا جىلدار بويى بارا الماي, كەزەگىن كۇتىپ جۇرگەن مىڭداعان ءسابيدىڭ, اتا-انالاردىڭ الەۋمەتتىك پروبلەمالارىن شەشىپ, بالالاردىڭ مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن قامتىلۋىن جوعارى دەڭگەيگە كوتەرۋگە قول جەتكىزدى. الايدا سول يگى ءىستى قولعا العان كاسىپكەرلەر قازىر ۇكىمەتتەن قولداۋ تابا الماي, كوپتەگەن بالاباقشانىڭ جابىلىپ قالۋ قاۋپى ءتونىپ تۇر», دەدى دەپۋتات.
ف.قاراتاەۆتىڭ پەداگوگتەردىڭ ايلىق جالاقىسى بيىل 25 پايىزعا كوتەرىلگەنىن, پرەزيدەنتتىڭ بيىلعى جولداۋىندا كەلەسى جىلى پەداگوگتەردىڭ جالاقىسىن تاعى دا 25 پايىزعا كوتەرۋدى تاپسىرعانىن ەسكە سالدى.
بۇل ماسەلە الداعى ۋاقىتتا شەشىمىن تاپپاسا رەسپۋبليكا بويىنشا كوپتەگەن بالاباقشا جابىلىپ, اتا-انالاردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەسى شەشىلمەي قالاتىنى انىق. سوندىقتان دا بارلىق وبلىس بويىنشا جان باسىنا قارجىلاندىرۋ مولشەرىن سايكەستەندىرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز», دەدى ف.قاراتاەۆ.
