اللا تاعالا قۇستاردى بارىنشا ادەمى ەتىپ جاراتقان. ولار بىرىنەن-ءبىرى ەرەكشەلەنە جانە ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرا كەلە تابيعاتقا ەرەكشە كورىك بەرەدى. ولار قاراعان جاننىڭ بويىن ءتاتتى سەزىمگە بولەيدى. ەرتە كوكتەمدە جانە قوڭىر كۇزدە اسپان الەمىندە بىرىمەن-ءبىرى تىزبەكتەلە ءارتۇرلى ۇنگە سالىپ, سىڭسي ۇشقان قۇستاردى كورگەندە ادامداردىڭ شالقايىپ تۇرىپ ۇزاق قارايتىندىعى دا سودان بولسا كەرەك.
اللا تاعالا قۇستاردى بارىنشا ادەمى ەتىپ جاراتقان. ولار بىرىنەن-ءبىرى ەرەكشەلەنە جانە ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرا كەلە تابيعاتقا ەرەكشە كورىك بەرەدى. ولار قاراعان جاننىڭ بويىن ءتاتتى سەزىمگە بولەيدى. ەرتە كوكتەمدە جانە قوڭىر كۇزدە اسپان الەمىندە بىرىمەن-ءبىرى تىزبەكتەلە ءارتۇرلى ۇنگە سالىپ, سىڭسي ۇشقان قۇستاردى كورگەندە ادامداردىڭ شالقايىپ تۇرىپ ۇزاق قارايتىندىعى دا سودان بولسا كەرەك.
قۇستاردىڭ ىشىندە ەڭ ادەمىلەرىنىڭ ءبىرى – قىرعاۋىل. ول وڭتۇستىكتە كەزدەسەتىن قۇس. الايدا, ونى جەر شارىنىڭ باسقا دا وڭىرلەرىندە ەدەنىنە قۇم توسەلگەن, انالىعى جۇمىرتقا سالۋ ءۇشىن ءشوپ سالىنعان كۇركەشەسى بار اشىق تورلى قورالاردا جىل بويى وسىرۋگە بولادى. مۇنداي جاعدايدىڭ ءبارىن ءۇي ماڭىنداعى ۋچاسكەدە جاساپ الۋ – ءسىزدىڭ قولىڭىزدان كەلەتىندىگى انىق.
قىرعاۋىل تۇقىمىنىڭ ءتۇرلەرى. ازيا اۋماعىنىڭ كەڭ كولەمىن مەكەندەيتىن قاراپايىم قىرعاۋىلدىڭ (Phasianus colchicus) وتىزعا جۋىق تۇرلەرى بار. ولاردى ءبىر-بىرىنەن قاناتتارىنىڭ بوياۋلارى ارقىلى اجىراتۋعا بولادى.
قىرعاۋىلدىڭ جالپى دەنە تۇرقى تاۋىققا ۇقساس كەلەدى. تەك ءبىر ايىرماشىلىعى تاۋىققا قاراعاندا قۇيرىق جۇندەرىنىڭ الدەقايدا ۇزىن كەلەتىندىگى. «قىرعاۋىلى قىزىل ەكەن, قۇيرىق ءجۇنى ۇزىن ەكەن» دەپ بەكەر ايتىلماسا كەرەك. ادەتتە, قىرعاۋىل قاناتتارىندا التىن, قويۋ-جاسىل, قىزعىلت-سارى, كۇلگىن جانە باسقا دا تۇستەر كەزدەسەدى. قۇيرىعى سارعىلت-قوڭىر, جولاقتى بولىپ كەلەدى
قىرعاۋىلدى ءوسىرۋ. قىرعاۋىلداردى, ادەتتە, تورلى قورالاردا ۇستايدى. اعاش نەمەسە تەمىر تىرەكتەرگە ءۇش جاعىنان سىم تورلاردى كەرۋ ارقىلى قورالاردى قولدان جاساپ الۋعا بولادى. قورانىڭ ءتورتىنشى قاناتى جاعىندا تاقتايدان جاسالعان ساراي بولادى. قىرعاۋىلعا ارنالعان قورانىڭ توبەسىن تورمەن كەيدە قۇستاردى جاۋىن مەن ىستىقتان قورعاۋ ءۇشىن شاتىرمەن جابادى. ولاردى جۇبىمەن, ۇيىرىمەن ۇستايدى.
قىرعاۋىلدى كۇتۋدى قۇستار ۇنەمى توق ءارى تازالىقتا بولاتىنداي ەتىپ ۇيىمداستىرۋ كەرەك. تور قورانى تازالىقتا ۇستاۋ – قۇس دەنساۋلىعىن ساقتاۋدىڭ نەگىزگى شارتتارىنىڭ ءبىرى.
قىس مەزگىلىندە ءوسىرۋ. قورانى اراسىنا جىلۋ ساقتايتىن جابىن سالىنعان ەكى قاباتتى تاقتايلاردان جاسايدى, ونىڭ تەرەزەسى مەن جەلدەتكىشى بولۋى كەرەك. مۇنداي جىلى جابىندار شاتىر مەن توبەنىڭ اراسىنا دا سالىنادى. قوراعا جىلىتقىش قۇرالدار ورناتىپ, ەلەكتر جارىعىن جۇرگىزەدى. قىستا كۇن جىلى كەزدە جىلۋ سۇيەتىن قىرعاۋىلداردى تور قوراعا, كۇن كوزىنە شىعارۋعا بولادى, الايدا, ساراي ەسىگى ۇنەمى اشىق بولۋى كەرەك, ويتكەنى, قاي جەردە ىڭعايلى بولاتىنىن قۇستاردىڭ وزدەرى تاڭدايدى.
ازىقتاندىرۋ. قىرعاۋىل ازىعىن ءداندى جانە ءشوپتى دەپ ءتۇرلى توپتارعا بولەدى. ءداندى ازىققا ءجۇگەرى, س ۇلى, ارپا, بۇرشاق تۇقىمداستار جاتادى. ءشوپتى ازىققا كوك ءشوپتى (جوڭىشقا, بەدە, بۇرشاق, جاس قالاقاي) جاتقىزۋعا بولادى.
كوك ءشوپتى قىرعاۋىلدارعا جاڭادان شابىلعان جاس كۇيىندە, ۇنتاقتاپ نەمەسە باسقا جەممەن ارالاستىرىپ, سۋلى بىلامىق رەتىندە بەرۋ قاجەت. بالاۋسا ءشوپتى جەكە جەم سالعىشقا سالىپ تا بەرۋگە بولادى. قىرعاۋىل بالاپاندارىنىڭ ءار ءبىرى كۇنىنە 5-15 گرامم, ەرەسەك قىرعاۋىلدار – 20-30 گرامم بالاۋسا ءشوپ تۇتىنادى. بالاۋسا, ياعني جاڭا عانا شابىلعان جاس ءشوپ كاروتيننىڭ, ءتۇرلى دارۋمەندەردىڭ, كوبىنە اقۋىزدىڭ قاينار كوزى بولىپ تابىلادى.
سونداي-اق, قىرعاۋىل بالاپاندارىنىڭ ءوسىپ-جەتىلۋى ءۇشىن مالدان الىناتىن ۇيىعان ءسۇت, ىرىمشىك, قايماعى الىنعان ءسۇت, ءاتسيدوفيلدى ءسۇت سەكىلدى ءسۇت تاعامدارى دا پايدالانىلادى. بالىقتى جانە بالىق ۇنىن الدىن الا قايناتىپ, ۇنتاقتاپ بەرۋ دە جاقسى كومەكتەسەدى.
قىرعاۋىلدى كوبەيتۋ جولدارى. قىرعاۋىلدىڭ ۇرعاشىسى جاسىل تەڭبىلدەرى بار سارعىش-قوڭىر ءتۇستى بولىپ كەلەدى. 7-دەن 18 جۇمىرتقاعا دەيىن سالادى. جۇمىرتقاسىنىڭ ءتۇرى مەن ۇلكەندىگى وزگەرىپ وتىرادى. جۇمىرتقاسىنىڭ ۇزىندىعى – 42-46 مم, ەنى – 33-37 مم. جۇمىرتقانىڭ ورتاشا سالماعى – 30-35 گرامم. جۇمىرتقا باسۋىنىڭ ۇزاقتىعى 21-27 كۇنگە سوزىلادى. قىرعاۋىل ۇياسى توپىراققا تەرەڭدەتە توسەلگەن سوبىق, بۇتاقشالار, قۇس قاناتتارىنان تۇرادى.
كىشىگىرىم شارۋاشىلىقتار مەن باقشا ۋچاسكەلەرىندە قىرعاۋىل بالاپاندارىن كارليك (قورتىق) تۇقىمداس تاۋىقتار (بەنتامكا) مەن ۇندىكتەر ارقىلى كۇرىكتەتۋ جولىمەن كوبەيتكەن وڭاي. مۇنىڭ ءمانىسى, ادەتتە, قۇس ءوسىرۋ جايىن جاقسى بىلەتىن ادامدار ۇيرەك جۇمىرتقالارىن انالىق تاۋىققا باستىرتىپ جاتادى. ويتكەنى, تاۋىق ءتوسىنىڭ قىزۋى جانە ونى اۋىق-اۋىق قوزعاپ قويۋى ناتيجەسىندە جۇمىرتقا ىشىندە جەتىلىپ, ونى جارىپ شىققان ۇيرەك بالاپاندارىن ءوسىرىپ-جەتكىزۋ ءۇشىن تاۋىق – تاپتىرمايتىن قۇس. وسى ءادىستى قىرعاۋىل تۇقىمىن كوبەيتكەن كەزدە دە قولدانۋعا بولادى. كۇرىكتەگىش قۇس بالاپانداردى قىزدىرادى, قاۋىپ-قاتەردەن ساقتايدى, اۋلادان ولار ءۇشىن جەم تابادى, ءار ۋاقىتتا ءوز جانىنان تاستاماي, قارايلاپ, قۇستاردى ءوسىرۋدى ءبىراز جەڭىلدەتەدى. قىرعاۋىل بالاپاندارىن كۇرىك تاۋىق ارقىلى كوبەيتكەن كەزدە ولاردى ۇيادا باستىرعان ورىندى بولىپ تابىلادى.
ۇيانىڭ الدىڭعى قابىرعاسى تۇتاس اعاشتان كەيدە قىرعاۋىل بالاپاندارى ەمىن-ەركىن كىرىپ-شىعاتىن, بىراق كۇركە تاۋىق سىيمايتىن الىنىپ-سالىناتىن تورمەن الماستىرىلاتىنداي اعاش جاشىك تۇرىندە جاسالادى. قىرعاۋىل بالاپاندارىن تاۋىق بالاپاندارى سەكىلدى تاماقتاندىرادى. ينكۋباتورلىق ءادىس ارقىلى قىرعاۋىلدى ءدال تاۋىق بالاپاندارى سەكىلدى كوبەيتەدى.
قىرعاۋىل ونىمدەرىن وتكىزۋ. ولاردى قۇس فابريكالارىنا, مەيرامحانالار مەن دامحانالارعا, بازارلارعا وتكىزۋگە بولادى. جەرگىلىكتى باسىلىمدارعا جارناما بەرۋ ارقىلى ءونىمدى تىكەلەي ساتۋعا دا بولادى.
قىرعاۋىل ءوسىرۋ شىعىندارى:
قىرعاۋىل ءوسىرۋ ءۇشىن ءىس باستاۋدىڭ ءتيىمدى جولى – جۇمىرتقا ساتىپ الۋ. ءبىر قىرعاۋىل جۇمىرتقاسىنىڭ نارىقتاعى ورتاشا باعاسى – 100 تەڭگە. ەگەر ءسىز 100 جۇمىرتقا ساتىپ الاتىن بولساڭىز, وعان 10 000 تەڭگە جۇمسايسىز.
ون قىرعاۋىل بالاپانىنىڭ ءوسىپ-جەتىلۋى ءۇشىن, شامامەن العاندا, جىلىنا 35 كگ قۇراما جەم قاجەت بولادى. 100 بالاپانعا 350 كگ جەم قاجەت. 1 كگ جەم 40 تەڭگە دەپ ەسەپتەگەندە بۇعان بارلىعى 14 مىڭ تەڭگە كەتەدى. بارلىق شىعىن 24 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى.
قىرعاۋىل وسىرۋدەن تۇسەتىن پايدا:
1 كگ قىرعاۋىل ەتى, ورتا ەسەپپەن, 1000 تەڭگە تۇرادى. 50 كگ قىرعاۋىل ەتىن ساتساڭىز 50 مىڭ تەڭگە پايدا الاسىز.
جۇمىرتقا ساتۋ – 10 دانا جۇمىرتقا ساتساڭىز – 900-1000 تەڭگە. ەگەر جۇزدەپ ساتاتىن بولساڭىز, ەداۋىر پايداعا كەنەلەسىز.
قىرعاۋىلدى ءوسىرىپ, ەرەسەك كۇيىندە ساتقان پايدالى. ويتكەنى, قىرعاۋىلدىڭ ءبىر جۇبى 7 000-8 000 تەڭگە تۇرادى. سوندا ءسىز قىرعاۋىل وسىرۋدەن ەلەۋلى پايداعا كەنەلەسىز.
ازىرلەگەن
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
پايدالى كەڭەستەردى مىنا سايتتان الۋعا بولادى:
http://fermer02.ru/ptica/fazan/895-razmnozhenie-fazanov.html
http://fermer02.ru/ptica/fazan/803-vyvedenie-ptencov-pod-nasedkojj.html
http://www.prodindustry.ru/archive/2006/february/0005.php
http://fermer02.ru/ptica/fazan/400-volery-dlja-fazanov.html
http://fermer02.ru/ptica/fazan/739-ukhod-za-fazanami.html
