ونىڭ تاعى دا بىردەن-ءبىر كورىنىسى – جۋىردا وبلىستىق «ماڭعىستاۋ» گازەتىنىڭ كەزەكتى ساندارىندا 4 ايقارما, ياعني 8 بەتكە ءۇزىندىسى جاريالانعان «التىن وردا – قازاق ەلى» اتتى تولىمدى تۋىندىسى.
بۇعان دەيىن بۇرىن قازاقتاردا مەملەكەت بولماعان دەپ جۇرگەن ساندىراقتارعا تويتارىس بەرىلىپ, قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى دالەلدەنگەن-ءدى. ونى دۇركىرەتىپ تويلادىق, وعان بۇكىل تۇركىلەر, جالپى دوستاس, ىنتىماقشىل ەلدەر قول سوقتى.
ارينە, قازاق حالقىنىڭ ءتۇپ-تامىر-تۇقيانى تىم ارىدە جاتىر. ءتۇرلى سەبەپتەرمەن كومەسكىلەنگەن اقتاڭداقتار بەتتەرى اشىلىپ, ساقتار, عۇندار, كوكتۇرىكتەر داۋىرىنە دە بىرتىندەپ قادام باسىپ كەلەمىز. پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى رەتتە التىن وردا تاريحىنا ۇلكەن ءمان بەردى جانە ونىڭ 750 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋدى ۇسىندى. مىنە, ءدال وسى تۇستا «قۇلاننىڭ قاسۋىنا مىلتىقتىڭ باسۋى» دەگەندەي, عالىم ءارىپتىڭ «التىن وردا – قازاق ەلى» شىعارماسى ءدوپ كەلىپ تۇر. ەلدىكتىڭ, ەرلىكتىڭ جىرىن ويشىل اقىن بىلايشا تولعايدى:
زاماندى ەسكە الايىق بۇرىنعى وتكەن,
ەرلەردى «ەلىم!!!»
دەۋمەن عۇمىرى وتكەن.
ۋىسىنان شىعارماي كەڭ دالانى,
ەرلىكتىڭ ەرەن كۇيىن دۇبىرلەتكەن,
ەلدىكتىڭ شاڭىراعىن تۇعىرلى ەتكەن,
رۋحى بابالاردىڭ ماڭگى جاسا,
ۇلتىنىڭ جۇرەگىنە ۇرىق سەپكەن!
قالامگەردىڭ كۇنى بۇگىنگە دەيىن الەم زەرتتەۋشىلەرىنىڭ نازارىنان تۇسپەي كەلە جاتقان ايگىلى قولباسشى شىڭعىس حان جانە ونىڭ ۇرپاقتارى, بۇرىنعى تۇران, قازىرگى قازاقستان ايماعىندا قۇرىلعان التىن وردا مەملەكەتىنىڭ قاناتىن كەڭگە جايعان ءداۋىرى مەن الاۋىزدىقتىڭ كەسىرىنەن كۇيرەۋى ءتارىزدى اسا كۇردەلى دە كۇرمەۋلى, داۋ-دامايلى تاقىرىپقا باتىل بارىپ, باتىرلىق داستاندى دۇنيەگە اكەلۋى ءبىر تاڭعالدىرسا, ادەمى شاعىن پوەما ىسپەتتى تولعاۋمەن باستالاتىن دۇنيەنىڭ بۇكىل شىعىس ادەبيەتى مەن شەجىرەلەرىنەن تىرنەكتەپ تەرگەن سانسىز انىقتامالار مەن تۇسىنىكتەمەلەرىن وقىعاندا تاعى تاڭعالاسىز. ياعني اقىننىڭ پوەزيا مايتالمانى بولعانى ءوز الدىنا, نەشەبىر كونە ەڭبەكتەردەگى دايەكتەرگە سۇيەنىپ, جالپىعا, تۋعان حالقىنا جاريا ەتكەن تانىمدىق دەرەكتەرى ارقىلى تاريحتىڭ دا تاڭداۋلى, تالعامدى شەبەر شەجىرەشىسى ەكەنىنە دە كوز جەتكىزەمىز.
«التىن وردا...» – ەلىم دەپ ەمىرەنە, شالقي تەبىرەنگەن وتانشىل جۇرەكتىڭ, تىنىمسىز ىزدەنىستىڭ, جانكەشتى تەر توككەن وراسان ەڭبەكتىڭ ناتيجەسى. جالپى, اۆتوردىڭ اتالعان شىعارماسىنىڭ پوەتيكالىق كوركەمدىك كوكجيەگى ءوز الدىنا, رۋحى مىقتى ۇلاعاتتى ۇلت, ۇعىنىقتى ۇرپاق تاربيەلەۋدەگى پاتريوتتىق ماڭىزى ايرىقشا. بۇل شىعارما – وقىرماننىڭ كوكىرەگىنە ۇلتتىق ماقتانىش ۇيالاتىپ, جاستارعا تەڭدەسى جوق رۋحاني ءتالىم-تاربيە بەرەتىن تۋىندى.
شىڭعىس حان قانشاما ەلدەر مەن مەملەكەتتەردى تىزە بۇكتىرىپ, باس ءيدىردى, بىراق ادىلەتتىڭ اق جولىنان تايماعان, ونىڭ جاۋىنگەرلىك تۋىنىڭ ءتۇسى اق بولعان. ول جاۋلاپ العان ەلدەردىڭ ءتىلى مەن ءداستۇرى, مادەنيەتى مەن ىلىمىنە, دۇنيەتانىمىنا قيانات جاساۋعا زاڭ ارقىلى جول بەرمەگەن, قاتىگەز بولسا دا, يماندى, ۇلى رەفورماتور. عالىمداردى, ويشىلداردى, تالانت يەلەرىن قادىرلەپ, جيھانكەزدەرگە دەيىن تورگە شىعارعان. كوك تاڭىرگە سيىنىپ, ارعى اتا-بابالارىنان تامىر تارتىپ كەلە جاتقان تۇركىلىك سانانى وتە قاستەرلەگەن. 1227 جىلى اۋىرىپ قينالعان تۇسىندا ەلى – قارا جۇرتى – ۇلان-ۇرپاعىنا ميراس ەتىپ تاعىلىمدى ونەگە-وسيەت قالدىرعان. ونىڭ بۇل وسيەتتەرى ارعى تەگى تۇركى دۇنيەسىنەن باستاۋ الاتىن قازاقتاردىڭ وي-پايىمى, سالت-ءداستۇرى مەن مادەنيەتىمەن سايما-ساي كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە شىڭعىس حان اۋلەتىنىڭ كەنجەسى وتشىگىندى قاراشاڭىراق يەسى دەپ قۇرمەتتەۋىن ۇلگى ەتە وتىرىپ, اتام قازاقتىڭ ۇلى دالاسىندا بۇل ءداستۇردىڭ بۇگىن جانە ەرتەڭ دە ساقتالۋى قاجەتتىگىن, الماعايىپ زامان تۋسا, باسىمىز ءبىر بولۋى ءۇشىن ەرەكشە ەسكەرەر تۇستاردى اقىن بۇلتارتپاس دالەلدەر, ارقا قوزدىرار جاسىنداي جىر جولدارى ارقىلى ورنەكتەيدى. ويتكەنى قاراشاڭىراق قاسيەتتى, ول ەلدىك ار مەن نامىستى ەشقاشان بەرمەۋگە ءتيىس.
ارينە, ادەبي شىعارمادا ونىڭ كوسەمدىگى مەن كىسىلىگى, جاۋىنگەرلىك شەبەرلىگى مەن اقىل-وي تەرەڭدىگى, ءبىرتۇتاس موڭعول(تۇركى) مەملەكەتىن قۇرىپ, تۇركى داڭقىن اسقاقتاتۋداعى سىڭىرگەن قاھارماندىق قاجىر-قايراتى تولىق اشىلماسا دا, زەردەلى وقىرمان شىڭعىس حاننىڭ قاي جاعىنان بولسىن دانىشپان دا دارا تۋعان ەرەكشە قابىلەت يەسى ەكەندىگىن باعامدايدى. بۇعان دەيىن دە كوپتەگەن پوەما مەن ەپيكالىق تولعاۋ جازعان قارىمدى قالامگەر عالىم ءىنىمىز, مىنە, تۇيتكىلدى تاقىرىپقا تايسالماي تۇرەن سالىپ, ءوزىنىڭ دە كوپ وقىپ, توقىپ, تاريحتى تارازىلاۋعا بارىنشا كۇش سالىپ جۇرگەنىن, ىزدەنىسى مەن شابىت قۋاتىنىڭ مول ەكەندىگىن ايقىن اڭعارتتى. داستاندا تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى حال-احۋالىنا دا ءجىتى نازار اۋدارىلىپ, ساياسي جانە فيلوسوفيالىق پايىمدار جاسالادى. ارقالى اقىن باياعى بۇحار جىراۋ ءتارىزدى ەل پرەزيدەنتىنە وزىندىك وي-تولعامدارىن ۇسىنادى.
قاسىم اعا, جارايسىز,
قاسقايىپ تۇرىپ سويلەيسىز.
تەكتىلەردەن تارايسىز,
تەكسىزدەرگە ەرمەيسىز.
ءال-ءفارابيدى وياتىپ,
قياعا قۇلاش سەرمەيسىز.
شىڭعىس حاندى وياتىپ,
باتۋ حانداي ەرلەيسىز!
ۇلى ابايدى سايراتىپ,
ادام جانىن ەمدەيسىز..
ايداماققا كونبەيسىز,
قازاقستان – دەربەس ەل.
بوگدە جۇرتقا سەنبەيسىز,
ەلشىسىز دە ەلدەسەر.
قازاق مۇڭىن مۇڭدادىڭ,
ەلدىك پارىز وتەلىپ.
ەل رۋحىن شىڭدادىڭ,
قازاق تۋىن كوتەرىپ! –
دەپ حالىققا جاسالعان جاعىمدى ىستەرگە قولداۋ بىلدىرەدى.
عالىم كازگۋ-ءدىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن بىتىرگەن سوڭ, الماتىدا «جالىن» باسپاسىندا رەداكتورلىق قىزمەت ەتكەن. وبلىستىق «ماڭعىستاۋ» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى ءارى قازاقستان جازۋشىلار وداعى ماڭعىستاۋ وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى. «جۇرەگىمنىڭ تولقىندارى», «اساۋ جۇرەك», ء«دۇريا-دۇنيە», «اسىلدىڭ سىنىعى», «كاسپي تراگەدياسى», «گارمونيا», «جۇلدىز-عۇمىر», «رۋح جانارتاۋى», «اقىن ارمانى»(ازابى), ء«تورت تولعاۋ», «توميريس», «قاسيەتتى پارىز», ء«ومىردى ولشەيمىن مەن ءوز باعاممەن», «الماتى عازالدارى», «دىبىستار ءدىرىلى» اتتى كىتاپتاردىڭ جانە «تاڭدامالى» 6 تومدىقتىڭ اۆتورى.
عالىم بيسەمبى ۇلى – قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق كونكۋرستىڭ جۇلدەگەرى, تۇركيانىڭ عىلىمي جانە ادەبي شىعارمالار يەلەرى كاسىبي اسسوتسياتسياسىنىڭ العىس حاتىمەن, ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمى مەن وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن, وبلىس اكىمىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 10 جىلدىعى جانە 25 جىلدىعى قۇرمەتىنە مەرەكەلىك مەدالدارمەن, مادەنيەت, اقپارات جانە قوعامدىق كەلىسىم مينيسترلىگىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپاتتالعان. قازاقستان جازۋشىلار جانە جۋرناليستەر وداقتارىنىڭ مۇشەسى, قازاقستاننىڭ مادەنيەت قايراتكەرى, اقپارات سالاسىنىڭ ۇزدىگى, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى, اقتاۋ قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى.
سەرجان شاكرات,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, «قۇرمەت», «پاراسات» وردەندەرىنىڭ يەگەرى
ماڭعىستاۋ وبلىسى
