ءبىلىم ورداسى ديپلومىن باعالاۋى ءتيىس
دەپۋتاتتار ازىرلەگەن وزگەرىستەر ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە, ونىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ جەتىستىكتەرىنىڭ مونيتورينگىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان. وسىعان بايلانىستى ۇسىنىلعان ءبىلىم بەرۋ جەتىستىكتەرىن باقىلاۋدىڭ قازىرگى نۇسقاسىنان ايىرماشىلىعى تۋرالى ماسەلە كوتەرىلدى.
زاڭ جوباسىنا بايلانىستى بايانداما جاساعان ءماجىلىس دەپۋتاتى ءابدىماناپ بەكتۇرعانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەڭبەك كودەكسىنىڭ 119-بابىنا سايكەس, ءبىلىم الۋشىلاردىڭ دۋالدى وقىتۋ تۋرالى شارت نەگىزىندە وندىرىستىك وقىتۋدان جانە كاسىپتىك پراكتيكادان وتكەن ۋاقىتى ەڭبەك وتىلىنە ەسەپتەلەدى.
ايتسە دە, ەڭبەك قىزمەتىن راستايتىن قۇجاتتاردىڭ تىزبەسىندە شارتتىڭ وسى ءتۇرى قامتىلماعان. وسىعان بايلانىستى قۇقىقتىق كولليزيانى بولعىزباۋ ماقساتىندا جۇمىسكەردىڭ ەڭبەك قىزمەتىن راستايتىن قۇجاتتاردىڭ تىزبەسىن جاڭا قۇجات – دۋالدى وقىتۋ تۋرالى شارتپەن تولىقتىرۋ ۇسىنىلادى.
ء«بىلىم بەرۋ سالاسىنداعى وكىلەتتى ورگانعا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ورتا بىلىمنەن كەيىنگى ءبىلىمى بار كادرلاردى دايارلاۋعا مەملەكەتتىك تاپسىرىستى قالىپتاستىرۋ ءارى ءبولۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ بويىنشا قۇزىرەت بەرۋ ارقىلى شەشۋ ۇسىنىلادى. ماسەلەن, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە كادرلاردى دايارلاۋعا مەملەكەتتىك تاپسىرىس جۇمىسپەن قامتۋ ورگاندارىنىڭ, وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتالارىنىڭ ۇسىنىستارى نەگىزىندە وڭىرلىك ەڭبەك نارىعىنىڭ قاجەتتىلىكتەرى ەسكەرىلە وتىرىپ ورنالاستىرىلادى. بۇل رەتتە مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن قالىپتاستىرۋ ءراسىمى كوزدەلمەگەن. ۇسىنىلىپ وتىرعان تۇزەتۋ مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ورنالاستىرۋ جانە ونى بەرۋ كەزىندە سىبايلاس جەمقورلىق فاكتورىنىڭ ىقپالىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى دەپۋتات.
زاڭ جوباسىندا جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرۋشىنىڭ مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىندا وقۋ ۇزاقتىعىنا پروپورتسيونالدى تۇردە ەڭبەكپەن وتەۋ مەرزىمىن بەلگىلەۋ ارقىلى شەشۋ ۇسىنىلماق. وسىلايشا, مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى ارقىلى ءبىلىم العان ازاماتتار بۇكىل كەزەڭدە – بارلىق ءۇش جىلدى دا جۇمىسپەن وتەيدى. ال ءبىلىم الۋشىلار ءىشىنارا, ياعني ءبىر بولىگىن اقىلى نەگىزدە – مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن وقۋ كەزەڭىنە ساي جۇمىس ىستەۋى ءتيىس.
ء«بىلىم بەرۋدىڭ جاڭارتىلعان مازمۇنىن ەسكەرە وتىرىپ, بازالىق ءبىلىمدى تەكسەرۋگە باعىتتالعان ءبىلىم بەرۋدى سىرتتاي باعالاۋدىڭ ء«بىلىم بەرۋ جەتىستىكتەرىنىڭ مونيتورينگى» اتتى جاڭا مودەلىن ەنگىزۋ ارقىلى شەشۋ ۇسىنىلادى. حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن سىرتقى باعالاۋ تەتىگى جەتىلدىرىلەدى. بۇل ءبىلىم الۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا, زاڭ جوباسىن قابىلداۋ ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىن جەتىلدىرۋ, ونىڭ ىشىندە كاسىبي كادرلاردى دايارلاۋ جانە ولاردى ودان ءارى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعدايلاردى جاسايدى دەپ سانايمىز», دەدى ءا.بەكتۇرعانوۆ.
زاڭ جوباسىنا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين ءبىلىم بەرۋ ساپاسى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك جوعارى وقۋ ورىندارىنا جۇكتەلەتىنىن ايتىپ, الايدا ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىن باقىلاۋ ساقتالاتىنىنا توقتالدى.
«مەنىڭشە, بۇل ماسەلەنى ءالى دە قاراستىرۋ قاجەت. سەبەبى, ءبىلىم سالاسى – ەلدىڭ بولاشاعى. سوندىقتان بۇل سالادا بارلىق جاڭالىقتار ءوز ۋاقىتىندا جەدەل قولعا الىنىپ وتىر. مىسالى, ەكى جىل بۇرىن عانا زاڭ بويىنشا جوعارى وقۋ ورىندارىنا اكادەميالىق جانە باسقارۋشىلىق ەركىندىك بەرىلدى. سونىمەن بىرگە, كەلەسى جىلدان باستاپ جەكە ديپلوم بەرۋ دە قولعا الىنادى. وسىنىڭ بارلىعى وقۋ ورىندارىنىڭ زامانعا ساي, ەركىن, اشىق جانە ساپالى جۇمىس جاساۋى ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان قادام», دەدى ن.نىعماتۋلين.
سونىمەن قاتار ءماجىلىس توراعاسى 2021 جىلدان باستاپ جوعارى وقۋ ورىندارى جەكە ۇلگىدەگى ديپلومداردى بەرە باستايتىنىن ايتىپ, زاڭ جۇزىندە جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىندە تولىق دەربەستىك بەرىلگەنىنە توقتالدى. مۇنداي جاعدايدا ءبىلىم ساپاسى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وزدەرىنە جۇكتەلەدى. ن.نىعماتۋلين جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ دەربەستىگى ديپلومدارعا ءمور باسۋ ەمەس ەكەنىنە نازار اۋداردى.
ء«اربىر جوو وزدەرى بەرگەن ديپلومىن باعالاي ءبىلۋى كەرەك. وسىعان بايلانىستى جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم بەرۋ جەتىستىكتەرىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋ قانشالىقتى ورىندى دەگەن سۇراق تۋىندايدى؟ ونىڭ ۇستىنە, بۇل مونيتورينگ قانداي دا ءبىر جوو-نىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ ساپاسى تۋرالى ەشقانداي تۇسىنىك بەرمەيدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جاعداي, ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىن باقىلاۋ كەرەك. ەندى ۋنيۆەرسيتەتتەر باقىلاۋسىز قالۋى مۇمكىن دەگەن پىكىر قالىپتاسپاۋى ءتيىس», دەدى ن.نىعماتۋلين.
ءماجىلىس توراعاسى اتاپ وتكەندەي, مۇنداي باقىلاۋ كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى رەتىندە بارلىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا كاسىپكەرلىك كودەكسكە سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. ن.نىعماتۋليننىڭ ايتۋىنشا, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا ورتالىعى ارقىلى نارىق سۋبەكتىسى رەتىندە كىرىپ, قاراي الادى.
سونىمەن قاتار بارلىق جوو-لار قازىر نارىق سۋبەكتىلەرى سانالادى جانە بىلىكتىلىك تالاپتارىنا, ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىنا ساي كەلەدى. بۇل ۋاكىلەتتى ورگانعا, ياعني ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىن تەرەڭىرەك تالداۋعا جانە ولارعا ءتيىستى باعا بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسىعان سايكەس, ءماجىلىس توراعاسى ەكىنشى وقىلىمعا دەيىن زاڭ جوباسىن ازىرلەۋشىلەرمەن بىرگە جۇمىس توبىنا وسى ماسەلەنى مۇقيات قاراستىرۋدى تاپسىراتىنىن ايتتى.
زاڭ كوشى-قون پروتسەسىن رەتتەيدى
سونىمەن قاتار پالاتا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.
قۇجاتتىڭ ماقساتى – مەملەكەتتىك شەكارا تۋرالى قولدانىستاعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ. اتالعان ماسەلە جونىندە بايانداما جاساعان ءماجىلىس دەپۋتاتى جانات جاراسوۆتىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسىندا وسى سالاداعى ءۇش دەڭگەيلى باسقارۋ مودەلى ەكى دەڭگەيلىگە اۋىستىرىلادى.
قۇجاتتا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن اسكەري قىزمەتشىلەر ساناتىنا اۋىستىرۋ جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ جەكەلەگەن بولىمشەلەرىن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ اسكەري قۇرامالارىنا قايتا قۇرۋ مۇمكىندىگى كوزدەلگەن. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ۆەدومستۆوسى مارتەبەسىن بەرە وتىرىپ, اۆياتسيانى شەكارا قىزمەتىنەن شىعارۋدى كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ۇسىنىلادى.
سونداي-اق ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ وقۋ ورىندارىن ينتەگراتسيالاۋ جانە كادرلار دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن زاڭ جوباسىندا شەكارا قىزمەتى اكادەمياسىن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ قاراماعىنا بەرۋ قاراستىرىلعان.
جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىنداعى كوشى-قون سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. كەلىسىم ەكى مەملەكەتتىڭ كوشى-قون زاڭناماسى تۋرالى, ونىڭ ىشىندە كوشى-قون پروتسەستەرىن رەتتەۋ, قوس ازاماتتىق فاكتىلەرىنىڭ جولىن كەسۋ, زاڭسىز كوشى-قونعا قارسى كۇرەستى ۇيىمداستىرۋ, سونداي-اق زاڭنامانىڭ كورسەتىلگەن سالالارىنداعى وزگەرىستەر تۋرالى الماسۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋدى كوزدەيدى.
«بىرىنشىدەن, ستاتيستيكا مەن اقپارات الماسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەكىنشىدەن, ازاماتتار تۋرالى جەكە اقپارات الۋعا بولادى. ۇشىنشىدەن, ەكى ەل ۇكىمەتتەرى تاجىريبە الماسىپ, ءبىر-بىرىنە پراكتيكالىق كومەك كورسەتەدى», دەدى ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇرعىمباەۆ.
كەلىسىمدە كوشى-قون سالاسىنداعى قىلمىستارمەن كۇرەسۋگە قاتىستى قادامدار ەسكەرىلگەن. بەلارۋس پارلامەنتى كەلىسىمدى 2020 جىلعى 18 مامىردا بەكىتتى.
«ىشكى ىستەر مينيسترلىگى كوشى-قون بويىنشا 23 حالىقارالىق كەلىسىمدى بەكىتتى. حالىقارالىق دەڭگەيدە تاعى دا 9 كەلىسىم دايىندالىپ جاتىر. وسى قۇجاتتاردىڭ ناتيجەسىندە زاڭسىز كوشى-قون بويىنشا اقپارات الماسۋ جولعا قويىلادى. ادامداردى باسقا ەلدەرگە قايتارۋ ماسەلەسى شەشىلەدى. سونداي-اق شەتەلدىكتەردىڭ قازاقستاندا بولۋ مەرزىمى انىقتالادى ءارى قوس ازاماتتىققا جول بەرمەۋ تەتىكتەرىن قامتيدى», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
بۇدان بولەك, ءماجىلىستىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الدى.
اۋىلداعى اعايىننىڭ جاعدايىن كىم ويلايدى؟
جالپى وتىرىستان كەيىن دەپۋتاتتىق ساۋالعا كەزەك بەرىلدى. نۇرتاي سابيليانوۆ اۋىلدارداعى مەديتسينالىق كومەككە بايلانىستى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ اتىنا ساۋال جولداپ, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە ساپالى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ماسەلەسى ءجيى كوتەرىلەتىنىن مالىمدەدى.
قازىرگى تاڭدا زاڭدىق تۇرعىدا حالقىنىڭ سانى 50-دەن 800 ادامعا دەيىنگى ەلدى مەكەندەردە مەديتسينالىق پۋنكت اشىلۋى ءتيىس. ال 1500-گە دەيىنگى تۇرعىنى بار اۋىلداردا فەلدشەر-اكۋشەرلىك پۋنكت جۇمىس ىستەيدى. دارىگەرلىك امبۋلاتوريا اشۋ ءۇشىن حالىق سانى 1500-دەن 10 مىڭ ادامعا دەيىنگى ارالىقتا بولۋى كەرەك.
وسى ورايدا, دەپۋتات ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرىن العا تارتىپ, ەلىمىزدە حالىق سانى 50-دەن اساتىن اۋىلدىق ەلدى مەكەندەر سانى 5691-ءدى قۇرايتىنىن جەتكىزدى. سولاردىڭ ىشىندە تەك مىڭنان استامىندا عانا تۇرعىندار دارىگەرلىك كومەك الا الادى.
«بۇل جاعدايدا, قالعان اۋىل تۇرعىندارى ساپالى مەديتسينالىق كومەككە قالاي قول جەتكىزە الادى؟ جوعارىدا ايتىلعاندار نەگىزىندە, مەديتسينالىق پۋنكتى حالىق سانى 50-دەن 300 ادامعا دەيىن, فەلدشەر-اكۋشەرلىك پۋنكتى حالىق سانى 300-دەن 500 ادامعا دەيىن, دارىگەرلىك امبۋلاتوريانى 500-دەن 10 000 ادامعا دەيىن بولاتىن ءاربىر ەلدى مەكەندە قۇرۋدى, دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارى جەلىسىنىڭ نورماتيۆىنە وزگەرىس ەنگىزۋدى سۇرايمىن», دەدى ن.سابيليانوۆ.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ءابدىماناپ بەكتۇرعانوۆ ءبىلىم سالاسىنداعى جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋدى ەنگىزۋ پروتسەسىنە قاتىستى الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋعا تەك قالالىق جالپى ءبىلىم بەرەتىن 1594 مەكتەپ عانا كوشتى.
«2018 جىلى تولىق جيناقتى اۋىلدىق مەكتەپتەردە جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋدى سىناقتان وتكىزۋ جانە كەيىننەن تولىق كولەمدە ەنگىزۋ توقتاتىلىپ, بۇل رەفورما اۋىلدىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن قامتىمادى. ەلىمىزدەگى 3987 تولىق جيناقتى مەكتەپتەردىڭ اۋىلدىق مەكتەپتەرى 2393-ءتى قۇرايدى. ولاردى جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋدان الىپ تاستاۋ, ءبىزدىڭ پىكىرىمىزشە, قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرى اراسىنداعى الشاقتىقتى ازايتپاي, قايتا ودان ءارى تەرەڭدەتە تۇسەدى», دەدى دەپۋتات پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆتىڭ اتىنا جولداعان ساۋالىندا.
ءا.بەكتۇرعانوۆ جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋعا تولىق كولەمدە كوشۋدى باياۋلاتۋعا بولمايتىنىن جەتكىزدى. دەپۋتاتتىڭ پايىمداۋىنشا, قولدانىستاعى مودەل «اقشا وقۋشىعا ارنالادى» قاعيداتىنا ساي كەلمەيدى. ويتكەنى وقۋشى ءبىر وڭىردەن ەكىنشى وڭىرگە اۋىسقاندا ءتيىستى شىعىندار ەكىنشى ءوڭىردىڭ بيۋدجەتىنە بەرىلمەيدى.
«جوعارىدا ايتىلعانداردىڭ نەگىزىندە مىناداي ۇسىنىستار ەنگىزەمىز. 2021-2022 وقۋ جىلىنان باستاپ تولىق جيناقتى اۋىلدىق مەكتەپتەردە جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋ تەتىگىن جانە ولار ءۇشىن ءتيىستى ادىستەمەنى ازىرلەۋ جونىندەگى ماسەلەنى قاراۋ. «اقشا وقۋشىعا ارنالادى» دەگەن نەگىزگى قاعيداتتى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا, وقۋشىلاردىڭ ەسەبىن جۇرگىزۋ جانە ىشكى كوشى-قونعا مونيتورينگ جاساۋ ءۇشىن جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ دەرەكقورىندا باسقا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قولدانىستاعى دەرەكقورلارىمەن ءبىر مەزگىلدە ينتەگراتسيالاي وتىرىپ, جەكە جۇيەنى ازىرلەۋ», دەدى ءا.بەكتۇرعانوۆ.
ەل بولام دەسەڭ, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىگىڭدى تۇزە
ءماجىلىس دەپۋتاتى بەرىك دۇيسەنبينوۆ اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى مەن تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترىنە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, شەكارا ماڭىنداعى ايماقتاعى اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە نازار اۋداردى.
«بۇگىنگى اقپاراتتىق زاماندا, ينتەرنەت, ۇيالى بايلانىس, تەلەديدار, راديو قوعام ءومىرىنىڭ ەڭ ءبىر ماڭىزدى تەتىگىنە اينالدى. سونداي-اق الەۋمەتتىك جەلىنىڭ, تەلەديدار مەن راديونىڭ ماڭىزدى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى – اۋديتورياعا اقپارات تاراتۋمەن قاتار, ساياسي-مادەني, يدەولوگيالىق تاربيە مەن ناسيحات جۇمىسىن جۇرگىزۋ ەكەندىگى دە بەلگىلى. سوندىقتان ەلىمىزدىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, وزەكتى ماسەلەلەردىڭ بىرىنە اينالىپ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ساناتىنا جاتقىزۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر», دەدى ب.دۇيسەنبينوۆ.
وسى ورايدا, دەپۋتات اتا زاڭىمىزدا اركىمنىڭ ەركىن اقپارات الۋعا جانە تاراتۋعا قۇقىعى بار ەكەنىنە توقتالدى. دەگەنمەن بۇگىنگى كۇنگە دەيىن قازاقستاندىق كوممۋنيكاتسيا جەلىلەرى قامتىماعان ەلىمىزدىڭ اۋماقتارى ءالى دە جەتەرلىك.
«مىسالى, الماتى, شىعىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ قىتاي شەكاراسىنا جاقىن ورنالاسقان كەيبىر اۋماقتارىندا قازاقستاندىق نە تەلەديدار, نە راديو, نە ينتەرنەت ۇستامايتىن جەرلەر بار. بىراق قىتاي جاقتان قازاق تىلىندە راديو سايراپ تۇرادى. ال شەكارا ماڭىنداعى جەرگىلىكتى حالىق تەك قىتاي راديوسىن تىڭداۋعا ءماجبۇر.
تاعى ءبىر مىسال كەلتىرسەك, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ءۇرجار اۋدانىنا تابان تىرەگەن كەز كەلگەن ازاماتتىڭ تەلەفونىنا ءاپ-ساتتە-اق «دوبرو پوجالوۆات ۆ كيتاي! پولزۋيتەس ۆىگودنىمي تاريفامي ۆ روۋمينگە!», «Activ پريۆەتستۆۋەت ۆاس ۆ كيتاە! پولزۋيتەس ۆىگودنىمي تاريفامي ۆ روۋمينگە» سيپاتتى حابارلامالار كەلىپ تۇسەدى دە, ىزىنشە تەلەفونىڭىزداعى نۇر-سۇلتان ۋاقىتى دەرەۋ قىتاي ۋاقىتىنا وزگەرەدى ەكەن», دەدى ب.دۇيسەنبينوۆ.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, وسىعان ۇقساس جاعداي, وزبەكستان جانە رەسەي شەكاراسىنىڭ ماڭىندا دا كەزدەسەدى.
«بيىل ۇلتتىق تاۋەلسىزدىگىمىزگە تابانداي 29 جىل تولادى. سوندا 30 جىلداي تاۋەلسىزدىكتىڭ بارىسىندا اقپاراتتىق, بايلانىس جۇيەمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن قامتاماسىز ەتە الماعانىمىز با؟ حالقىمىزدىڭ, ونىڭ ىشىندە اسىرەسە جاس ۇرپاقتىڭ وتانشىلدىق, پاتريوتتىق سانا-سەزىمىنىڭ, ۇلتتىق ار-نامىسىمىزدىڭ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزدىڭ تامىرىنا بالتا شاباتىن مۇنداي قۇبىلىسقا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى, باس پروكۋراتۋرا جانە باسقا دا تيەسىلى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر نەگە نازار اۋدارمايدى, نەگە تيەسىلى ءارى تاباندى ءىس-شارا قابىلدامايدى», دەدى ب.دۇيسەنبينوۆ.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ازات پەرۋاشەۆ پرەمەر-مينيستر اتىنا جولداعان ساۋالىندا «جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى تۋرالى» زاڭدى قابىلداۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيتىنىن جەتكىزدى.
«سوڭعى كەزدە قوعام مەن ماجىلىستەگى ءبىزدىڭ ارىپتەستەر تاراپىنان نەسيە راقىمشىلىعىن جۇرگىزۋ ماسەلەسى كوتەرىلىپ كەلەدى. بۇل باستاماعا پاندەميا كەزىندە حالىق تابىسىنىڭ تومەندەۋى مەن تۇرالاپ قالعان شاعىن جانە ورتا بيزنەستى ەسكەرە وتىرىپ, نازار اۋدارۋ كەرەك. نەسيە راقىمشىلىعىنا قاتىستى تابىسسىز قالعان ادامداردىڭ تالابى ورىندى. دەگەنمەن بۇل تالاپتار ازاماتتاردىڭ ۇنەمى قارىز تۇزاعىنا ءتۇسۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىن شەشپەيدى. وسى سەبەپتى شەشپەي, راقىمشىلىق تۋرالى ماسەلە جىل سايىن قايتالانا بەرەدى», دەدى ا.پەرۋاشەۆ.
وسى ورايدا ول وتكەن جىلى تابىسى تومەن ادامداردىڭ بانك قارىزدارى 106 ملرد تەڭگەگە جابىلعانىن ەسكە سالدى. الايدا قازىرگى كەزدە پروبلەما ۋشىعا تۇسكەن, ويتكەنى ونىڭ سەبەپتەرى جويىلماعان. مۇنىڭ ءمانى مىنادا. بىرىنشىدەن, بانكتەردىڭ پايىزدىق تالاپتارى نەگىزسىز جوعارى بولىپ تۇر. ەكىنشىدەن, جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى تۋرالى زاڭنامانى قابىلداۋ ماسەلەسى شەشىلمەگەن. بۇل قۇجات تولەم قابىلەتى تومەن وتباسىلارعا نەسيەدەن قورعالۋعا, باسپاناسى مەن الەۋمەتتىك كەپىلدىكتى ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇدان بولەك, وتىرىس سوڭىندا بىرقاتار ءماجىلىس دەپۋتاتى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى. ولار: ن.جۇمادىلداەۆا, ق.ەرجان, ك.ابساتيروۆ, ت.سىزدىقوۆ, ا.جامالوۆ, م. پىشەمباەۆ, ش. نۋرۋموۆ, ە.نيكيتينسكايا, د.مىڭباي, ا.نۇركينا, ن.اشىمبەتوۆ.
