ساياسات • 01 قازان، 2020

بيۋدجەت ەسەبىنەن وقىعاندار اقىسىن ەڭبەكپەن وتەيدى

31 رەت كورسەتىلدى

كەشە ءماجىلىس سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسى ءوتتى. وندا دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنگەن ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.

ءبىلىم ورداسى ديپلومىن باعالاۋى ءتيىس

دەپۋتاتتار ازىرلەگەن وزگە­رىس­تەر ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە، ونىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ جەتىستىكتەرىنىڭ مونيتورينگىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان. وسى­عان بايلانىستى ۇسىنىلعان ءبىلىم بەرۋ جەتىستىكتەرىن باقى­لاۋ­دىڭ قازىرگى نۇسقاسىنان ايىر­ما­شىلىعى تۋرالى ماسەلە كوتەرىلدى.

زاڭ جوباسىنا بايلانىستى بايان­داما جاساعان ءماجىلىس دەپۋتاتى ءابدىماناپ بەكتۇرعانوۆتىڭ ايت­ۋىنشا، ەڭبەك كودەكسىنىڭ 119-بابىنا سايكەس، ءبىلىم الۋشىلاردىڭ دۋالدى وقىتۋ تۋرالى شارت نەگى­زىندە وندىرىستىك وقىتۋدان جانە كاسىپتىك پراكتيكادان وتكەن ۋا­قىتى ەڭبەك وتىلىنە ەسەپتەلەدى.

ايتسە دە، ەڭبەك قىزمەتىن راستايتىن قۇجاتتاردىڭ تىزبەسىندە شارتتىڭ وسى ءتۇرى قامتىلماعان. وسىعان بايلانىستى قۇقىقتىق كولليزيانى بولعىزباۋ ماقساتىندا جۇمىسكەردىڭ ەڭبەك قىزمەتىن راستايتىن قۇجاتتاردىڭ تىزبەسىن جاڭا قۇجات – دۋالدى وقىتۋ تۋرالى شارتپەن تولىقتىرۋ ۇسىنىلادى.

ء«بىلىم بەرۋ سالاسىنداعى وكى­لەتتى ورگانعا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ورتا بىلىمنەن كەيىن­گى ءبىلىمى بار كادرلاردى دايار­لاۋ­عا مەملەكەتتىك تاپسىرىس­تى قا­لىپ­تاستىرۋ ءارى ءبولۋ قاعي­دا­لارىن بەكىتۋ بويىنشا قۇزىرەت بەرۋ ارقىلى شەشۋ ۇسىنىلادى. ماسە­لەن، تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە كادرلاردى دايارلاۋعا مەملەكەتتىك تاپسىرىس جۇمىسپەن قامتۋ ورگاندارىنىڭ، وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتالارىنىڭ ۇسىنىستارى نەگىزىندە وڭىرلىك ەڭبەك نارىعىنىڭ قاجەتتىلىكتەرى ەسكەرىلە وتىرىپ ورنالاستىرىلادى. بۇل رەتتە مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن قالىپتاستىرۋ ءراسىمى كوزدەلمەگەن. ۇسىنىلىپ وتىرعان تۇزەتۋ مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ورنالاستىرۋ جانە ونى بەرۋ كەزىندە سىبايلاس جەمقورلىق فاكتورىنىڭ ىقپالىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى»، دەدى دەپۋتات.

زاڭ جوباسىندا جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرۋشىنىڭ مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىندا وقۋ ۇزاقتىعىنا پروپورتسيونالدى تۇردە ەڭبەكپەن وتەۋ مەرزىمىن بەلگىلەۋ ارقىلى شەشۋ ۇسىنىلماق. وسىلايشا، مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى ارقىلى ءبىلىم العان ازاماتتار بۇكىل كەزەڭدە – بارلىق ءۇش جىلدى دا جۇمىسپەن وتەيدى. ال ءبىلىم الۋشىلار ءىشىنارا، ياعني ءبىر بولىگىن اقىلى نەگىزدە – مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن وقۋ كەزەڭىنە ساي جۇمىس ىستەۋى ءتيىس.

ء«بىلىم بەرۋدىڭ جاڭارتىلعان مازمۇنىن ەسكەرە وتىرىپ، بازالىق ءبىلىمدى تەكسەرۋگە باعىتتالعان ءبىلىم بەرۋدى سىرتتاي باعالاۋدىڭ ء«بىلىم بەرۋ جەتىستىكتەرىنىڭ مونيتورينگى» اتتى جاڭا مودەلىن ەنگىزۋ ارقىلى شەشۋ ۇسىنىلادى. حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ، ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن سىرتقى باعالاۋ تەتىگى جەتىلدىرىلەدى. بۇل ءبىلىم الۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا، زاڭ جوباسىن قابىلداۋ ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىن جەتىلدىرۋ، ونىڭ ىشىندە كاسىبي كادرلاردى دايارلاۋ جانە ولاردى ودان ءارى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعدايلاردى جا­سايدى دەپ سانايمىز»، دەدى ءا.بەك­تۇرعانوۆ.

زاڭ جوباسىنا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن ءماجىلىس توراعاسى نۇر­لان نىعماتۋلين ءبىلىم بەرۋ ساپاسى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك جوعارى وقۋ ورىندارىنا جۇكتەلەتىنىن ايتىپ، الايدا ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىن باقىلاۋ ساقتالاتىنىنا توقتالدى.

«مەنىڭشە، بۇل ماسەلەنى ءالى دە قاراستىرۋ قاجەت. سەبەبى، ءبىلىم سالاسى – ەلدىڭ بولاشاعى. سوندىقتان بۇل سالادا بارلىق جاڭالىقتار ءوز ۋاقىتىندا جەدەل قولعا الىنىپ وتىر. مىسالى، ەكى جىل بۇرىن عانا زاڭ بويىنشا جوعارى وقۋ ورىندارىنا اكادەميالىق جانە باسقارۋشىلىق ەركىندىك بەرىلدى. سونىمەن بىرگە، كەلەسى جىلدان باستاپ جەكە ديپلوم بەرۋ دە قولعا الىنادى. وسىنىڭ بارلىعى وقۋ ورىندارىنىڭ زامانعا ساي، ەركىن، اشىق جانە ساپالى جۇمىس جاساۋى ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان قادام»، دەدى ن.نىعماتۋلين.

سونىمەن قاتار ءماجىلىس تور­اعاسى 2021 جىلدان باستاپ جوعارى وقۋ ورىندارى جەكە ۇلگىدەگى ديپ­لومداردى بەرە باستايتىنىن ايتىپ، زاڭ جۇزىندە جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىندە تولىق دەربەستىك بەرىلگەنىنە توق­تالدى. مۇنداي جاعدايدا ءبىلىم ساپاسى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وزدەرىنە جۇك­تەلەدى. ن.نىعماتۋلين جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ دەربەستىگى ديپ­لومدارعا ءمور باسۋ ەمەس ەكەنىنە نازار اۋداردى.

ء«اربىر جوو وزدەرى بەرگەن ديپلومىن باعالاي ءبىلۋى كەرەك. وسىعان بايلانىستى جوعارى وقۋ ورىن­دارىندا ءبىلىم بەرۋ جەتىستىك­تەرىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋ قان­شا­لىقتى ورىندى دەگەن سۇراق تۋىندايدى؟ ونىڭ ۇستىنە، بۇل مونيتورينگ قانداي دا ءبىر جوو-نىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ ساپاسى تۋرالى ەشقانداي تۇسىنىك بەرمەيدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جاعداي، ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىن باقىلاۋ كەرەك. ەندى ۋنيۆەرسيتەتتەر باقىلاۋسىز قالۋى مۇمكىن دەگەن پىكىر قالىپتاسپاۋى ءتيىس»، دەدى ن.نىعماتۋلين.

ءماجىلىس توراعاسى اتاپ وتكەن­دەي، مۇنداي باقىلاۋ كاسىپكەرلىك سۋبەك­تىلەرى رەتىندە بارلىق جوعا­رى وقۋ ورىندارىندا كاسىپكەرلىك كودەكسكە سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. ن.نىعماتۋليننىڭ ايتۋىنشا، ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا ورتالىعى ارقىلى نارىق سۋبەكتىسى رەتىندە كىرىپ، قاراي الادى.

سونىمەن قاتار بارلىق جوو-لار قازىر نارىق سۋبەكتىلەرى سانالادى جانە بىلىكتىلىك تالاپتارىنا، ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىنا ساي كەلەدى. بۇل ۋاكىلەتتى ورگانعا، ياعني ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىن تەرەڭىرەك تالداۋعا جا­نە ولارعا ءتيىستى باعا بەرۋگە مۇم­كىندىك بەرەدى. وسىعان سايكەس، ءماجىلىس توراعاسى ەكىنشى وقى­لىم­عا دەيىن زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ­شى­لەرمەن بىرگە جۇمىس توبىنا وسى ماسەلەنى مۇقيات قاراستىرۋدى تاپسىراتىنىن ايتتى.

 

زاڭ كوشى-قون پروتسەسىن رەتتەيدى

سونىمەن قاتار پالاتا «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەم­لە­كەتتىك شەكاراسى تۋرالى» قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا وز­گەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەن­گى­زۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ەكىن­شى وقى­لىمدا ماقۇلدادى.

قۇجاتتىڭ ماقساتى – مەم­لە­كەتتىك شەكارا تۋرالى قول­دانىستاعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ. اتالعان ماسەلە جونىندە بايانداما جاساعان ءماجىلىس دەپۋتاتى جانات جاراسوۆتىڭ ايتۋىنشا، زاڭ جوباسىندا وسى سالاداعى ءۇش دەڭگەيلى باسقارۋ مودەلى ەكى دەڭگەيلىگە اۋىستىرىلادى.

قۇجاتتا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن اسكە­ري قىزمەتشىلەر ساناتىنا اۋىس­تىرۋ جانە ۇلتتىق قاۋىپسىز­دىك كوميتەتىنىڭ جەكەلەگەن بولىم­شەلەرىن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كومي­تەتىنىڭ اسكەري قۇرامالارىنا قايتا قۇرۋ مۇمكىندىگى كوزدەلگەن. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ۆەدومستۆوسى مارتەبەسىن بەرە وتىرىپ، اۆياتسيانى شەكارا قىزمەتىنەن شىعارۋدى كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ۇسىنىلادى.

سونداي-اق ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ وقۋ ورىندارىن ينتەگراتسيالاۋ جانە كادرلار دايار­لاۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن زاڭ جوباسىندا شەكارا قىزمەتى اكادەمياسىن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كو­ميتەتىنىڭ قاراماعىنا بەرۋ قاراس­تىرىلعان.

جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار قا­زاقستان مەن بەلارۋس اراسىن­داعى كوشى-قون سالاسىنداعى ىن­تى­ماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتي­فيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. كەلىسىم ەكى مەملە­كەتتىڭ كوشى-قون زاڭناماسى تۋرالى، ونىڭ ىشىندە كوشى-قون پروتسەستەرىن رەتتەۋ، قوس ازاماتتىق فاكتىلەرىنىڭ جو­لىن كەسۋ، زاڭسىز كوشى-قونعا قار­سى كۇرەستى ۇيىمداستىرۋ، سون­داي-­اق زاڭنامانىڭ كورسەتىلگەن سا­لا­لار­ىنداعى وزگەرىستەر تۋرالى ال­ماسۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قو­لاي­لى جاعدايلار جاساۋدى كوزدەيدى.

«بىرىنشىدەن، ستاتيستيكا مەن اقپارات الماسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەكىنشىدەن، ازاماتتار تۋرالى جەكە اقپارات الۋعا بولادى. ۇشىنشىدەن، ەكى ەل ۇكىمەتتەرى تاجىريبە الماسىپ، ءبىر-بىرىنە پراكتيكالىق كومەك كورسەتەدى»، دەدى ىشكى ىستەر ءمي­نيسترى ەرلان تۇرعىمباەۆ.

كەلىسىمدە كوشى-قون سالا­سىن­داعى قىلمىستارمەن كۇرەسۋگە قاتىستى قادامدار ەسكەرىلگەن. بەلارۋس پارلامەنتى كەلىسىمدى 2020 جىلعى 18 مامىردا بەكىتتى.

«ىشكى ىستەر مينيسترلىگى كوشى-قون بويىنشا 23 حالىقارالىق كەلى­سىمدى بەكىتتى. حالىقارالىق دەڭ­گەيدە تاعى دا 9 كەلىسىم دايىندالىپ جاتىر. وسى قۇجاتتاردىڭ ناتيجەسىندە زاڭسىز كوشى-قون بو­يىنشا اقپارات الماسۋ جولعا قو­يىلادى. ادامداردى باسقا ەلدەر­گە قايتارۋ ماسەلەسى شەشىلەدى. سون­داي-اق شەتەلدىكتەردىڭ قازاقستاندا بولۋ مەرزىمى انىقتالادى ءارى قوس ازاماتتىققا جول بەرمەۋ تەتىك­تەرىن قامتيدى»، دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

بۇدان بولەك، ءماجىلىستىڭ قار­­جى جانە بيۋدجەت كوميتەتى ەۋرا­زيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الدى.

 

اۋىلداعى اعايىننىڭ جاعدايىن كىم ويلايدى؟

جالپى وتىرىستان كەيىن دە­پۋت­اتتىق ساۋالعا كەزەك بەرىلدى. نۇر­تاي سابيليانوۆ اۋىلدارداعى مەدي­تسينالىق كومەككە بايلانىس­تى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى­نىڭ اتىنا ساۋال جولداپ، اۋىل­دىق ەلدى مەكەندەردە ساپالى مە­ديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ماسەلەسى ءجيى كوتەرىلەتىنىن مالىمدەدى.

قازىرگى تاڭدا زاڭدىق تۇرعىدا حالقىنىڭ سانى 50-دەن 800 ادام­عا دەيىنگى ەلدى مەكەندەردە مەدي­تسينالىق پۋنكت اشىلۋى ءتيىس. ال 1500-گە دەيىنگى تۇرعىنى بار اۋىلداردا فەلدشەر-اكۋشەرلىك پۋنكت جۇمىس ىستەيدى. دارىگەرلىك امبۋلاتوريا اشۋ ءۇشىن حالىق سانى 1500-دەن 10 مىڭ ادامعا دەيىنگى ارالىقتا بولۋى كەرەك.

وسى ورايدا، دەپۋتات ستاتيس­تيكا كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرىن العا تارتىپ، ەلىمىزدە حالىق سانى 50-دەن اساتىن اۋىلدىق ەلدى مەكەندەر سانى 5691-ءدى قۇرايتىنىن جەتكىزدى. سولاردىڭ ىشىندە تەك مىڭنان استامىندا عانا تۇرعىندار دارىگەرلىك كومەك الا الادى.

«بۇل جاعدايدا، قالعان اۋىل تۇرعىندارى ساپالى مەديتسينالىق كومەككە قالاي قول جەتكىزە الادى؟ جوعارىدا ايتىل­عاندار نەگىزىن­دە، مەديتسينالىق پۋنكتى حالىق سانى 50-دەن 300 ادام­عا دەيىن، فەلد­شەر-اكۋ­شەرلىك پۋنكتى حالىق سانى 300-دەن 500 ادامعا دەيىن، دارىگەرلىك ام­بۋلاتوريانى 500-دەن 10 000 ادامعا دەيىن بولاتىن ءاربىر ەلدى مەكەندە قۇرۋدى، دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارى جەلىسىنىڭ نور­ما­تيۆىنە وزگەرىس ەنگىزۋدى سۇرايمىن»، دەدى ن.سابيليانوۆ.

ءماجىلىس دەپۋتاتى ءابدىماناپ بەكتۇرعانوۆ ءبىلىم سالاسىنداعى جان باسىنا شاققانداعى قار­جى­­لان­دىرۋدى ەنگىزۋ پروتسەسىنە قا­تىس­تى الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا، جان باسىنا شاق­قان­داعى قارجىلاندىرۋعا تەك قا­لا­لىق جالپى ءبىلىم بەرەتىن 1594 مەكتەپ عانا كوشتى.

«2018 جىلى تولىق جيناقتى اۋىلدىق مەكتەپتەردە جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋدى سىناقتان وتكىزۋ جانە كەيىننەن تولىق كولەمدە ەنگىزۋ توقتاتىلىپ، بۇل رەفورما اۋىلدىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن قامتىمادى. ەلىمىزدەگى 3987 تولىق جيناقتى مەكتەپتەردىڭ اۋىلدىق مەكتەپتەرى 2393-ءتى قۇ­راي­­دى. ولاردى جان باسىنا شاق­­قان­­­داعى قارجىلاندىرۋدان الىپ تاس­تاۋ، ءبىزدىڭ پىكىرىمىزشە، قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرى اراسىن­داعى ال­­شاقتىقتى ازايتپاي، قايتا ودان ءارى تەرەڭدەتە تۇسەدى»، دەدى دەپۋتات پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆتىڭ اتىنا جولداعان ساۋالىندا.

ءا.بەكتۇرعانوۆ جان باسىنا شاق­قانداعى قارجىلاندىرۋعا تولىق كولەمدە كوشۋدى باياۋلاتۋعا بولمايتىنىن جەتكىزدى. دەپۋتاتتىڭ پايىمداۋىنشا، قولدانىستاعى مودەل «اقشا وقۋشىعا ارنالادى» قاعيداتىنا ساي كەلمەيدى. ويتكەنى وقۋشى ءبىر وڭىردەن ەكىنشى وڭىرگە اۋىسقاندا ءتيىستى شىعىندار ەكىنشى ءوڭىردىڭ بيۋدجەتىنە بەرىلمەيدى.

«جوعارىدا ايتىلعانداردىڭ نەگىزىندە مىناداي ۇسىنىستار ەن­گىزەمىز. 2021-2022 وقۋ جىلى­نان باس­تاپ تولىق جيناقتى اۋىل­دىق مەكتەپتەردە جان باسىنا شاق­قان­داعى قارجىلاندىرۋ تەتىگىن جانە ولار ءۇشىن ءتيىستى ادىستەمەنى ازىرلەۋ جو­نىندەگى ماسەلەنى قاراۋ. «اقشا وقۋشىعا ارنالادى» دەگەن نەگىزگى قا­عيداتتى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا، وقۋشىلاردىڭ ەسەبىن جۇرگىزۋ جانە ىشكى كوشى-قونعا مونيتورينگ جاساۋ ءۇشىن جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ دەرەكقورىندا باسقا مەم­لەكەتتىك ورگانداردىڭ قولدا­نىس­تاعى دەرەكقورلارىمەن ءبىر مەز­گىلدە ينتەگراتسيالاي وتىرىپ، جەكە جۇيەنى ازىرلەۋ»، دەدى ءا.بەك­تۇرعانوۆ.

 

ەل بولام دەسەڭ، اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىگىڭدى تۇزە

ءماجىلىس دەپۋتاتى بەرىك دۇي­سەنبينوۆ اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى مەن تسيفرلىق دامۋ، يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترىنە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ، شەكارا ماڭىنداعى ايماقتاعى اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە نازار اۋداردى.

«بۇگىنگى اقپاراتتىق زاماندا، ينتەرنەت، ۇيالى بايلانىس، تەلەديدار، راديو قوعام ءومىرىنىڭ ەڭ ءبىر ماڭىزدى تەتىگىنە اينالدى. سونداي-اق الەۋمەتتىك جەلىنىڭ، تەلە­ديدار مەن راديونىڭ ماڭىزدى ماقسات­تارىنىڭ ءبىرى – اۋديتورياعا اقپارات تاراتۋمەن قاتار، ساياسي-مادەني، يدەولوگيالىق تار­بيە مەن ناسي­حات جۇمىسىن جۇر­گىزۋ ەكەندىگى دە بەلگىلى. سوندىق­تان ەلىمىز­دىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىز­دىگىن قام­تاماسىز ەتۋ، وزەكتى ماسە­لەلەردىڭ بىرىنە اينالىپ، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ساناتىنا جاتقىزۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر»، دەدى ب.دۇيسەنبينوۆ.

وسى ورايدا، دەپۋتات اتا زاڭى­مىزدا اركىمنىڭ ەركىن اقپارات الۋعا جانە تاراتۋعا قۇقىعى بار ەكەنىنە توقتالدى. دەگەنمەن بۇگىنگى كۇنگە دەيىن قازاقستاندىق كوممۋنيكاتسيا جەلىلەرى قامتىماعان ەلىمىزدىڭ اۋماقتارى ءالى دە جەتەرلىك.

«مىسالى، الماتى، شىعىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ قىتاي شەكاراسىنا جاقىن ورنالاسقان كەيبىر اۋماقتارىندا قازاقستاندىق نە تەلەديدار، نە راديو، نە ينتەرنەت ۇستامايتىن جەرلەر بار. بىراق قىتاي جاقتان قازاق تىلىندە راديو سايراپ تۇرادى. ال شەكارا ماڭىنداعى جەرگىلىكتى حالىق تەك قىتاي راديوسىن تىڭداۋعا ءماجبۇر.

تاعى ءبىر مىسال كەلتىرسەك،  شى­عىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ءۇرجار اۋدانىنا تابان تىرەگەن كەز كەلگەن ازاماتتىڭ تەلەفونىنا ءاپ-ساتتە-اق «دوبرو پوجالوۆات ۆ كيتاي! پولزۋيتەس ۆىگودنىمي تاريفامي ۆ روۋمينگە!»، «Activ پريۆەتستۆۋەت ۆاس ۆ كيتاە! پولزۋيتەس ۆىگودنىمي تاريفامي ۆ روۋمينگە» سيپاتتى حابارلامالار كەلىپ تۇسەدى دە، ىزىنشە تەلەفونىڭىزداعى نۇر-سۇلتان ۋاقىتى دەرەۋ قىتاي ۋاقىتىنا وزگەرەدى ەكەن»، دەدى ب.دۇيسەنبينوۆ.

دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا، وسىعان ۇقساس جاعداي، وزبەكستان جانە رەسەي شەكاراسىنىڭ ماڭىندا دا كەزدەسەدى.

«بيىل ۇلتتىق تاۋەلسىزدىگىمىزگە تابانداي 29 جىل تولادى. سوندا 30 جىلداي تاۋەلسىزدىكتىڭ بارى­سىن­دا اقپاراتتىق، بايلانىس جۇيە­­مىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن قامتا­ماسىز ەتە الماعانىمىز با؟ حال­قىمىز­دىڭ، ونىڭ ىشىندە اسىرەسە جاس ۇر­پاقتىڭ وتانشىلدىق، پات­ريوت­تىق سانا-سەزىمىنىڭ، ۇلتتىق ار-نامى­سىمىزدىڭ، ۇلتتىق قاۋىپسىز­دى­گىمىز­دىڭ تامىرىنا بالتا شاباتىن مۇن­داي قۇبىلىسقا ۇلتتىق قاۋىپ­سىزدىك كوميتەتى، باس پروكۋراتۋ­را جانە باسقا دا تيەسىلى مەملەكەتتىك مە­كە­مەلەر نەگە نازار اۋدارمايدى، نە­گە تيەسىلى ءارى تاباندى ءىس-شارا قا­بىل­دامايدى»، دەدى ب.دۇيسەن­بينوۆ.

ءماجىلىس دەپۋتاتى ازات پەرۋا­شەۆ پرەمەر-مينيستر اتىنا جول­­داعان ساۋالىندا «جەكە تۇلعا­­لار­دىڭ بانكروتتىعى تۋرالى» زاڭدى قابىلداۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيتىنىن جەتكىزدى.

«سوڭعى كەزدە قوعام مەن ماجى­لىستەگى ءبىزدىڭ ارىپتەستەر تاراپىنان نەسيە راقىمشىلىعىن جۇرگىزۋ ماسەلەسى كوتەرىلىپ كەلەدى. بۇل باستاماعا پاندەميا كەزىندە حالىق تابىسىنىڭ تومەندەۋى مەن تۇرالاپ قالعان شاعىن جانە ورتا بيزنەستى ەسكەرە وتىرىپ، نازار اۋدارۋ كەرەك. نەسيە راقىمشىلىعىنا قاتىستى تا­بىس­سىز قالعان ادامداردىڭ تالا­بى ورىندى. دەگەنمەن بۇل تالاپ­تار ازاماتتاردىڭ ۇنەمى قارىز تۇزاعىنا ءتۇسۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپ­تەرىن شەشپەيدى. وسى سەبەپتى شەشپەي، راقىمشىلىق تۋرالى ماسەلە جىل سايىن قايتالانا بەرەدى»، دەدى ا.پەرۋاشەۆ.

وسى ورايدا ول وتكەن جىلى تابىسى تومەن ادامداردىڭ بانك قارىزدارى 106 ملرد تەڭگەگە جابىلعانىن ەسكە سالدى. الايدا قازىرگى كەزدە پروبلەما ۋشىعا تۇسكەن، ويتكەنى ونىڭ سەبەپتەرى جويىلماعان. مۇنىڭ ءمانى مىنادا. بىرىنشىدەن، بانكتەردىڭ پايىزدىق تالاپتارى نەگىزسىز جوعارى بولىپ تۇر. ەكىنشىدەن، جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى تۋرالى زاڭنامانى قابىلداۋ ماسەلەسى شەشىلمەگەن. بۇل قۇجات تولەم قابىلەتى تومەن وتبا­سىلارعا نەسيەدەن قورعالۋعا، باس­پاناسى مەن الەۋمەتتىك كەپىل­دىكتى ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

بۇدان بولەك، وتىرىس سوڭىندا بىرقاتار ءماجىلىس دەپۋتاتى مەم­لەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى. ولار: ن.جۇمادىلداەۆا، ق.ەرجان، ك.ابساتيروۆ، ت.سىزدىقوۆ، ا.جا­ما­لوۆ، م. پىشەمباەۆ، ش. نۋرۋموۆ، ە.نيكيتينسكايا، د.مىڭباي، ا.نۇر­كينا، ن.اشىمبەتوۆ.

سوڭعى جاڭالىقتار

اتىراۋدا 9 بالانى يت تالادى

ايماقتار • 24 قازان، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار