قازىر قازتالوۆ وڭىرىندە ات جاراتىپ, ات قوسىپ جۇرگەندەردىڭ اراسىندا نۇرلان نۇعمانوۆتىڭ ورنى بولەك. ول بۇگىنگى جاس بۋىننىڭ ۇستازى, كەشەگى قۇرىق ۇستاعان سەيىستەردىڭ ءىزباسارى. اتادان اكەگە, ودان وزىنە دارىپ, بۇگىندە بالالارىنا وتكەن سەيىستىك ونەردىڭ جۋان ورتاسىندا ءجۇر. ايتاس اتاسى دا مال باعىپ, تالاي ماراپاتقا يە بولعان ازامات ەدى. قارشادايىنان جىلقى مالىنىڭ قىر-سىرىنا قانىعىپ, قۇرىعى قۇتتى اكەسىنىڭ ءىلىمى مەن ءتالىمىن ءسىڭىرىپ وسكەن ۇل ونى ءوزىنىڭ زەردەسىنە سالا بايىتىپ, تاجىريبەسىمەن جەتىلدىرىپ, كانىگى جىلقىشى بولىپ قالىپتاستى. جىلقىنى الىستان تانىر سىرالعىلىق, سىنشىلىق قاسيەتى اشىلدى.
ءيا, نۇرلان ەلىم ۇلىنىڭ ەسىمى وبلىس جۇرتشىلىعىمەن قاتار رەسپۋبليكاعا دا جاقسى تانىس بولا باستاعانىنا ءبىراز ۋاقىت بولدى. ول باپتاعان سايگ ۇلىكتەر بايگەلەردە الدىنا قارا اسىرماسا, ول تاربيەلەگەن شاباندوزدار كوپتەگەن جەتىستىككە جەتىپ ءجۇر. قاندى اراپ, اعىلشىن تۇقىمدارىن ايتپاعاندا ءوزىمىزدىڭ جابى تۇقىمداس قازاقى جىلقىلاردىڭ دا بابىن بىلگەن اتبەگىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقى جىلقىنى دۇرىس تانىپ, بابىنا كەلتىرسە دۇنيەدەگى ەڭ مىقتى سايگ ۇلىك شىعادى ەكەن.
ايتپاقشى, نۇرلان اعامىز بوستاندىق اۋىلىنان ارنايى اتقورا سالىپ, «ايبىن» سپورت كلۋبىمەن بىرلەسە جاس شاباندوزدار دايىندايتىن ۇيىرمە دە اشىپ وتىر. ءساتى ءتۇسىپ اعامىزدىڭ اتقوراسىنا باس سۇقتىق. بۇرىن-سوڭدى امەريكالىقتاردىڭ كينوسىنان كورەتىن رانچولارداعى اتقورا الدىمنان شىققانداي. سايگ ۇلىكتەر تۇراتىن ورىندار ءارى تازا, ءارى جارىق قىلىپ جاسالعان ەكەن. اتقورانىڭ كەلەسى بولىگىندە بيەلەر مەن ق ۇلىندار بايلاۋلى تۇر. بابى كەلگەن بيەلەردى اعامىز ءوزى ساۋىپ, ساۋمالىن اۋىلداستارعا ساتىپ وتىر. مۇنىڭ ءمانىسىن سۇراعانىمىزدا ول: – ءار بيەنىڭ ءوز مىنەزى بار. بوگدە ادامعا ساۋعىزبايدى نەمەسە ءسۇتى يىمەي قالادى. سوندىقتان ءوزىم ساۋماسام بولمايدى. قانداي دا بولماسا اۋرۋعا جىلقى ءسۇتىنىڭ ەم ەكەنى ءاۋ باستان بەلگىلى. اسىرەسە قازىرگىدەي تۇماۋ, وكپە اۋرۋىنا تاپتىرمايدى. ەلىمىزدە اتى وشكىر دەرت باستالعالى وتباسىمىزبەن اقىلداسا كەلە بيە بايلاپ, ساۋمال ساتۋدى قولعا الدىق. اۋىلداستارىمىز ساۋمال ىشۋگە ۇيرەنىپ تە كەتتى. تىپتەن وبلىس ورتالىعىندا تۇراتىن اۋىل ازاماتتارى حابارلاسىپ, بىردەن 10-15 ليتر ساۋمال, قىمىزعا تاپسىرىس بەرىپ, الدىرىپ جاتىر, – دەپ جاۋاپ قاتتى. بايقاعانىمىزداي اتقوراعا كەلىپ, ساۋمال ىشۋگە داعدىلانعان بوستاندىقتىق اعايىننىڭ قاراسى كوپ-اق. باعاسى دا قىمبات ەمەس. 200 گارمى – 200 تەڭگە.
قورادا وسىدان 5-6 جىل بۇرىن بايگەلەردە شاڭىنا ات ىلەستىرمەگەن «الاپاش» دەيتىن سايگ ۇلىكتى دە كوزىمىز شالىپ قالدى. قازاقتا «سىعانالا» اتانعان قىزىل الا ءتۇستى بۇل سايگ ۇلىكتىڭ جاراتىلىسى بولەك. قاراپايىم عانا قازاقى ات تۋرالى كەزىندە تالاي جازعان بولاتىنبىز. جىلقى مالىن جاقسى سىناپ, تانيتىن نۇرلان ەلىم ۇلى «الاپاشتى» ق ۇلىن كەزىنەن بايقاپ, باپتاعان. سونىمەن بىرگە نۇرلان اعامىزدىڭ «جالعىز وق» اتتى سايگ ۇلىگى دە ءبىر كەزدەرى جاقسى تانىمال بولاتىن. قازىرگى كۇندە «جالعىز وق» ءۇيىر باستاپ ءجۇر دەيدى.
ء«بارىن ايت تا, ءبىرىن ايت» دەمەكشى, سەيىستىك ونەردى تەرەڭ مەڭگەرگەن نۇرلان نۇعمانوۆتىڭ جىلقى تۋرالى ايتارى كوپ. تەك تىڭدايتىن قۇيما قۇلاق كەرەك. نۇرەكەڭنىڭ ايتۋىنشا, ات باپتاۋدىڭ بىرىڭعاي قالىپتاسقان قاعيداسى, قالىپ ۇلگىسى – ستاندارتى جوق. باپتاۋ ءار اتتىڭ ءوزىنىڭ مىنەزى مەن ەرەكشەلىگىنە قاراي جۇرگىزىلەدى ەكەن. دەمەك, قانشا ات بار دەسەك, ولاردىڭ سونشا مىنەزى بار, ياعني سونشا باپتاۋ تۇرلەرى مەن ەرەكشەلىكتەرى بولادى دەگەن ءسوز. شەبەر اتبەگى بولۋ ءۇشىن ءاربىر جىلقىنىڭ پسيحيكاسىن, ىشكى سىرىن, مىنەز-قۇلقىن تولىق مەڭگەرىپ, سوعان ساي ارەكەت ەتە ءبىلۋ كەرەك دەگەندى ۇعىندىرادى.
– قاتار تۇرعان ەكى اتتى ءبىر ادىسپەن باپتاۋ مۇمكىن ەمەس. «اتتىڭ سىرى يەسىنە ءمالىم» دەگەندەي, ونىڭ ىشكى سىرىن, مۇمكىندىگىن ءبىلۋ كەرەك. نەگىزىندە سپورتقا ادام باپتاۋدان, ات باپتاۋ قيىن. ادامنىڭ ءتىلى بار, ايتاسىڭ, سۇرايدى, تۇسىندەرەسىڭ, ال اتتىڭ ءتىلىن ءوزىڭ تابۋىن كەرەك. جاياسى جالپاق, جوندى دا قوڭدى ق ۇلىن ساۋىر قارا ەتتى جۇيرىكتەردى جاراتىپ, ارىتامىن دەپ جىلىك مايىن ءۇزىپ الۋدان, ولپى-سولپى پىشىندە جۇپىنى, جۇدەۋ تارتىپ تۇرعان تۇلپارلاردى سەمىرتۋدە ساق بولۋ كەرەك. دەنە تۇرقى ونشا ءىرى ەمەس, سەمىزدىكتى سۇيەتىن ق ۇلىن ساۋىر جۇيرىكتەر نەگىزىنەن ەتىنە سەنىپ شابادى. مۇنداي اتتاردى رەتىنە قاراپ ءبىر ايدان اسىرماي جاراتىپ, 4-5 رەت سۋىنا ءتيىپ, تاڭ اسىرىپ, بايگەگە قوسا بەرۋگە بولادى. ال ەتتى, قول-اياعى بالعاداي بالۋان دەنەلى جۇيرىكتەردى كوبىرەك اۋرەلەۋ كەرەك, – دەيدى سەيىس بىزبەن اڭگىمەسىندە. باپكەردىڭ اڭگىمەسىنەن ۇققانىمىز, تۇقىمىنا, كۇيىنە, جالپى فيزيكالىق جاعدايىنا بايلانىستى اتتى بابىنا كەلتىرۋگە شامامەن 40-60 كۇن كەتەدى. ال بۇرىننان بابىندا جۇرگەن بايگە اتتارى ون شاقتى كۇن تىنىعىپ قايتا قوسىلا بەرەدى ەكەن.
بايگە اتىنىڭ تەرىن الۋ, بايگە اتىن سىناۋ, بايگەنىڭ تۇرلەرى, اتتى باپتاۋ, اتقا قاتىستى سپورت تۇرلەرى, شابىس تۇرلەرى, جىلقى مالىنىڭ اۋرۋلارى مەن ولاردى ەمدەۋ, جىلقى تەرىسىن باپتاپ, بۇيىمدار جاساۋ, جىلقىنى جاسىنا قاراي كۇزەۋ, جىلقى ءسۇتىن ساقتاۋ, ات ابزەلدەرى مەن ولاردى دايىنداۋ, كۇتىپ ۇستاۋ, جايىلىم تۇرلەرى, ونى ءتيىمدى پايدالانۋ – نۇرلان مەكتەبىنىڭ تىلسىم دارىستەرى. ءيا, شالىس وقىپ وتىرعان جوقسىز. قازىردە اۋدانىمىز بويىنشا نۇرلان نۇعمانوۆتىڭ مەكتەبى قالىپتاسىپ ۇلگەردى. اۋداندا جىلقى باعىپ, تۇلپار جاراتىپ جۇرگەن نەبىر مىقتىلاردىڭ ءوزى وسى نۇرلان اعامىزبەن اقىلداسىپ وتىراتىنىن تالاي كوزىمىز كوردى. اۋدان ورتالىعىندا ات ۇيىرمەسىن اشقان تالعات, جولامان سىندى اتبەگىلەر ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدىڭ شاكىرتتەرى ەكەنى سوزىمىزگە دالەل بولا الادى.
«ەر قاناتى – ات» بولسا, سول تۇلپاردى باپتايتىن ەر-ازامات. ال سوندا ەر-ازاماتتىڭ بابىن كەلتىرەتىن كىم بولماق؟ ارينە قۇداي قوسقان قوساعى. نۇرلان اعامىزدىڭ تالاي سۇلۋدىڭ ىشىنەن تاڭداپ العان ومىرلىك جارى – سالتانات جەڭگەمىز. جەڭگەمىز دە جىلقىنىڭ سىرىن اعامىزدان كەم بىلمەيدى. جاس كۇنىنەن ەرىنىڭ قاسىنان ءبىر ەلى قالماعان سالتانات مال باعۋدىڭ تالاي قيىندىقتارىن باسىنان وتكەردى. دەسەك تە, جۇزىنەن جىميعان كۇلكىسى كەتپەي, شارۋاسىنا مىعىم كەلىنشەك نۇعمانوۆتار وتباسىنىڭ بەرەكەسىن كىرگىزدى, ءتۇتىنىن ءتۇزۋ ۇشىردى. بۇگىندە وتباسى 1 قىز, 2 ۇل تاربيەلەپ, ولاردان تاراعان نەمەرە مەن جيەننىڭ قىزىعىن بىرگە كورۋدە. سالتانات جەڭگەمىز دە قىمىز اشىتۋدىڭ, جىلقى سۇتىنەن جاسالاتىن نەبىر تاتتىلەردىڭ شەبەرى ەكەنىنە ساپارىمىز بارىسىندا كوزىمىز جەتتى. دالىرەك ايتساق, جەڭگەمىزدىڭ كۇبىدە قىمىز ساپىرىپ جاتقان ساتىنە كۋا بولدىق. سونىمەن بىرگە جىلقى سۇتىنەن جاسالعان قۇرتتان دا ءدام تاتتىق. مىنە, شەبەرلىك.
بۇگىندە ءوزىنىڭ بالالارىمەن بىرگە, وزگە دە بالالاردى اتادان قالعان مۇرا ونەرگە, ميراس ىسكە باۋلىپ جۇرگەن نۇرلان نۇعمانوۆتىڭ العا قويعان ماقساتتارى دا كوپ. مال باعۋدىڭ قۇرىعىن ۇلكەن ۇلى نۇرسۇلتانعا تابىستاپ, كىشى ۇلى سۇلتانبەكتى ءوز قاسىندا تاربيەلەپ ءجۇر. اتقوراداعى اتتاردىڭ تازالىعى مەن ازىعىن بەرۋ – وسى كىشى ۇلىنىڭ موينىنداعى شارۋا. ەندىگى كەزەكتە اعامىز اتقورا قاسىنان تىنىعىپ, جىلقى تەراپياسىمەن ەمدەلەتىن ارنايى ورىن سالماقشى. ياعني, ساۋمال, قىمىز ءىشىپ جاتاتىن ارنايى ءۇي-جاي جانە اتقا ءمىنىپ شاباتىن يپپودروم سالۋدى كوزدەپ وتىر. سەيىستىڭ باستاعان ءىسى ناتيجەلى بولسىن دەيمىز!
قايرات جاقىپ
باتىس قازاقستان وبلىسى,
قازتالوۆ اۋدانى
