قاپەلىمدە نە دەرىمدى بىلمەي قالدىم. ءبىراز ۇنسىزدىكتەن كەيىن: «قويىڭىز تاتە, جىلاماڭىز. ونداي اڭگىمەنى تاراتىپ جۇرگەن گرەكتەر عوي. بوكس تاريحىن شالا بىلەتىن سول جاقتاعى بىرەۋلەر كىتاپ شىعارىپ, بەكزات ساتتارحانوۆتى وزبەكستاننىڭ سپورتشىسى دەپ جازىپ جىبەرگەن ەكەن. كوممەنتاتورلار دا سونى ايتسا كەرەك. وعان كوڭىل اۋدارماڭىز. ەگىلمەڭىز! بەكزاتتىڭ قازاق ەكەنىن ەستى ادامنىڭ ءبارى بىلەدى. قازاق بولعاندا, جاي قازاق ەمەس, ناعىز نار قازاق! ساتتارحانوۆتىڭ ەسىمى كۇللى قازاق بوكسشىلارى اراسىنان شىققان تۇڭعىش وليمپيادا چەمپيونى رەتىندە تاريحتا قالدى. بەكزات – ءبىزدىڭ ۇل, حالىقتىڭ ۇلى, قازاقتىڭ ۇلى!», دەپ سىرلىكۇل اپايىمىزدى جۇباتقانداي بولدىم. وسى سوزدەرىمنەن كەيىن چەمپيوننىڭ اناسى: «سونى بالام, گازەتكە دۇرىستاپ جازىڭدارشى. بەكزاتتىڭ قازاق ەكەنىن ءبارى ءبىلسىن, ەشكىمنىڭ كۇمانى بولماسىن!», دەدى دە تەلەفوننىڭ تۇتقاسىن قويدى.
اشىنعان انانىڭ داۋىسىن ەستىگەن مەنىڭ دە كوڭىلىم بوساپ سالا بەردى. سول ساتتە بەكزات باۋىرىممەن سىرلاس بولعان, سۇحباتتاسقان, ونىڭ ونەرىنە تامسانا قول سوققان كەزدەر كوز الدىما قايتا كەلدى.
قازاقستان قۇراما كومانداسىنىڭ مۇشەلەرى ادەتتە الماتىداعى دوستىق داڭعىلى بويىندا قونىس تەپكەن «قازاقستان» شيپاجايىندا باس قوساتىن. ىزدەسەڭىز, مايتالمان ماماندار, بىلىكتى باپكەرلەر, مارقاسقا بوكسشىلاردان باستاپ, وسى سالانىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن باسقا دا ازاماتتاردىڭ بارلىعىن سول جەردەن تابۋعا بولاتىن. بىردە قالىڭ توپتىڭ اراسىنان بەكزاتتى دا كوزىم شالدى. ۇلتتىق كوماندا جەيدەسىن ەندى عانا كيگەن كەزى. سول كەزدىڭ وزىندە تۇركىستاننىڭ تاستۇلەگى جاستار اراسىنداعى جارىستاردا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي تابىستارعا قول جەتكىزىپ ۇلگەرىپتى. 1998 جىلدىڭ قاراشا ايىندا ارگەنتينانىڭ استاناسى – بۋەنوس-ايرەستە ۇيىمداستىرىلعان الەم بىرىنشىلىگىندە تورتكۇل دۇنيەنىڭ ءار قيىرىنان جينالعان دارىندى بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرىنىڭ ءبىرازىن ءبىر دەممەن ۇتقانى جايىندا قۇلاعدار بولدىق. تىپتەن, كۋبانىڭ جاس پەرىسى گيلەرمو ريگوندونىڭ ءوزىن جاقسىلاپ ساباعان ەكەن. كەيىننەن ءدال سول بوكسشى سيدنەي مەن افينا وليمپيادالارىندا التىن تۇعىرعا كوتەرىلىپ, ەكى دۇركىن وليمپيادا چەمپيونى اتاندى. بۇل كۇندەرى ريگوندو – كاسىپقوي بوكستىڭ شوقجۇلدىزى. كۋبادان قاشىپ, اقش-تان پانا تاپقان ول 22 جەكپە-جەكتىڭ تەك بىرەۋىندە عانا ۇتىلىپ, ءتۇرلى نۇسقالار بويىنشا چەمپيوندىق بەلبەۋدى يەلەندى. بىراق ءبارىبىر بەكزاتقا بۋەنوس-ايرەستە باس جۇلدە الۋ باقىتى بۇيىرمادى. فينالدىق سايىستا قانداسىمىزدىڭ جولىن كەسكەن قازىلار جەڭىستى ۋكراينالىق سەرۆين سۋلەيمانوۆقا «ۇستاتىپ جىبەرگەن» دەسەدى.
ەلگە ورالعاننان سوڭ ساتتارحانوۆ ەرەسەكتەر دۋىنا تۇسە باستادى. بىردەن ءوزىنىڭ مىقتىلىعىن مويىنداتىپ, ۇلتتىق قۇراما ساپىندا ونەر كورسەتۋگە لايىق ەكەنىن دالەلدەدى. 1999 جىلى تاشكەنتتە وتكەن ازيا چەمپيوناتىندا ەل نامىسىن قورعادى. مىنە, ءدال سول جارىستا بەكزاتتىڭ تەحنيكالىق ارسەنالى مول, تاكتيكالىق تۇرعىدان وتە ساۋاتتى, جۇرەكتى ءارى نامىسقوي جىگىت ەكەنىنە انىق كوز جەتكىزدىم.
تاشكەنتتىڭ تورىندە وتكەن اتالعان جارىس كۇنى بۇگىنگىدەي كوز الدىمدا. وزبەكستان مەن قازاقستاننىڭ جەتى بوكسشىسى فينالعا شىقتى. قازاقتاردان قالاي دا وزۋدى كوزدەگەن جارىس قوجايىندارى ءبىزدىڭ جىگىتتەرگە كوپە-كورنەۋ قيانات جاسادى. تورەشىلەر دە تەگىستەي سولاردىڭ ىعىنا جىعىلدى. ناتيجەسىندە جەتى وزبەك جەڭىمپاز اتانىپ, جەڭىس تۇعىرىندا مارقايىپ تۇردى. قوس التىندى قاناعات تۇتقان قازاقتار جانارىمەن جەر شۇقىدى. مىنە, ءدال سول تۇستا تانىمال جۋرناليست باقتيار تايجاننىڭ «قولباسشىسى جوق قازاق بوكسى تاشكەنتتە ءابدىسالاندى ىزدەدى» دەگەن ماقالاسى ەلىمىزدەگى بەلدى باسىلىمداردىڭ بىرىندە جارق ەتىپ جارىققا شىقتى.
جوعارىداعىداي كەلەڭسىز جايتتى باسىنان كەشىرگەندەردىڭ ءبىرى بەكزات ساتتارحانوۆ ەدى. 57 كيلو سالماقتا سىنعا تۇسكەن 19 جاستاعى جاس ورەننىڭ جولى اقتىق ايقاستا سول جىلى حيۋستوندا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا كۇمىس مەدالدى يەلەنگەن تولقىنباي تۇرعىنوۆپەن قيىستى. بۇل باسەكەدە بەكزات باسىم بولدى. وزىنەن ءۇش جاس ۇلكەن ءارى تاجىريبەسى مول قارسىلاسىن الداپ تا, ارباپ تا سوقتى. بىراق تورەشى تولقىنبايدىڭ قولىن كوتەردى.
جارىستا بىرقاتار جەرلەسىمىز «قيتۇرقى ويىننىڭ قۇربانى» بولسا دا «قولدان كەلەر نە شارا» دەگەندەي سىڭاي تانىتىپ, ء«لام-ميم» دەمەستەن كيىم اۋىستىراتىن بولمەگە اسىقتى. ءبىر جاعىنان ولاردى دا تۇسىنۋگە بولادى. باستى ماقسات – ازيا چەمپيوناتىندا التىن الۋ ەمەس, وليمپيا ويىندارىنىڭ جولداماسىنا يەلىك ەتۋ ەدى. ءبىزدىڭ جىگىتتەردىڭ دەنى ليتسەنزيا الدى. بىراق نەگىزگى جوسپاردى جۇزەگە اسىرسا دا, ساتتارحانوۆتىڭ كۇمىسكە كوڭىلى تولمادى. جىلارمان بولعان ول بىرازعا دەيىن رينگتەن تۇسپەي قويدى. تورەشىلەرمەن داۋلاسىپ تۇرىپ الدى. بەكزاتتىڭ «بۇلارىڭ قالاي, مەن جەڭىپ ەدىم عوي. باس بايگەنى ماعان نەگە بەرمەيسىڭدەر؟» دەپ شىرىلداعان داۋسىن سان مىڭ كورەرمەن اراسىندا وتىرعان بىزدەر دە انىق ەستىدىك. بىراق قازىلاردىڭ شەشىمى وزگەرىسسىز قالدى.
2000 جىلى سيدنەيدە الاۋى تۇتانعان وليمپيا ويىندارىندا بەكزات ساتتارحانوۆ ناعىز كلاسسيكالىق بوكستىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى. باستاپقى باسەكەلەردە رۋمىنيالىق وۆيديۋ بوبىرنات (14:5) پەن وار وكىلى دجەفري ماتەبۋلانى (16:5) ەش قينالماي جەڭگەن ول, شيرەك فينالدا تۇركيانىڭ اتاقتى بوكسشىسى راماز پاليانيمەن جولىقتى. نەگىزى بۇل ساڭلاق جايىندا ۇزاق اڭگىمەلەۋگە بولادى. ەگەر جاڭىلىسپاسام, ءتۇرلى ءدۇبىرلى دودادا بەس بىردەي مەملەكەتتىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتكەن جەر بەتىندەگى جالعىز بىلعارى قولعاپ شەبەرى – ءداپ وسى پالياني. اۋەلى كسرو مەن تمد, كوپ كەشىكپەي گرۋزيا مەن رەسەي, ودان كەيىن تۇركيانىڭ نامىسىن قورعادى. سول كەزگە دەيىن قول جەتكىزگەن تابىسى دا قوماقتى. اتاپ ايتساق 1992 جىلى بارسەلونا وليمپياداسىن قولا مەدالمەن قورىتىندىلادى. 1993 جىلعى تامپەرە جانە 1999 جىلعى حيۋستونداعى الەم چەمپيوناتتارىندا ءدال سول مەجەدەن كورىندى. ءتورت رەت ەۋروپانىڭ تەڭدەسسىزى دەپ تانىلىپ, ءبىر رەت كۇمىس الدى. 1996 جىلعى اتلانتا وليمپيداسىندا شيرەك فينالعا دەيىن جەتتى. جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار بۋىنى اراسىنداعى جارىستاردا جاسىنداي جارقىراعانى تاعى بار. ونىڭ ۇستىنە, راماز پالياني انادولى ەلىنىڭ وسى وليمپياداداعى سوڭعى ءۇمىتى ەدى. مىنە, وسىنداي مىقتىنى جەڭگەن جاعدايدا عانا قازاق بوكسشىسى جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلە الادى. جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جۇگىن جۇرەگىمەن, جان-تانىمەن سەزىنگەن ساتتارحانوۆ اسا شيەلەنىستى جەكپە-جەكتە جەڭىستى اككى قارسىلاسىنىڭ ۋىسىنان ج ۇلىپ اكەتتى. بۇل باسەكەنىڭ تاعدىرىن ءبىر عانا ۇپاي شەشتى. ەسەپ – 12:11.
جوعارىداعى جەڭىستىڭ قاناتتاندىرعانى سونشالىق, بەكزات جارتىلاي فينالدا تاحار ءتامسامانيدى (22:10) وڭاي ۇتىپ, فينالدا ريكاردو حۋارەسپەن كەزدەستى. ەكەۋى دە 1980 جىلدىڭ تۋماسى. بەكزات 4 ساۋىردە تۋسا, ريكاردو 11 كۇننەن كەيىن دۇنيەگە كەلدى. ولار تۇيدەي قۇرداس بولعانىمەن, ءبىزدىڭ جىگىتكە قاراعاندا سىرت كوزگە اقش بوكسشىسى الدەقايدا ايبارلى, سۇستى كورىندى. اتاعى دا الىسقا جايىلعان.
امەريكالىقتاردىڭ بويىندا مەنمەندىك پەن تاكاپپارلىقتىڭ باسىم ەكەنى باسەنەدەن بەلگىلى. حيۋستوننىڭ تۋماسى دا وركوكىرەكتەۋ ەكەن. ونى ءبىز ءاۋ باستان بايقادىق. ءوز-وزىنە سەنىمدى بولعانى سونشالىق, رينگكە ماڭ-ماڭ باسىپ شىعادى. اقتىق ايقاستىڭ الدىندا ول قارسىلاسى جاتتىعىپ جاتقان جەرگە باسا-كوكتەپ كىرىپ كەلىپ: «وسى باسەكەدە باسىڭ كەتەدى», دەگەن ەكەن. سابىرلىلىق قازاققا ءتان قاسيەت قوي. بەكزات تەك ەزۋ تارتتى دا: «كىمنىڭ باسى كەتەتىنىن شارشى الاڭدا كورە جاتارمىز», دەپ جاتتىعۋىن ءارى قاراي جالعاستىرا بەردى.
فينالدا ءبارى كەرسىنشە بولدى. ساتتارحانوۆ جاقسىلاپ تۇرىپ ونىڭ سازايىن بەردى. الەم چەمپيونى دەگەن دارداي اتاعى بار اقش بوكسشىسى قازاقتىڭ قايسار ۇلىنىڭ الدىندا دارمەنسىزدىك تانىتتى. ءتورت راۋند بويى ايبارلى ريكاردو بەكزاتتىڭ «ارباۋىندا ءجۇرىپ», «ايتقانىنا كونۋگە» ءماجبۇر بولدى. شەشۋشى باسەكە 22:14 ەسەبىمەن اياقتالىپ, بەكزات ساتتارحانوۆ «ماڭگى توزباس» اتاققا قول جەتكىزدى. سول كەزدە ءوزىنىڭ جىگەرسىزدىگىنە كۇيىنگەن ريكاردو حۋارەس كوز جاسىنا ەرىك بەرىپ, ەڭكىلدەپ جىلادى. ال جەڭىس تۇعىرىندا مارقايىپ تۇرعان قانداسىمىز «بۇل – مەنىڭ كۇللى قازاق ەلى مەن تۇركىستاننىڭ 1500 جىلدىق مەرەيتويىنا تارتۋىم!» دەپ جەر-جاھانعا جار سالدى.
عالامدىق دودا اياقتالعان سوڭ وليمپيادانىڭ قاھارماندارى رەسپۋبليكامىزدىڭ بىرقاتار ايماعىن ارالادى. استانا مەن الماتىدا دا بولدى. سول كەزدە ەل گازەتى – «ەگەمەن قازاقستانعا» دا اتباسىن بۇردى. قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قارا شاڭىراعىندا كەرەمەت كەزدەسۋ بولىپ, تالاي تارتىمدى اڭگىمەنىڭ تيەگى اعىتىلدى. سول ساتتە بەكزات ۇلكەن پلاكاتقا «ۇلتتىق رۋحى مىقتى حالىقتىڭ ەڭسەسى ارقاشان بيىك بولادى. ەل نامىسى – مەنىڭ نامىسىم!» دەپ جازىپ, «ەق» ۇجىمىنا ەستەلىك قولتاڭبا قالدىرعان ەدى.
بەكزات ساتتارحانوۆ شارشى الاڭدا داۋىل تۇرعىزعانىمەن, ومىردە وتە قاراپايىم جىگىت ەدى. اركەز اعالارىن سىيلاپ, ىنىلەرىنە ىزەت كورسەتىپ جۇرەتىن. جانى دا نازىك بولاتىن. وسى ورايدا بەكزاتپەن بىرگە سيدنەي وليمپياداسىندا التىن تۇعىرعا كوتەرىلگەن ەرماحان ىبىرايىموۆتىڭ اۋزىنان ەستىگەن مىنا ءبىر اڭگىمەنى بايانداپ بەرسەم, ەش اعاتتىعى جوق دەپ ويلايمىن. ونىڭ ايتۋىنشا, بىردە بەكزات ءبىر قىزعا عاشىق بولىپتى. سەزىمىن بىلدىرسە, الگى بويجەتكەن البىرت جاستىڭ سوزىنە قۇلاق اسپاعان كورىنەدى. ول ازداي, باسقا جىگىتپەن ءجۇرىپ كەتەدى. بوكسشىنىڭ كوڭىلى الاي-دۇلەي بولسا دا, ماحابباتقا زورلىق جوق قوي. ءدال سول كۇيدە ول سيدنەيگە ساپار شەكتى. الىستاعى اۋستراليادا وليمپيادا چەمپيونى اتانعان ساتتارحانوۆ ەلگە ۇلتتىڭ باتىرى, الاشتىڭ ماقتان تۇتار ازاماتى بولىپ ورالدى. بارعان جەرىندە سىي-قۇرمەتكە بولەندى. سول كەزدە الگى قىز بوكسشىدان كەشىرىم سۇراپ, اعىل-تەگىل جىلاعان دەسەدى. كەرەعار سەزىمدى باسىنان كەشىرىپ, نە ىستەرىن بىلمەي دال بولعان بەكزات ەرماحاننان «كەزىندە ول ماعان قاراماي كەتىپ, جۇرەگىمدى جارالاعان ەدى. قاتەلىگىن تۇسىنگەننەن كەيىن الدىما كەلىپ, اعىنان جارىلدى. ەندى نە ىستەيىن: كەشىرەيىن بە, الدە ەكەۋمىزدىڭ جولىمىز ەكى بولەك دەپ اڭگىمەنى قىسقا قايىرعانىم ءجون بە؟ اعا, اقىل قوسىڭىشى؟!» دەپ اقتارىلا سويلەگەن ەكەن.
راسىندا دا, بەكزات ەرماحاندى ەرەكشە سىيلاپ, ايرىقشا قۇرمەتتەيتىن. سول ەر مىنەزدى اعاسىنداي بولۋدى ارماندايتىن. ءبىر عانا مىسال: وليمپيادا قالاشىعىنا كەلگەن بەتتە ۇيىمداستىرۋشىلار بوكسشىلاردىڭ ارقايسىنىڭ قولىنا ءتۇرلى ساۋالدار قويىلعان انكەتا ۇستاتىپتى. سول جەردە «سەنىڭ كۋميرىڭ كىم؟» دەگەن سۇراق تا بار ەكەن. ەل قۇراماسى ساپىنداعى جىگىتتەرىمىزدىڭ كوبى جاستار عوي. ولار مۇحاممەد ءالي, روي لەونارد شۋگار, مايك تايسون دەپ توپىرلاتىپ شەتەلدىك جۇلدىزداردىڭ ەسىمدەرىن جازىپ جاتقاندا بەكزات «ەرماحان ىبىرايىموۆ!» دەپ جاۋاپ بەرىپتى.
جاسىل قۇرلىقتاعى جارىستا سپورتتىق داڭقىمىزدى ارتتىرعان ساڭلاقتارعا ەلگە ورالعان سوڭ سىي-قۇرمەت كورسەتىلدى. بارلىعىنا دا مول مولشەردە سىياقى بەرىلدى, كولىك ءمىنىپ, پاتەرلى بولدى. سونداي ءبىر سالتاناتتى ءىس-شارادان شىعىپ, ەرماحان ىبىرايىموۆپەن وڭاشا قالعاندا بەكزات: «اعا, اتاق-داڭق ادامدى قاتتى وزگەرتەدى دەيدى. ەگەر مەنىڭ وزگەرىپ بارا جاتقانىمدى بايقاساڭىز, وتىنەمىن, ساباما ءتۇسىرىپ قويىڭىزشى. ويتكەنى بوساڭسىپ نەمەسە داندايسىپ كەتكەن ادامنىڭ كوزدەگەن ماقساتىنا جەتۋى نەعايبىل. ال ماعان ءالى ءوسۋ كەرەك. وسى بەلەستەردى عانا باعىندىرۋمەن شەكتەلگىم كەلمەيدى. مەنىڭ ارمانىم – وليمپيادانىڭ ءۇش دۇركىن چەمپيونى اتانۋ! ونداي دەڭگەيگە كۋبالىقتار عانا ەمەس, قازاقتار دا جەتە الادى. بۇيىرسا, مەن سونى دالەلدەيمىن! وعان اقىل-ويىم دا, كۇش-جىگەرىم دە جەتەدى», دەپ ءتىل قاتتى. شىنىندا دا, بەكزات الدىنا بيىك ماقسات قويا بىلەتىن, پاراسات-پايىمى مول ازامات ەدى. ول اركەز وسىلاي باتىل سويلەپ, كەسەك وي ايتاتىن.
سودان بەرى تابانى كۇرەكتەي 20 جىل دا زۋلاپ وتە شىعىپتى-اۋ! بۇل جالعاندا ادامنىڭ ايتقانى ەمەس, اللانىڭ قالاۋى بولادى ەكەن...
