…كولىكتەن ءتۇسىپ, تارازدىڭ تورىندەگى قالامگەردىڭ قاراشاڭىراعىن بەتكە العاندا, بويىمىزدى تولقىنىستان بۇرىن قورقىنىش بيلەدى. قالايشا قورىقپايىق, ماڭدايىمىزعا ۇلتشىلداردىڭ ۇلتشىلى, بۇگىنگىنىڭ تۇرارى اتانىپ كەتكەن رەفورماشىل رەداكتورمەن جۇزبە-ءجۇز كەزدەسۋدىڭ, كوكەيدەگى سان ساۋالعا جاۋاپ الۋدىڭ مۇمكىندىگى مەن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىگى جۇكتەلىپ تۇرسا. « ۇلىپ ايتقانشا, ءتىلىپ ايت!» دەپ جازۋشىنىڭ ءوزى ايتاتىنداي, ءسوزى ءمىردىڭ وعىنداي قازاق كوركەمسوزى مەن كوسەمسوزىنىڭ قىزىل جەبەسى ءبىز كەلگەندە ەسىك الدىندا جۇرگەلى تۇرعان كولىك ىشىندە وتىر ەكەن. ۋاقىتىندا ۇلگەرىپپىز. الاشتىڭ اسقار تاۋداي اقساقالىنا سالەم بەرىپ, ءبىر كۇن بويى جانىنا ەرىپ, «شەراعاڭنىڭ جولىمەن» جۇرۋگە رۇقسات سۇرادىق. تولقىنىستان دىرىلدەپ شىققان ءۇنىمىز بەن كىبىرتىكتەپ شىققان سوزىمىزدەگى بالالىق اڭعالدىقتى اڭعاردى ما, الدە تاعىلىمدى تۇلعانىڭ عيبراتتى عۇمىرىنان ءتالىم الساق دەگەن تالپىنىسىمىز بەن قيىلا وتىنگەن ۇسىنىسىمىز ۇنادى ما, اۋەلگى قاتقىل جۇزىندە جىلۋ پايدا بولدى. جارقىراي ءبىر جىميىپ الدى دا, كولىكتىڭ ارتقى بولىگىندەگى ورىندى نۇسقادى. قوبالجىپ بارعان قورقىنىشىمىزدى اقىلگوي اقساقالدىڭ دارقان كوڭىلى, داريا اقىلى ءبىر-اق ساتتە سەرپىپ تاستادى. جۋرناليست پەن رەسپوندەنت ەمەس, ارىپتەس, قالا بەردى اتا مەن نەمەرە بولىپ اسەرلى اڭگىمەنىڭ تيەگىن اعىتتىق.
– اتا, ءجۇرىپ وتكەن جولىڭىزعا سەكسەننىڭ سەڭگىرىنەن كوز سالعاندا نە كورەسىز؟ وكىنىشىڭىز كوپ پە ەكەن, الدە قۋانىشىڭىز با؟
– ە-ە-ە-ەھ!.. – دەپ اتا وتكەن كۇندەردىڭ ەلەسىن كوز الدىنان وتكىزگەندەي ءبىر ءسات ءۇنسىز قالىپ, الىسقا ويلانا كوز تاستادى.
– تەپە-تەڭ دەپ ايتا المايمىن. مەن ازاپتى كوپ كورگەن اداممىن. مەنىڭ زامانىم قالىڭ شەڭگەلدىڭ اراسىنان جالاڭ اياق, جالاڭ بۇت جۇگىرىپ وتكەنمەن بىردەي سونداي قيىن كەزەڭ ەدى… بالالىقتىڭ ءداۋىرىن بىلمەي وتتىك. اكەمدى «حالىق جاۋى» دەپ تۇتقىنداپ اكەتىپ, بەس جاسىمدا جەتىم قالدىم. تارتپاعان ازابىمىز, ءداۋىرى تۋىپ تۇرعان اسىرەۇرانشىل, جاعىمپاز اتقامىنەرلەردىڭ كورسەتپەگەن قورلىعى جوق. بارلىعىنا توزدىك, جانىمىز شىرقىراپ ءجۇرىپ شىدادىق. ونداي پالە, ءتىپتى تۇسكە دە كىرمەي-اق قويسىن دەپ ارماندايسىڭ. قۇدايعا شۇكىر, بەيبىت كۇننىڭ تاڭى اتتى. باقىت دەگەن وسى تىنىشتىق. سوعان تاۋبە دەيمىز. بىراق زامان وزگەرىپ, قيىنداپ كەتسە, سول جامان. بولاشاقتا ەل باسىنا قانداي كۇن تۋادى, باسشىسى كىم بولادى, بۇگىندە قوعامعا تىم دەندەپ ەنىپ كەلە جاتقان ماتريارحات زامانى كەلەتىن بولسا, ونىڭ ديدارىن قالاي كورەمىز, قانداي سيپات الادى؟ وسىنداي ساۋالدار ءجيى تولعانتادى. ارينە, جەر باسىپ جۇرگەن ادام ءبارىن دە كورەدى. ءتىرى جۇرسەك بولعانى, تىلەك سول… جاس بولسا كەلگەن, ءالى كوپ ءومىر سۇرەمىن, الدا ۇزاق عۇمىر بار دەپ ايتا المايسىڭ. ءدام-تۇزىمىزدىڭ تاۋسىلۋىنا قانشا قالعانى ءبىر اللاعا عانا ايان. قاشان دۇنيە بىتەدى, سوندا بارلىعى دا تاۋسىلادى. قارتايعان شاقتا ەلىمىز الاۋىزدىقتان الشاق بولىپ, رۋحاني تۇتاستىقتا عۇمىر كەشسە, مەن ءۇشىن باقىت دەگەن سول.
– ءسىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بەلدى گازەتتەرىنە باسشىلىق ەتكەن كەزىڭىز كەڭەس كەزەڭىنەن قىلىشىنان قان تامعان, تالاپتىڭ قاتال كەزىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. سوعان قاراماستان گازەت بەتىندە وتكىر-وتكىر ماتەريالدار شىعىپ جاتتى. سوندايدا بيلىك تاراپىنان قىسىم كورگەن كەزدەرىڭىز بولدى ما؟
– تسك-عا جامانداپ جەتكىزىلەتىن ارىزدار قارشا بوراپ جاتتى. سول جامان حاتتاردىڭ زاردابىن دا كوردىك. تسك ول كەزدە ءار حاتقا جاۋاپ كۇتەتىن, پىشاقتىڭ جۇزىندە جۇرگەندەي بولاتىنبىز.
– قالاي اقتالاتىن ەدىڭىزدەر سوندا؟ تايقىپ كەتەتىندەي كەزدەر بولمادى ما؟
– قۇداي ساقتاسىن وندايدان. اقتالامىز دەپ اقيقاتتان اتتاعان كەزىمىز جوق. شىندىقتى ايتتىق, جازدىق. باسقا ەشقانداي جازىعىمىز جوق ءبىزدىڭ. تالاي رەت ەسكەرتۋلەر ايتىلدى, سوگىس تە بەرىلدى. ورنىمىزدان الىنىپ قالاتىن ۋاقىتتار دا بولدى. نە ىستەيسىڭ ەندى؟ شىندىقتىڭ اتى – شىندىق!
– قازىرگى قوعامنىڭ دامۋ ۇردىسىنە ءوزىڭىزدىڭ كوڭىلىڭىز تولا ما؟
– زامان بۇزىلىڭقىراپ بارا جاتقان سياقتى. بوستاندىق كوپ. دەموكراتيا جاقسى دەگەنمەنەن, قازىر ادامداردىڭ كوبىسىندە ءوز باسىنىڭ قامىن ويلاۋ كوبەيىپ كەتتى. بىراق كەلەشەكتەن ءۇمىتتى ۇزبەۋ كەرەك, بولاشاقتا بارلىعى دا وڭالار. وسىمەن ءبارى ءبىتتى, الەم تۇگەلدەندى دەپ جانە ايتۋعا بولمايدى. ءالى قايدا؟ زامان نە ءبىر ءتۇرلى قۇلپىرادى, نەشە ءتۇرلى وزگەرەدى. قازاققا جالعىز-اق دۇنيە – قازاقتىڭ كەڭپەيىلى جەتىسپەيدى. وكىنىشكە قاراي, وسى ءبىر تاماشا قاسيەتىمىزدى جوعالتىپ الدىق. قازىر جانتالاسىپ جۇرگەندەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ تىرلىگى وتباسى, وشاق قاسى, ءۇي-جاي, قورا-قوپسىنىڭ ماڭايىنان ۇزاي المايدى, ءبارى قۋ قۇلقىننىڭ قامىمەن اۋرە. ۇلت كەلەشەگىن ويلاپ, ەل ءۇشىن قىزمەت ەتەتىن بىرەۋى بولسايشى. ءتىپتى بىرەۋدىڭ ۇيىنە بىرەۋ كىرۋ دەيتىن, سويلەسىپ پىكىرلەسۋ دەيتىن نارسە ازايعان, ءتىپتى جوق دەسە دە بولعانداي. كورشى وتىرىپ ءبىر-ءبىرىن تانىمايتىن ادامدار جەتكىلىكتى. قۇدايعا شۇكىر, اۋلامدا ارالاساتىن كورشىلەرىمنىڭ بارىنا شۇكىرشىلىك ەتەمىن بۇگىنگى قاتىگەز قوعامدا. تىم بولماسا, مىنا شيرو دەيتىن ازاماتپەن (اتانىڭ قۇرمەتىنە شەرحان ەسىمىن يەلەنگەن كورشى ءۇيدىڭ ءۇش جاسار ءبۇلدىرشىنىن ايتىپ وتىر) تەرەزە ارقىلى سويلەسەمىز. سول جەردەن بەرەتىن نارسەمىزدى بەرىپ, الاتىن دۇنيەمىزدى الامىز. كىشىگىرىم الىس-بەرىس بولادى ءبىزدىڭ ارامىزدا (ك ۇلىپ الدى). مۇنىڭ بارلىعى ۇلتىمىزدا بايىرعىدان كەلە جاتقان نارسەلەر عوي. وسىنى جويىپ الدىق. قازىر بۇلاي اعىنان جارىلىپ, ءبىر-بىرىمەن اشىق اڭگىمەلەسىپ, ءبىر-ءبىرىن قوناققا شاقىرىپ, ءدام تاتىسىپ جاتقانداردى بىلمەيمىن مەن. وسى ءبىر جاتباۋىرلىقتان قورقامىن. ە-ە-ە… بۇل دا دۇنيەنىڭ ءبىر كەمدىگى عوي…
…وسىلاي دەدى دە, تەرەڭ ويدىڭ تۇڭعيىعىنا شومعان اقساقال ءۇنسىز قالدى. ارادا ءبىرشاما ۋاقىت وتكەندە قولىنا تاياعىن الىپ, ەسىككە بەتتەدى. ۇندەمەي عانا سوڭىنان ەردىم. «جۇرە عوي, اينالايىن, اڭگىمەنى ءارى قاراي داستارقان باسىندا جالعاستىرايىق», دەدى. اتاعا ەرىپ قاراشاڭىراققا يمەنە كىردىك. جارىعى مول تۇسكەن ءۇش بولمەلى كەڭ پاتەر ەكەن. قوناق بولمەسىنىڭ ورتاسىنا مول ەتىپ جايىلعان ۇلكەن ۇستەلدى جاعالاي وتىردىق. ءبىر تاڭعالعانىم, قالامگەر ومىرىندە, ءتىپتى ءبىر رەت تە اس ۇيگە اياق باسىپ كورمەپتى. قازان-وشاق, كەسە-شاينەككە ارالاسۋ دا اقسۇيەك بولمىستى اقساقال ءۇشىن جات. بايقاعانىمىزداي, داستارقاندى ۇنەمى قوناق بولمەسىنە جايدىرتادى ەكەن. قايمانا قازاقتىڭ قادىرلىسىنە اينالعان كەمەڭگەر قاريامەن قاتارلاسا وتىرىپ, ۇلكەن استان ءدام تاتتىق. ۇستەل باسىندا دا تالاي تاعىلىمدى اڭگىمەنىڭ تيەگى اعىتىلدى. ءسوز سوڭىندا اتادان, الاشتىڭ ابىز اقساقالىنان باتا سۇرادىق.
– اقساقال دەيسىڭ بە؟ اقساقال دەگەن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك قوي. قاريانىڭ اقساقالى دا, شالى دا بولادى. شال دەگەن سايتاننىڭ ءبىر ءسينونيمى, جامان ءسوز. وندايدى قازاق «قۋ ساقال» دەيدى. ال اقساقال يماندىلىقپەن استاسادى. ارينە, الاشتا شالدىڭ ەمەس, اقساقالدىڭ كوپ بولعانى دۇرىس. ال ەندى بولاشاق جۋرناليستەرگە كەلسەك, جاقسى جۋرناليسكە ەڭ الدىمەن تالانت كەرەك. تەرەڭ ويلانىپ جانە سول ويىن حالىققا ۇنايتىنداي ەتىپ جازا, ايتا ءبىلۋى ءتيىس. ءجۋرناليستىڭ باستى مىندەتى – شىندىق ەكەنىن ەشقاشان ەستەن شىعارماڭدار, اقيقاتتان اتتاماڭدار. جالتاق ەمەس, جاسامپاز بولىڭدار, باتىل بولىڭدار! سوندا ابىرويلى بولاسىڭدار. شىندىق – جازۋشىنىڭ, ءجۋرناليستىڭ اناسى. وسىنى ەستەن شىعارماۋ كەرەك. وزدەرىڭدەي جاستاردىڭ تالابىن كورگەندە, ەتكەن ەڭبەگىمىز ەش كەتپەپتى دەيسىڭ ىشتەي ريزا بولىپ, ءبىر مارقايىپ قالاسىڭ. وسىندايدا ءومىر سۇرە بەرگىڭ كەلەدى. ادامدار كوڭىلىڭدى كوتەرەدى. جاسارىپ كەتكىڭ كەلەدى. بارلىعىڭ امان بولىڭدار. باستارىڭا باق قونسىن. ەشقاشان دا قارتايىپ, شارشاماڭدار. امان, ساۋ-سالامات, جان-جاعىمىز تۇگەل بولىپ, اعايىن-تۋعانمەنەن, ەلمەن, حالىقپەن بىرگە جاساي بەرىڭدەر! – دەپ اقجارما كوڭىلىن اقتارا اق باتاسىن بەرگەن اقساقال ءبىزدى ەسىككە دەيىن ءوزى شىعارىپ سالدى. قالامگەردىڭ قولتاڭباسى قويىلعان بىرنەشە كىتابىن قولتىعىمىزعا قىسا, قازاق ءباسپاسوزىنىڭ باھادۇرىمەن قيماي قوشتاستىق...
...ەندى مىنە, سول ساۋلەلى ساتتەر سانانى تەربەر ساعىنىشقا اينالدى.
