قوعام • 24 قىركۇيەك، 2020

سەناتور: قاپىدا تۇتقىنعا تۇسكەن جاۋىنگەرلەر اقتالۋى كەرەك

19 رەت كورسەتىلدى

پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ءالىمجان قۇرتاەۆتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ا.مامينگە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا قاپىدا تۇتقىنعا تۇسكەن، جات جەردە كوز جۇمعان بىرنەشە ءجۇز مىڭداعان قازاقستاندىق جاۋىنگەرلەردى ۇلى جەڭىستىڭ 75 جىلدىعىنا وراي اقتاۋ ماسەلەسىن كوتەردى، دەپ حابارلايدى Egemen.kz.

ولاردىڭ ءبىرى سوعىس قۇربانى، ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن تۋعان جەرىندە اقتالماعان ءالىم المات بولاتىن. ول 1939 جىلى قىزىل اسكەر قاتارىنا شاقىرىلىپ، 1941 جىلى ەلگە قايتار كەزدە سوعىس باستالىپ كەتەدى. ماۋسىم ايىنىڭ سوڭىندا ءا.المات ديۆيزياداعى 560 اداممەن بىرگە تۇتقىنعا تۇسەدى. بىراق قازاقتىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى مۇستافا شوقايدىڭ جارى ماريا شوقايدىڭ كومەگىمەن تۇتقىننان بوساپ شىعىپ، مۋزىكا ۋچيليششەسىنە وقۋعا قابىلدانادى. تالانتتى مۋزىكانت اۋەلى پاريجدەگى كونسەرۆاتوريادا وقيدى، كەيىن تۇرىك ەلشىلىگى ارقىلى تۇركيا ازاماتتىعىن الادى. سول ەلدە قايتىس بولدى.

«بۇل ءبىر ادامنىڭ تاعدىرى. مۇنداي ادامدار جۇزدەپ، مىڭداپ سانالادى. قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ بەرگەن مالىمەتى بويىنشا، قازاقستاننان سوعىسقا اتتانعان ازاماتتاردىڭ سانى – 1 196 164 ادام. سونىڭ ىشىندە 322 462 ادام مايداندا كوز جۇمعان. سوعىستان ورالعانداردىڭ سانى – 595 153 ادام، ال سوعىستان ورالماعانداردىڭ سانى – 601 011 ادام. دەمەك، ءالىم الماتپەن تاعدىرلاس 600 مىڭنان استام ادام بار دەگەن ءسوز.

حاتىمىزدى ازىرلەۋ بارىسىندا ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ ناقتى سانىن بىلمەك بولىپ، قورعانىس جانە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنە سۇراۋ سالىپ، حات جازدىم. جاۋدىڭ تۇتقىنىندا بولعان قازاق جاۋىنگەرلەرىنىڭ اقتالعان جانە اقتالماعاندارىنىڭ سانى جونىندە اقپارات الۋ ءۇشىن قۇزىرلى مەكەمەلەر سىرعىتپا جاۋاپ جازىپ، ءبىر-بىرىنە سىلتەدى. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ جاۋابىندا ارحيۆتىك قۇجاتتاردىڭ قۇپيا بولىپ تابىلاتىنى ايتىلعان. سوندا ءبىز تۇتقىنداردىڭ تاعدىرىن كىمنەن جاسىرىپ، قۇپيا ۇستايمىز؟ كەڭەستىڭ كەلمەسكە كەتكەنىنە 30 جىلعا جۋىقتاسا دا، قۇلدىق سانادان ارىلا الماي، جات ەلدە جوقتاۋسىز قالعان بوزداقتارىمىزدىڭ رۋحىنىڭ الدىندا دارمەنسىزدىك تانىتىپ وتىرمىز. الەمنىڭ بارلىق ەلدەرى جەرىنىڭ تۇتاستىعى، حالقىنىڭ ازاتتىعى ءۇشىن كۇرەسكەن جاۋىنگەرلەرىن اقتاپ، مەملەكەتتىك اكتىلەر قابىلدادى. ءسويتىپ، اقيقات پەن ادىلدىكتى قالپىنا كەلتىردى.

قورعانىس مينيسترلىگى سوعىستان قايتپاعانداردىڭ سانى 601 011 ادام دەگەن دەرەكتى جاريالادى. جاپون، نەمىس، امەريكان حالقى سوعىستا ولگەن ءار سولداتىنىڭ سۇيەگىن، توپىراعىن ەلىنە اپارىپ، قۇرمەتتەپ جەرلەيدى.

ەگەر ءبىز ادىلەتتىلىك سالتانات قۇرسىن دەسەك، سوعىس تۇتقىنداردىڭ بارلىعىن اقتاۋ تۋرالى ارناۋلى قاۋلى شىعارىپ، مەملەكەتتىك دەڭگەيدە وبەكتيۆتى باعا بەرۋىمىز كەرەك»، – دەدى سەناتور ءا.قۇرتاەۆ.  

سونداي-اق، دەپۋتات بۇل باعىتتا بىزگە ۇلگى بولارلىق ءىستى كورشى مەملەكەت، ۇلى وتان سوعىسىنىڭ نەگىزگى نىسانى بولعان رەسەي فەدەراتسياسى جۇزەگە اسىرعانىنا نازار اۋداردى.

«رەسەيدە 1995 جىلى 24 قاڭتاردا « ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە جانە سوعىستان كەيىنگى كەزەڭدە قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان، بۇرىن اسكەري تۇتقىن جانە ازاماتتىق تۇلعا بولعان رەسەي ازاماتتارىنىڭ زاڭدى قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى» جارلىق شىقتى. بۇل جارلىق رەسەي اۋماعىندا، نەگىزىنەن العاندا، كەڭەس قولباسشىلىعىنىڭ كىناسىنەن تۇتقىنعا تۇسكەن جۇزدەگەن، مىڭداعان قۇرباندارىن اقتاپ، ولاردىڭ ار-نامىسىن قالپىنا كەلتىرۋگە جول اشتى. ولاي بولسا، ءبىزدىڭ دە سۇراپىل سوعىستا قازا تاپقان، ەلگە ورالا الماعان بوزداقتارىمىزدىڭ ەسىمى مەن ەرلىگىن اقتاپ، تاريحي اقيقاتتى قالپىنا كەلتىرەتىن كۇن جەتتى»، – دەدى سەناتور.

ءا.قۇرتاەۆ وسىعان بايلانىستى مىناداي ماسەلەلەردى شەشۋدى ۇسىندى. ول سوعىس تۇتقىندارىنا قاتىستى رەسمي مالىمەتتەر تياناقتالىپ، ءبىر جۇيەگە كەلتىرىلىپ، حالىققا اشىق قولجەتىمدى بولۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق، تۇتقىندا قازا بولعان بارلىق جاۋىنگەرلەرىمىزدىڭ تاعدىرىن تولىق زەرتتەپ، اتى-ءجونىن ەلگە جاريالاۋ قاجەتتىگىن ايتتى.

سونىمەن قاتار سەناتور ءوز وتانىن جاۋدان قورعاۋ جولىندا كوز جۇمعان، جات ەلدەردە قالعان بارلىق سوعىس تۇتقىندارىن اقتايتىن ارنايى قاۋلى شىعارىپ، مەملەكەتتىك اكتى قابىلداۋ تۋرالى ويلارىن جەتكىزدى. ودان بولەك، سوعىس قۇربانى، قاپىدا جاۋ قولىنا تۇسكەن ءالىم الماتتىڭ ءومىرى مەن ونەر جولىنان سىر شەرتەتىن، جاس ۇرپاق ءۇشىن تاعىلىمى مول كوركەم فيلم ءتۇسىرۋ تۋرالى دا ۇسىنىس ايتتى.

دەپۋتاتتىق ساۋالعا سەنات دەپۋتاتتارى ءا.قۇرتاەۆ، م.باقتيار ۇلى، م.جۇماعازيەۆ قول قويعان.

سوڭعى جاڭالىقتار

تارازدان كەلگەن ۇرى ۇستالدى

ايماقتار • بۇگىن، 20:35

زاڭسىز اڭ اۋلاۋ تيىلماي تۇر

ايماقتار • بۇگىن، 17:22

باستاما باياندىلىعىمەن قۇندى

ايماقتار • بۇگىن، 13:56

ۇقساس جاڭالىقتار