ەكوتۋريزم: كاسىپكەرلەر جۇيەلى ءىس-قيمىل ۇسىندى

«وكىنىشكە قاراي, ۇلتتىق پاركتەردىڭ ينفراقۇرىلىمى تۋريستەردىڭ وسىنداي لەگىنە دايىن بولماي قالدى. ءبىز قوقىستاردى تازالاۋ ارقىلى ماسەلەنى شەشۋگە بولمايتىنىن بىرنەشە رەت كوتەرگەن بولاتىنبىز. ماسەلەگە جۇيەلى تۇرعىدا قاراۋ كەرەك – ايماقتاۋ جانە اباتتاندىرۋ ارقىلى دەمالىسقا جاعداي جاساۋ, كەلۋشىلەر اعىنىن باسقارۋ پروتسەستەرىن جولعا قويۋ ماڭىزدى. سو­نىمەن قاتار حالىقارالىق پراكتيكادا تسيفرلى مونيتورينگ جانە باستاۋىش سىنىپتاردان باستاپ ءبىلىم بەرۋ پراكتيكالارى كەڭ قولدانىس تاپقان», دەيدى «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما تور­ا­عاسىنىڭ ورىنباسارى يۋليا ياكۋپباەۆا.

ياكۋپباەۆانىڭ ايتۋىنشا, قوقىس­قا قاتىستى بارلىق ماسەلەنى دەمالۋ­شى­لاردىڭ تومەن مادەنيەتىنە جاۋىپ تاس­تاۋعا بولمايدى. ەگەر دەمالىس اۋما­عىندا تابيعات اياسىنا شىعۋعا ارنالعان ارنايى ورىندار, ال جانىندا قوقىس جاشىكتەرى تۇرسا, دەمالۋشىلار قوقىستى سوندا تاستايدى.

Kazakh Tourism ۇك اق باسقارما توراعاسى ەرجان ەركىنباەۆ دەمالىس اۋماقتارىندا بەلگىلەر مەن قوقىس جاشىكتەرىنىڭ جەتىسپەيتىنىن اشىق ايتتى. «شارىن شاتقالىندا ارنايى ورىنداردى ايماقتاۋ بار, الايدا «تىنىشتىقتى ساقتاڭىز» نەمەسە «وت جاعۋعا بولمايدى» دەگەن سەكىلدى تاقتايشاداعى ۇندەۋلەر ىسكە اسپاي جاتىر. اعىنداردى باقىلاۋ – قاجەتتى نارسە, بىراق ءبىز وسى جازدا بىرنەشە جەردى ارالاپ, تسيفرلى رەتتەۋدى دامىتۋداعى باستى كەدەرگى – ينتەرنەتتىڭ بولماۋىندا ەكەنىن تۇسىندىك. مىسالعا, كولسايدا ءتارتىپ بۇزۋشىلار مونيتورينگى مەن ەلەكتروندى بيلەتتەردى جۇرگىزۋ قولجەتىمسىز. وندا ءموبيلدى بايلانىس جوق ءارى دەمالىس ايماعىندا قولما-قول تولەم قابىلداۋ مۇمكىن ەمەس. ايماققا كىرۋ ءۇشىن ادام باسىنا ەمەس, كولىك بىرلىگىنەن الۋعا قاتىستى زاڭناماعا وزگەرىس ەنگىزۋ قاجەت دەپ سانايمىز. وسى شارا قولعا الىنبايىنشا, ەشتەڭە وزگەرمەيدى. بىزدە رەسمي ستاتيستيكا بويىنشا ۇلتتىق پاركتەرگە جىلىنا 1 ملن ادامعا دەيىن كەلەدى, مىنە, وسى كولەمنىڭ ءوزى قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىرەدى. ماسەلەن, اقش-تا ۇلتتىق پاركتەرگە جىلىنا 318 ملن ادام بارادى, ال تابيعاتقا زيان كەلتىرۋ دەڭگەيى تومەن. ءبىرىنشى كەزەكتە ەلىمىزدە مادەنيەت دەڭگەيىن كوتەرۋ كەرەك. قانشا ەرىكتىلەر مەن قىزمەتكەرلەر بولسا دا, ولار بارلىق قوقىستى جيناي المايدى», دەدى ەرجان ەركىنباەۆ.

Kazakh Tourism بيۋدجەتتى قايتا قاراستىرۋ شەڭبەرىندە تۋريستەردىڭ مادەنيەتىن كوتەرۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جانە جەلىلەردە تاراتۋعا بولاتىن الەۋمەتتىك جارنامامەن بەينەماتەريالدار ءتۇسىرۋدى ۇسىندى.

«شارىن شاتقالى» مۇتپ ديرەكتورى ەلنۇر احمەتوۆ ينتەرنەتتىڭ بولماۋى پروبلەما ەكەنىن, بۇل جايت تولەم (ونلاين تولەم جۇرگىزۋ مۇمكىن ەمەس), سونداي-اق كەلۋشىلەرگە مونيتورينگ جۇيەدەرىنە كەرى اسەر ەتەتىنىن ايتادى.

قازاقستان تۋريستىك قاۋىم­داس­تى­عىنىڭ ءتورايىمى راشيدا شايكە­نوۆا جانە «ەۋرازيا تۋريزم قاۋىمداس­تىعى» زتب رىستى قاراباەۆا ۇيىمداس­تى­رۋ­شى­لىق تۋر تۋريزم ماسەلەسىن شەشەدى دەگەن ويدا. ويتكەنى تۋر بارىسىندا دەمالۋ­شى­­لارعا نۇسقاۋلىق ساباعىن وتكىزۋگە بولادى.

 سونىمەن قاتار راشيدا شايكەنوۆا ەكولوگيالىق تاربيە بويىنشا ءىس-شارا­لاردان بولەك, ۇلتتىق پاركتەردىڭ دامۋى ءۇشىن قوعامدىق كەڭەستەردىڭ قۇرىلۋى ماڭىزدى بولادى دەپ سانايدى. «Kazakh Tourism الماتى جانە الماتى وبلىسى ۇلگىسىندە قوعامدىق كەڭەستەردى قۇرۋ تاجىريبەسىن بارلىق ۇلتتىق پاركتەرگە تاراتا الادى», دەيدى ر.شايكەنوۆا.

الماتى وبلىسى تۋريزم باس­قار­ماسىنىڭ جەتەكشىسى جانار الشىمباەۆا 4 بولىمنەن تۇراتىن تۋريستىك مۇددە ورىندارىنا ارنالعان ەكولوگيالىق كەيس جوباسىن ۇسىندى, ولار: تۋريستىك اعىندى باسقارۋ, قوقىس قالدىقتارىن باسقارۋ, تۋريستىك مارشرۋتتاردى اباتتاندىرۋ, ساياحات مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ. سپي­كەر­دىڭ ايتۋىنشا, تۋريستىك اعىمداردى رەت­تەۋ ءۇشىن تۋريستىك ترافيككە سۋبسي­ديا­لار قولدانۋعا بولادى, ەگەر ۇلتتىق پارك­تەردىڭ بىرىندە كەلۋشىلەر كوپ بولسا, تۋريستىك اعىندى وسى مەحانيزم بو­يىنشا باسقا پارككە جىبەرىپ وتىرۋعا بولادى.

– «قوقىس دەپوزيتى» اتتى مەحانيزمدى ەنگىزۋ كەرەك. بۇل دەگەنىمىز – ۇلتتىق پارككە كەلگەن تۋريستەر بەلگىلى ءبىر كولەمدە قاراجات تولەيدى, ەگەر تۋريست ارتىنان قوقىستى جيناپ كەتسە, اتالعان سوما قايتارىلادى. ەگەر قوقىس جينالماعان بولسا, دەپوزيت سوماسى سول قوقىستى جينايتىن جۇمىسشىلارعا تولەنەدى, – دەپ اتاپ ءوتتى ج.الشىمباەۆا.

ورالدىق ەكولوگ رينات وتەلباەۆ ناقتى تالاپتار قويىلىپ, ولاردى ورىن­داۋعا مونيتورينگ جۇرگىزۋ قاجەتتىلىگىن اتادى. ماسەلەن, كەن ورىندارىندا پايدالانىلاتىن پروتسەدۋرالارعا ۇقساس ناقتى شارالار, ەگجەي-تەگجەيلى جوسپار قاجەت. ياعني تولىعىمەن تۇسىنىكتى بيزنەس-پروتسەسس قاجەت, سوندا عانا تۋريستەردىڭ بۇرىس ارەكەتتەرىنە قاتىستى پروبلەمالار بولمايدى.

«ۇلتتىق پاركتەرگە كىرەبەرىستە ادام­­­دار تولىق نۇسقاۋلىق الىپ, ال اۋ­ماق­­تىڭ ءوزى ايماقتاندىرىلىپ, اقپا­راتتىق بەلگىلەر جانە بيلبوردتارمەن جاب­دىقتالۋى ءتيىس. بۇدان بولەك, اۋماق­قا تۇراقتى تەكسەرۋ جۇرگىزەتىن ارنايى قىزمەت بولۋى ماڭىزدى. ارينە, وعان سايكەس بيۋدجەت قاراستىرۋى كەرەك», دەدى رينات وتەلباەۆ.

ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار مينيسترلىگى ورمان شارۋاشى­لىعى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەرلان مۇراتوۆ جيىندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر مينيسترلىككە تانىس ەكەنىن, كوپ ماسەلە بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتتى. ماسەلەن, اقمولا وبلىسىنىڭ ۇلگىسىندە بارلىق ۇلتتىق پاركتەردە ءموبيلدى بايلانىس جانە ينتەرنەتتى قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق ىلە الاتاۋى ۇلتتىق پاركىنە 200 قوقىس كونتەينەرى جانە 2 قوقىس جيناۋشى كولىك بەرۋ بويىنشا كەلىسسوزدەر بار.

جيىندى قورىتىندىلاي كەلە, يۋليا ياكۋپباەۆا ماسەلەلەردى شەشۋدە ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى, Kazakh Tourism, سانيتارلىق دارىگەرلەرمەن بىرلەسىپ, «اتامەكەن» الاڭىندا كەلەسى باعىتتار بويىنشا بيزنەسپەن بىرلەسكەن 8 كەشەندى شارا دايىنداۋدى ۇسىندى. ولار: ۇلتتىق پاركتەر بيۋدجەتى قۇرىلىمىنا تالداۋ جۇرگىزۋ (سونىڭ ىشىندە قوقىس جيناۋ جانە باقىلاۋ جۇرگىزۋگە قارجىنىڭ بارىن تەكسەرۋ), ۇلتتىق پاركتەردىڭ ين­فرا­قۇرىلىمىن تۇگەندەۋ (مارشرۋتتاردى اباتتاندىرۋعا قاتىستى جوسپارلار مەن ۇسىنىستار), ۇلتتىق پاركتەر ايماعىندا ەكولوگيالىق جانە سانيتارلىق تالاپتاردى ۇستانۋدى اكىمشىلىكتەندىرۋ (مونيتورينگ) بويىنشا ۇسىنىستار, تۋريستىك اعىنداردى باسقارۋ بويىنشا ۇسىنىستار, ەكولوگيالىق مادەنيەتتى ناسيحاتتاۋ جانە تاربيەلەۋ بويىنشا ۇسىنىستار, تسيفرلاندىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار (جەلىلەردى جۇرگىزۋ; ونلاين تىركەۋ; ونلاين تولەمدەر; بەينە باقىلاۋ جانە ت.ب.), قوقىستى ۋتيليزاتسيالاۋ بويىنشا ۇسىنىستار (قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى جيناۋ جانە قوقىستى سۇرىپتاۋدى دامىتۋ بويىنشا ستيمۋلدار) جانە ايىپپۇلدار جۇيەسى جانە مەملەكەتتىك قولداۋ بويىنشا ۇسىنىستار (ۇيىمداستىرۋشىلىق تاسىمالداۋدى سۋبسيديالاۋ, جالعىز اياق جولداردى اباتتاندىرۋ جانە ت.ب.).

«بيزنەس وكىلدەرى جانە ساراپشىلار تاراپىنان جوعارىدا اتالعان تار­ماقتار بويىنشا ۇسىنىستاردى كۇتە­مىز. بارلىق ۇسىنىستاردى جيناپ, ءار تار­ماق بويىنشا قۇرىلىمدايىق. ناتي­جەسى بويىنشا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى, Kazakh Tourism جانە ەكو­لوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىمەن بىرلەسكەن جوسپار جاسالادى», دەپ يۋليا ياكۋپباەۆا جيىندى قورىتىندىلادى.