– تيمۋر مۇرات ۇلى, ۆاكتسينالاۋ قانشالىقتى مىندەتتى جانە وعان قارسىلىق تانىتقاندارمەن قانداي جۇمىس جۇرگىزۋ كەرەك؟
– الەمدەگى بارلىق ۆاكتسينالار مىندەتتى جانە ەرىكتى دەپ جىكتەلەدى. حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى كودەكسكە سايكەس ءبىزدىڭ ازاماتتارعا ارنالعان ۆاكتسينالار دا ءدال سولاي مىندەتتى جانە ەرىكتى بولىپ بولىنەدى. كودەكستىڭ 85-بابىنا سايكەس, ءبىزدىڭ ازاماتتار مىندەتتى ۆاكتسينالار تىزىمىنە ەنگىزىلگەن پروفيلاكتيكالىق ەكپەلەردى الۋعا مىندەتتى ەكەندىگى كورسەتىلگەن. حالىقتىڭ ەپيدەميالىق ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ, سونداي-اق ينفەكتسيانىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ۇلتتىق ۆاكتسيناتسيالاۋ كۇنتىزبەسى بەكىتىلدى.
يممۋنيتەت – ورگانيزمگە ۆاكتسينا ەنگىزىلگەننەن كەيىن جاسۋشالىق دەڭگەيدە پايدا بولاتىن بيولوگيالىق پروتسەسس. تاجىريبە كورسەتكەندەي, اۋىرعان ادامداردا ۆاكتسينالاردىڭ بولۋىنا قاراماستان, اۋرۋ ۇدەرىسى جەڭىل وتەدى, ال اسقىنۋلار مەن ءولىم سيرەك كەزدەسەدى.
ۆاكتسينا الۋدى مىندەتتى دەپ ەشكىم ەسەپتەمەۋى ءتيىس. تۇماۋعا قارسى ۆاكتسينالاۋ جەرگىلىكتى مەكەنجايى بويىنشا تىركەلگەن العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك ۇيىمدارىندا جۇرگىزىلەدى. ۆاكتسينالاۋ سوزىلمالى اۋرۋلارى بار 18 جاسقا دەيىنگى بالالارعا; مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەرگە; جۇكتى ايەلدەرگە (جۇكتىلىكتىڭ 2-3 تريمەسترى); جابىق مەكەمەلەردەگى ادامدارعا (بالالار ءۇيى, ءۇي, ينتەرنات); مۇگەدەك ەرەسەكتەر مەن سوزىلمالى اۋرۋلارى بار بالالارعا جانە 60 جاستان اسقان قارت ادامدارعا جۇرگىزىلەدى.
قالاي دەگەندە دە اقپاراتتاندىرىلعان كەلىسىمگە نەمەسە ۆاكتسينالاۋدان باس تارتۋ قۇقىعى پاتسيەنتتىڭ وزىندە. ەكپە الماعان بالالار مەن ەرەسەكتەردىڭ قۇقىقتارىن شەكتەيتىن ەرەجەلەر جوق. ارينە, «ۆاكتسينالاۋعا قارسى» پروبلەما تەك ءبىزدىڭ مەملەكەتتە عانا ەمەس. ادامزات تاريحىندا ۆاكتسينالاۋدان باس تارتۋ بىرنەشە رەت قايعىلى ناتيجەلەرگە اكەلدى. ەۋروپانىڭ بىرقاتار ەلدەرىندە ۆاكتسينالاۋدىڭ توقتاتىلۋىمەن بايلانىستى ەپيدەميانىڭ, ۆاكتسينادان ساقتانۋعا بولاتىن اۋرۋلاردىڭ بەلگىلى جاعدايلارى كەزدەستى.
– ەكپە ەگۋ قانشالىقتى ءتيىمدى؟
– ءار ەلدە ارقالاي. كەيبىر پىكىرلەرگە سۇيەنسەك, ۆاكتسينانىڭ تيىمدىلىگى تۇماۋ ۆيرۋستارىنا بايلانىستى ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن. بىراق جالپى العاندا تيىمدىلىگى 40%-دان 60%-عا دەيىن بولادى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى تۇماۋعا قارسى ۆاكتسينالاۋ الەمدەگى ەڭ جاقسى پروفيلاكتيكالىق ەمدەۋ ءادىسى ەكەنىن انىقتادى, بۇل ءوز كەزەگىندە حالىقتى تۇماۋدان قورعايدى. باسقاشا ايتقاندا, بۇل اۋرۋدىڭ اۋىرلىعىن تومەندەتەتىن جانە اسقىنۋ, اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ جانە ءولىم قاۋپىن تومەندەتەتىنى انىق.
– ۆاكتسينالاۋ كەيبىر سالدارعا اكەپ سوعۋى مۇمكىن دەپ ءجيى ايتادى. ادام قانداي اسقىنۋلارعا تاپ بولۋى مۇمكىن جانە بۇل قانشالىقتى راس؟
– ۆاكتسينالاۋ تۇماۋمەن اۋىرىپ قالماۋعا تولىق كەپىلدىك بەرمەيدى. الايدا اۋرۋدىڭ اعىمى الدەقايدا جەڭىل وتەدى. ويتكەنى اۋرۋدى ەمدەگەننەن گورى ونىڭ الدىن الۋ كەرەك. قانداي دا ءبىر اسقىنۋلار بولعان جاعدايدا دا, بۇل دەنساۋلىققا ۇلكەن زيان كەلتىرمەيدى. ادەتتە, جاناما اسەرلەر ىقتيمالدىعى ۆاكتسينانىڭ تۇرىنە بايلانىستى. ءتىرى ۆاكتسينالار يناكتيۆتەندىرىلگەنگە قاراعاندا الدەقايدا جوعارى.
– ەكپەنى كىم سالدىرتا المايدى؟
–تۇماۋعا قارسى ۆاكتسينا تاۋىق اقۋىزىنا توزىمسىزدىگى بار جەكە ادامدارعا سالىنبايدى. سەبەبى تۇماۋعا قارسى ۆاكتسينانىڭ قۇرامىندا وسىنداي اقۋىز بار. سوزىلمالى اۋرۋلاردىڭ ورشۋىمەن اۋىراتىن, ۆاكتسينا كومپونەنتتەرىنە اللەرگيالىق رەاكتسياسى بار ادامدارعا ۆاكتسينالاۋدان باس تارتۋعا كەڭەس بەرەمىز. جۇمساق اۋىرلىقتاعى وتكىر رەسپيراتورلىق ۆيرۋستىق ينفەكتسيالارمەن, وتكىر ىشەك اۋرۋلارىمەن اۋىرعان كەزدە ۆاكتسينالاۋ تەمپەراتۋرا قالىپقا كەلگەننەن كەيىن جۇرگىزىلەدى. سوناي-اق 6 ايعا دەيىنگى بالالار مەن جۇكتىلىكتىڭ ءبىرىنشى تريمەسترىندە ۆاكتسيناتسيا جاسالمايدى.
– ەكپە سالۋ ناۋقانى قانشا ۋاقىتقا سوزىلادى؟
– ەلوردادا ۆاكتسينالاۋ قىركۇيەكتىڭ باسىندا باستالدى جانە قاراشا ايىنىڭ باسىنا دەيىن جالعاسادى. قالا تۇرعىندارىن ۆاكتسينالاۋ ءۇشىن باسقارما 110 مىڭ دوزا ۆاكتسينا ساتىپ الدى. سونىمەن قاتار 42 مىڭ دوزا ۆاكتسينا ساتىپ الۋ جوسپارلانىپ وتىر.
– حالىقتىڭ بەلگىلى ءبىر توبى ەمحانالاردا اقىسىز ەگىلەدى. اقىلى نەگىزدە ەكپە سالۋشىلار قاي جەردە ۆاكتسينانى الا الادى؟
– نۇر-سۇلتان قالاسى بويىنشا تۇماۋعا قارسى ەكپە 6 جەكە مەديتسينالىق ۇيىمداردا جاسالادى. ولار: «ينتەرتيچ» وتباسىلىق-دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, «مەدلاين» مو, «مەديكەر» جشس, «وۋپەن كلينيك» مۋ, «ينتەرتيچ استانا مەداسسيستەنس» جشس, «مەديكال اسسيستەنس گرۋپپ» جشس, «ارحيمەدۋس كازاحستان» جشس. ورتاشا ەسەپپەن قۇنى 2500-3500 تەڭگەگە دەيىن جەتەدى.
دايىنداعان
ايگەرىم ارداققىزى
