ينتەرناتسيونال – پرولەتارياتتىڭ حالىقارالىق گيمنى. وسى اتاۋ 1919 جىلى قۇرىلىپ, 1943 جىلى تاراتىلعان حالىقارالىق پرولەتارياتتار ۇيىمى – كوممۋنيستىك ينتەرناتسيونالعا (كومينتەرن) بەرىلگەن. ول بارلىق الەمدە سوتسياليزم قۇرۋدى كوزدەگەن كوممۋنيستىك پارتيالاردىڭ حالىقارالىق ورتالىعى. ادەتتە بۇل پارتيالار پارلامەنتتىك جولمەن, حالىقتىڭ كوپشىلىگىنىڭ سايلاۋدا قولداۋ جولىمەن جەڭىسكە جەتۋدى ەمەس, تەك توڭكەرىس, قاندى قىرعىنمەن جەڭۋدى مۇرات تۇتادى. سونىڭ ىشىندە تەرروريستىك ارەكەتتەر جاساۋدان دا باس تارتپاعان.
ايتپاقشى, پەتروپاۆلدا ينتەرناتسيونال عانا ەمەس, كومينتەرن اتالاتىن كوشە دە بار. ال كومينتەرندى كىم قارجىلاندىرعان دەگەنگە كەلەتىن بولساق, ول نەگىزىنەن كەڭەس وداعىنىڭ بيۋدجەتىنەن بولىنگەن قاراجاتقا كۇن كورگەن. ستالين شەتەلدىك كوممۋنيستىك پارتيالاردى يدەولوگيالىق ۇستانىمدارى ءۇشىن عانا ەمەس, ولاردىڭ ەلدەرى كەڭەس وداعىنا شابۋىل جاسايتىن بولسا, حالىقتى كوتەرىپ, بارلىق جۇمىسشىلاردى ءوز وكىمەتتەرىنە قارسى شىعارىپ, سىرتقى سوعىستى ازامات سوعىسىنا اينالدىرۋ تۋرالى ناقتى تاپسىرمانى ورىنداۋ ءۇشىن قارجىلاندىرعان. سول ءۇشىن فرانتسيانىڭ, گەرمانيانىڭ, انگليانىڭ, اقش-تىڭ, يتاليانىڭ جانە ت.ب. ەلدەردىڭ كومپارتيالارىنا اقشانى اياماي توككەن. ەگەر بۇگىنگى كۇننىڭ كوزقاراسىمەن قارايتىن بولساق, بۇل بارلىق ەلدەردە «بەسىنشى كولوننا» قۇرىپ, ىشتەن ىرىتكى سالۋ دەگەن ءسوز. باسقا سوزبەن ايتقاندا, بوتەن ەلدىڭ ىشكى ىسىنە ارالاسۋ. كومينتەرن ارقىلى كەڭەس وكىمەتى ءتۇرلى ەلدەردىڭ كوممۋنيستىك پارتيالارىنان جاساقتار ۇيىمداستىرىپ, ولاردى قارۋلاندىرىپ, اسكەري جانە پارتيزاندىق بۇلدىرگى ارەكەتتەرگە دە باۋلىعان. ماسەلەن, 1924-1936 جىلدارى ماسكەۋ تۇبىندەگى «پودليپكي» شيپاجايىندا كومينتەرننىڭ جوعارى ديۆەرسيالىق-بارلاۋ مەكتەبى بولعان.
1928 جىلعى كومينتەرننىڭ VI كونگرەسى بارلىق شەتەلدىك كومپارتيالاردىڭ الدىنا «بارلىق ەڭبەكشىلەردىڭ وتانىن» قورعاۋ ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەت ەكەنىن اشىق جاريالاعان. وسى كونگرەستە جەرگىلىكتى كوممۋنيستىك پارتيالار «حالىقارالىق كوممۋنيستىك قوزعالىستىڭ» مۇددەسىنە تىكەلەي باعىنىپ, استىرتىن ارەكەت جاساپ, قارۋلى كوتەرىلىستەر ۇيىمداستىرىپ, ەلدىڭ ىشىندە ازامات سوعىسىن تۋعىزۋى تۋرالى شەشىم قابىلدانعان. دەمەك, كومپارتيالاردىڭ ءبارى ءوز ەلىنىڭ ەمەس, كەڭەس وداعى كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ باعىنىسىنداعى كسرو-نىڭ مۇددەسىن قورعاۋى كەرەك. ارينە, بۇل كەز كەلگەن ەلدىڭ تۇتاستىعىنا ىرىتكى سالۋ دەگەن ءسوز ەكەنى كورىنىپ تۇر. كومينتەرن وسىنى تالاپ ەتكەن. سونىڭ ىشىندە, 1927 جىلى كومينتەرن گەرمانيادا سوتسياليستىك توڭكەرىس جاساماقشى بولىپ, 133 مىڭ ادامدىق «قىزىل گۆارديا» ۇيىمداستىرىپ, ۇلكەن قانتوگىس جاساعان.
قاشان تاراتىلعانشا بۇل ۇيىم شەتەلدەردىڭ ىشكى ىسىنە ارالاسۋىن قويماي, ءوز وكىمەتىنە قارسى ارەكەتتەر جۇرگىزىپ كەلدى. كەڭەستىك ناسيحات قانا ونىڭ ىستەرىن اسىرا ماقتاپ, حالىقتىڭ قۇلاعىنا جالعان ناسيحاتتى قۇيىپ باقتى. سونىڭ ىشىندە كومينتەرننىڭ ۆ.پيك, و.كۋسينەن, گ.ديميتروۆ, ك.گوتۆالد, ە.تەلمان, د.يباررۋري, د.مانۋيلسكي, پ.تولياتتي جانە باسقا دا كوشباسشىلارى كەڭەس حالقىنا ۇلتتىق باتىرلارداي تانىستىرىلدى. ولاردىڭ اتىنا كوشەلەر, پيونەر ۇيىمدارى, قوعامدىق مەكەمەلەر, ءتىپتى قالا, ادام اتتارى دا بەرىلدى. تەلمان ەسىمدى جاندار قازاق اراسىندا دا بار.
كسرو-نىڭ كومپارتيا كوشباسشىلارى 1937-1938 جىلدارداعى قاندى قىرعىندا كومينتەرننىڭ باسشىلارىن دا اياعان جوق. 1937 جىلى گەرمانيا كومپارتياسىنىڭ ليدەرلەرى ح.ەبەرلەين, گ.رەممەلە, گ.نويمان, يۋگوسلاۆيانىڭ كومپارتيا باسشىلارى م.گوركيچ, م.فيليپپوۆيچ, ۆ.چوپيچ, ۆەنگريادان شىققان حالىقارالىق كوممۋنيستىك قوزعالىستىڭ قايراتكەرى بەلا كۋن, سونداي-اق پولشا كوممۋنيستەرىنىڭ باسشىلارى ە.پرۋحنياك, يا.پاشين, يۋ.لەنسكي, گرەكيا كومپارتياسىنىڭ باسشىسى ا.كايتاس, ءتىپتى يران كومپارتياسىنىڭ باسشىسى ا.سۇلتان-زادە جانە ت.ب. كوممۋنيستىك مۇراتتى بويىنا سىڭىرگەن كومينتەرننىڭ بەلسەندى قايراتكەرلەرى رەپرەسسيا قۇربانى بولدى.
كوپتەگەن دامىعان ەلدەردە كوممۋنيستىك پارتيانىڭ ۇراندارى وتپەيتىنىنە, سوندىقتان كومينتەرننىڭ قاراجاتتى جەلگە شاشقاننان باسقا پايداسى شامالى ەكەنىنە كوز جەتكىزگەن ستالين ونى 1943 جىلدىڭ مامىر ايىندا تاراتتى. باتىستاعى دەموكراتيالىق جۇيەمەن دامىعان انگليا, امەريكا سياقتى وداقتاس ەلدەردىڭ دە ەكىنشى مايدان اشۋ ءۇشىن العا قويعان شارتتارىنىڭ ءبىرى دە وسى بولاتىن. سوندىقتان ستالين: «وپىت پوكازال, چتو ي پري ماركسە, ي پري لەنينە, ي تەپەر نەۆوزموجنو رۋكوۆوديت رابوچيم دۆيجەنيەم ۆسەح ستران ميرا يز ودنوگو مەجدۋنارودنوگو تسەنترا» دەپ جازىپ, كوممۋنيستىك ينتەرناتسيونالدى تاراتقان ەدى...
ال ەندى وسى كوممۋنيستىك ينتەرناتسيونالدىڭ بىزگە قانداي قاتىسى بار؟ ونىڭ اتىن ماڭگىلىك ساقتايتىنداي قازاقستانعا قانداي ەڭبەك ءسىڭىرىپتى؟ جالعىز-اق «پايداسى» ولاردىڭ تەرروريستىك ارەكەتتەرىن جاساۋعا ءوزى دە كەدەي ەل حالقىنىڭ اۋزىنان جىرىپ التىن-ۆاليۋتا قورىن شاشقاندىعى عانا ەمەس پە؟ سول ميلليونداعان دوللارعا كەزىندە شەتەلدەن ازىق-ت ۇلىك, كيىم-كەشەك ساتىپ الىنسا, بالكي قازاقستاندا 1931-1933 جىلدارداعى اشتىق بولماي, جارتى حالقىمىز قىرىلماس ەدى.
ەندەشە نەگە ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك ءوڭىرىنىڭ باسشىلارى كومينتەرننەن باس تارتىپ, ءوزىمىزدىڭ ەلىمىزگە قاتىستى ءبىر ەسىمدى, سونىڭ ىشىندە قازاق حالقىنا جان-تانىمەن باستارىن بايگەگە تىگىپ قىزمەت ەتكەن ابىلاي حاننىڭ, ءا.بوكەيحاننىڭ جانە ت.ب. ءبىرىنىڭ اتىنا قالاداعى باستى كوشە – ينتەرناتسيونالدى الىپ بەرمەيدى. كىمنەن قورقادى, نەدەن ۇركە بەرەدى؟
سونداي-اق كەزىندە زاڭدى وكىمەتكە تەرروريستىك جولمەن قاستاندىق جاساعان حالتۋرين, كراسين سياقتى لاڭكەستەردىڭ اتىندا دا بىزدە كوشە بار. بۇلاردان ۋكراينا مەن رەسەيدىڭ ءوزى باياعىدا-اق باس تارتقان. تەك كەيبىر پروۆينتسيالدىق ەلدى مەكەندەردە عانا ولاردىڭ ەسىمى قالعان. ال ءبىزدىڭ ءبىر ءوڭىرىمىزدىڭ بىلدەي ورتالىعىندا ولاردىڭ ەسىمى ءالى دە جارقىراپ تۇر. ول ول ما, 5-يا ارميا, پارتيزان, كرەپوستنايا دەگەن سياقتى اتاۋلار دا سامساپ تۇر. ەسەسىنە زاڭعار جازۋشىمىز س.مۇقانوۆتىڭ اتىنا بەرىلگەن اۋدان اتىن اۋىستىرۋعا ءالى كۇنگە جوعارىدان رۇقسات جوق. تومەننەن شەشىلگەن بارلىق ماسەلەنى جوعارعى جاقتىڭ نەگە تەجەپ وتىرعانى تۇسىنىكسىز. سونداي-اق سماعۇل سادۋاقاسوۆتىڭ, ەربول شايمەردەنوۆتىڭ, مالىك مۇقانوۆتىڭ جانە ت.ب. اتىنا كوشەلەر بەرۋ تۋرالى سۇراعان وتىنىشتەرىمىز دە ءالى شەشىلگەن جوق. وسىلارعا قاراپ پەتروپاۆلدى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ باستى قالالارىنىڭ ءبىرى دەپ اتاۋدىڭ ءوزى قيىن.
تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇعىرىن بەكىتىپ, سانالار سىلكىنتۋگە ءتيىستى وسىنداي ىستەردىڭ نەگە العا باسپايتىندىعىن بىلمەي پۇشايمان بولدىق.
پەتروپاۆل
