اباي • 23 قىركۇيەك، 2020

«قالىڭ ەلىم، قازاعىم، قايران جۇرتىم» جىرىنداعى ۇلتتىق رۋح

2444 رەت كورسەتىلدى

ۋ.فولكنەر: «اقىن ادامزات ءومىرىنىڭ جىلناماسىن جاي عانا جاساماۋى ءتيىس، ونىڭ تۋىندىلارى ادامدى سۇيەپ تۇراتىن، ونى اياعىنان تىك تۇرعىزاتىن تايانىش ءارى قانداي قيىندىقتى جەڭۋگە كومەكتەسەتىن قايرات، دەمەۋ بولۋى ءتيىس»، دەپتى. اباي ءوز داۋىرىندەگى قازاق حالقىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن، قوعامدىق الەۋمەتتىك-ساياسي جاعدايىن ايقىن بەي­نەلەدى. اقىن جىرلارى ۇلتتىق نامىس­تى قايراپ، شىڭدايدى. حالقىنا قاراتا ايتقان اباي ولەڭدەرىندە جالپىعا ورتاق ماسەلە اقيقاتىمەن باياندالادى. «قايتسەك ەل بولامىز» دەپ سول زاماندا ەشكىمنىڭ وي-ساناسىنا كىرمەگەن ءماندى ماسەلە اقىندى ءجيى مازالاعان. ەل ەڭسەسىن كوتەرىپ، وزگە مەملەكەتتەردىڭ دامىعان جولىنا بەت بۇرعىزۋ مۇراتىن كوزدەدى.

كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي، «EQ»

ابايدىڭ ءرومانتيزمى – ومىرگە قۇش­تارلىق پەن ۇمتىلىستىڭ ءارى حالقىن جاڭا زامانعا باعىتتاۋدىڭ، سانا-سەزىمىن، كوكىرەك كوزىن اشۋداعى كۇرەسكەرلىك، ناعىز شىنايى ءارى رۋحتى رومانتيزم. اباي ولەڭدەرىندە ەلدى جىگەرلەندىرىپ، سەرپىلتەتىن پوەتيكالىق قۋاتتى كۇش بار. ول حالقىنىڭ قادىر-قاسيەتىنە جەتكەن اقىن. ەل ىشىندەگى كەيبىر الاۋىزدىق، ازعىندىق، ايارلىقتان ارىلۋ جولىن ىزدەدى.

ۆ.گ.بەلينسكي رومانتيزم جايىندا: «بۇل – تىلەك، ۇمتىلىس، جانتالاس، سەزىم، كۇرسىنىس، كۇيزەلىس، جەتە الماعان ۇمىتتەرگە دەگەن اياۋشىلىق، جوعالعان باقىت جايلى قايعى... بۇل قۋاتتى ەلەس­تەر ارينە، ادەمى دە سۇيكىمدى، سونىمەن بىرگە قول جەتە المايتىن جانە كەز كەلگەن كۇماندى شىندىققا جات الەم. بۇل – قايعى-مۇڭنان ءنار الاتىن ماحاببات»، دەگەن بايلام بىلدىرەدى.

اباي ويىندا ۇنەمى قالىڭ ەلى قازاعى ءجۇردى. اۋمالى-توكپەلى تاريح ساحناسىندا حالىق تۇراقتاپ قالا ما، الدە وسى ءبىر قورلىق پەن قياناتتىڭ، زورلىق پەن ز ۇلىمدىقتىڭ ىعىندا كەتە مە دەپ قاۋىپتەندى. ول ەل مۇددەسى ءۇشىن كۇرەستى، جاقسى، جارقىن تىلەككە ۇمتىلدى، وزگە ەلدەردىڭ، مەملەكەتتەردىڭ ىلگەرى كەتكەنىن كورىپ، قايتسەك سولاي بولامىز دەپ ۇمىت­تەندى. ەلدىڭ ناداندىقتان ارىلماۋىنا كۇرسىندى، كۇيزەلدى، قامىقتى. جەكە باسىنىڭ قامىن ويلاپ، ءوز مۇددەسىمەن جۇرمەدى. وعان ازاماتتىق ارى، اقىندىق نامىسى، ۇلتىنا دەگەن اياۋشىلىق سەزىمى مەن بولاشاعىنا قۇلشىندىرعان ۇمىتتەر جىبەرمەدى. كورەگەن ويلار كەمەلدەنگەن كوكىرەگىندە ەڭ سوڭعى ساتكە دەيىن ەلگە دەگەن ەرەن سۇيىسپەنشىلىكتى سوندىرمەدى.

س.تورايعىروۆ:

اباي تۇسى قازاقتىڭ بۇزىلعانى،

قارالىققا اينالىپ قىزىل قانى...

ەلدىگىنە، جەرىنە، ءھام دىنىنە،

قۇرىلدى تالاي تۇزاق، تالاي قاقپان، – دەپ جان-جۇرەگىمەن شىرىلداپ جىرلاپ، سول زاماننىڭ بارلىق قايشىلىقتارىن اشتى. ول ىلگەرى-كەيىنگى داۋىرلەردى سانادا ساراپتاي كەلىپ، وسىنىڭ ءبارى رەسەي پاتشالىعىنىڭ وتارلىق ساياساتىنىڭ ىقپالى دەپ تۇجىرىمدايدى. «ايتىس» داستانىندا ابىلاي حان بيلىك ەتكەن ءداۋىردى اڭساپ، ساعىنادى. ال اباي سول ءداۋىردىڭ رۋحىن جۇرەگىمەن سەزىنسە دە، ەندى وتكەنگە ورالۋ جوقتىعىن، جاڭا زامان اعىمىنا ىلەسۋ قاجەتتىلىگىن ايقىن ۇعىندى.

بەلگىلى كينورەجيسسەر ە.تۇرسىنوۆ سۇحباتىندا («الاش ايناسى» 24.11.2012): «ابايدىڭ زامانىنان بەرى جان دۇنيەمىز ەش وزگەرمەگەنىنە كۇيىنەمىن. اباي قازاقتى جالقاۋ، ماقتانشاق، قىڭىر، قاراڭعى، ەكىجۇزدى، شىر ەتپە، كەۋدەمسوق ەتىپ سيپاتتادى ەمەس پە... وسى ءۇشىن ابايدى كىم جاقسى كورىپ ەدى؟ قازاق تەك ماقتاعاندى جاقسى كورەدى. ايتىڭدارشى، نە وزگەردى؟» دەپ وزەكتى ويىن جەتكىزگەن. مۇنداي وي-پىكىرلەر جۇرەگى ۇلتىم دەپ سوققان ءاربىر قازاق ۇل-قىزىنىڭ كوكەيىندە تۇر.

اباي زامان قانشا اۋىسىپ، قوعامدىق قۇرىلىس وزگەرسە دە، تامىرى تەرەڭگە تارالعان بايتەرەكتەي حالىقتىڭ ۇزاق جاساپ، ماڭگىلىك عۇمىرىن جالعاستىرار سەبەبىن ءبىر-اق نارسەمەن بايلانىستىرادى. ول – ادامنىڭ نيەتىن وزگەرتۋ، اقىل-وي، ساناسىن، مىنەز-قۇلقىن تۇزەۋ. وسىلايشا، ۇلى ويشىل ادامتانۋ ارقىلى ءومىردى، قوعامدى تانۋعا جول اشادى. كەرەعار وي-پيعىلدار مەن كەرتارتپا، كەرەناۋ مىنەزدەردەن ارىلماي، العا ءجۇرۋ قيىن.

ادامدى، ادامزاتتى ار-يمانىمەن قادىرلەپ، قۇرمەتتەۋدىڭ، جان-تانىمەن ءسۇيۋدىڭ ۇلگىسى ول. «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي، باۋىرىم دەپ» – نەتكەن عاجاپ دانالىق! الەمدىك قاناتتى قاعيداعا اينالعان اباي ويىنىڭ تەرەڭدىگى مەن كەمەلدىگىنىڭ كەرەمەتتىلىگى.

ابايدىڭ ۇلتىنىڭ الدىڭعى قاتارلى عىلىمى بار، وركەنيەتتى ەلدەر ساناتىنا قوسىلۋىن اڭساپ، ارمانداپ كەتتى. ول حالقىنىڭ كەيبىر جاعىمسىز، جات ادەت-قىلىقتارىن، مىنەزىن مىنەپ، سىناۋ ارقىلى ءوز زامانداستارىن وتكىر پىكىرتالاسقا شاقىردى، سونى تۇزەتۋ جولدارىن قاراستىردى. الايدا اباي زامانىندا كوكىرەگى وياۋ، كوزى اشىق ازاماتتاردىڭ ءبارى ۇلى اقىننىڭ عيبراتتى ويىنا دەن قويعان جوق. قازىردە دەن قويعانى شامالى. كەزىندە العان ءبىلىمىن ادۆوكات، تىلماشتىقپەن عانا شەكتەپ، رەسەي پاتشالىعىنا، بولىستارعا قىزمەت ەتتى. كورشى ەلدەردىڭ وزىق ونەر، بىلىمىنە بەت بۇرمادى. اباي جاستاردىڭ شەن، شەكپەن الىپ، وقالى كيىم كيۋىنەن گورى، حالقىنىڭ قام-قارەكەتىن ويلايتىن، سوعان جانىمەن كۇيەتىن، جۇرەكپەن سۇيەتىن وپالى بولۋىن كوزدەدى. وعان ادامگەرشىلىك، يماندىلىق جايلى ولەڭدەرىنەن كوز جەتكىزەمىز.

ادام بولۋدىڭ اسىل، ارداقتى پارىز ەكەنىن شىعىس اقىندارى بىرىنەن-ءبىرى اسىرا ايتقان. ماسەلەن،

ادام بولساڭ بولعايسىڭ ادال جاندى،

جاۋىزدىقتان اۋلاق بول، ءسۇي ادامدى.

جاقسىلىقتى جاقسىلىق تابار ىزدەپ،

جامان ات پەن جاقسى اتاق كىم شىعار­دى،

– دەگەن ءنيزاميدىڭ تاعىلىم­دىق تارما­عىندا ادام بولۋ ءۇشىن ادالدىقتىڭ، ىزگى­لىكتىڭ جولىن ۇستاۋ، جاۋىزدىق، جا­مان­دىقتان اۋلاق بولۋ، ءبىر-بىرىنە جاقسىلىق، قايىرىمدىلىق جاساۋ ايقىندالادى. ەڭ باستىسى، ادامدى ءسۇيۋ ارقىلى ادام ءوزىنىڭ ادامگەرشىلىك پارىزىن وتەيدى. اباي پوەزياسىنىڭ دا التىن ارقاۋى – وسىنداي ىزگىلىكتى ويلار.

«اقىندى اشۋ-ىزا تۋعىزادى». تسي­تسە­رون ايتقان قاعيدا اباي ومىرىنە، تاعدىرىنا دا ۇيلەسەدى. ۇلى تۇلعا ءومىر سۇرگەن كەزەڭدە رەسەيدىڭ وتارلىق سايا­ساتىنىڭ قاتال قىسىم-قياناتىمەن، اي­لا-شارعىلارىمەن ۋەزدەرگە، بولىس­تىققا بولىنگەن حالىقتىڭ تاعدىرى تۇر­لاۋسىز، بولاشاعى بۇلدىر ەدى. پاتشا بيلىگى كوشپەلى دالا ءومىرىن بۇزىپ، ەجەلگى ءداستۇرى مەن تىلىنەن، دىنىنەن ايىرا باس­تادى. اباي زامانى شىم-شىتىرىق شىرعالاڭ ەدى.

وتارشىلدىق دالا ەلىنە قاتاڭ زاڭ-جارعىلاردى قولدانىپ، ابدەن كۇشىنە ەندى. ونسىز دا كوشپەلى ءومىر سالتىنا كوندىككەن حالىق سانسىراپ كەتتى. ەلىنىڭ ناداندىعى، ساۋاتسىزدىعى، مال-مۇلكىنە ءماز بولىپ، جايباراقات تىرلىك كەشۋى اقىندى قاتتى الاڭداتتى. اباي استان-كەستەڭى شىققان قىم-قۋىت قيىن زاماندا حالقىن قالاي بىرىكتىرىپ، وزگەلەر قاتارىنا قوسسام دەگەن سانالى ويعا نىق بەكىندى. سونىڭ ايعاعى – «قالىڭ ەلىم، قازاعىم، قايران جۇرتىم» ولەڭى. بۇل تۋرالى ابايتانۋشى ق. مۇحامەدحانوۆ پا­يىمداۋى: «قالىڭ ەلىم، قازاعىم، قايران جۇرتىم» دەپ تۋعان حالقىنىڭ قامىن جەپ، جار سالىپ ەلىنىڭ بوستاندىعىن، ەرىكتى، ەركىن بولۋىن كوكسەپ وتىرىپ جازعان ولەڭى». جىر بىردەن حالقىنىڭ سول كەزەڭدەگى حال-احۋالىنان باستالادى.

قالىڭ ەلىم، قازاعىم، قايران جۇرتىم،

ۇستاراسىز اۋزىڭا ءتۇستى مۇرتىڭ.

جاقسى مەنەن جاماندى ايىرمادىڭ،

ءبىرى قان، ءبىرى ماي بوپ ەندى ەكى ۇرتىڭ.

بەت بەرگەندە شىرايىڭ سونداي جاقسى،

قايدان عانا بۇزىلدى سارتشا سىر­تىڭ؟

قالىڭ ەلى قازاعىنىڭ ۇستاراسىز اۋزى­نا مۇرتىنىڭ ءتۇسۋى – اقىننىڭ تۇس­پال­دى ويى. ا.نۇرقاتوۆ: «مۇنداعى «ۇستارا» ءسوزى الەۋمەتتىك تەرەڭ سىردى، ءومىردىڭ رەاليستىك شىندىعىن تانىتىپ تۇرعان ءارى تىڭ فيلوسوفيالىق ويعا نەگىزدەلگەن پوەتيكالىق وبراز. «ۇستارا» ءسوزى ەكىنشى جاعىنان ۇلتتىق سانا-سەزىم مەشەۋلىگىنىڭ سيمۆوليكالىق بەي­نەسى ەكەندىگىن استارلاپ ءبىلدىرىپ تۇرعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس»، دەيدى. كەيبىر وقىرمان اۋىسپالى ماعىناسىن اڭعارماي، ۇستارا كادىمگى شاش، ساقال، مۇرت الاتىن اسپاپ دەپ ۇعىنۋى دا مۇمكىن.

بىزدىڭشە ۇستارا استارىندا اقىن حالىقتى بيلىكپەن تۇتاستىراتىن ۇستاز، باسشىنى مەڭزەپ وتىر. ادەتتە ۇستارا وتكىر كەلەدى. دەمەك، اقىن ەلگە وتكىر دە وجەت، ءسوزى دە ءوتىمدى، ءىسى دە ونەگەلى ءبىر بيلەۋشى قاجەتتىگىن مەڭزەيدى. «جاقسى مەن جاماندى ايىرا الماي، ەكى ۇرتىنىڭ ءبىرى قان، ءبىرى ماي بولۋى دا» – ءوزارا پارتياعا ءبولىنىپ، بولىستىققا تالاسىپ، قىرقىستىرىپ، كۇشتىسى ءالسىزدى جەڭىپ، بەرەكە-بىرلىگى كەتكەن جۇرتىنىڭ وتارلىق ەزگىدەگى تاعدىرى. قانى – پاتشالىق وتارلىق ەزگى، مايى – بولىس، بيلەردىڭ جايلى جاعدايى.

اۋزىمەن وراق ورعان وڭكەي قىرتىم:

وزىمدىكى دەي الماي ءوز مالىڭدى،

كۇندىز كۇلكىڭ بۇزىلدى، تۇندە ۇيقىڭ.

كورسەقىزار كەلەدى بايلاۋى جوق،

ءبىر كۇن تىرتىڭ ەتەدى، ءبىر كۇن بۇرتىڭ.

باس-باسىنا بي بولعان وڭكەي قيقىم،

مىنەكي، بۇزعان جوق پا ەلدىڭ سيقىن؟!

سوزدەن باسقا ەشتەڭەنى بىلمەيتىن جۇرتىنىڭ پاتشا اكىمشىلىگىنىڭ مالىن يەمدەنىپ، جەرىنەن ايىرعانى، كۇندىز كۇلكىسى، تۇندە ۇيقىسى بۇزىلىپ، كانىگى قارەكەتىن جوعالتقانى. داۋلەتتى دەگەندەر – كورسەقىزار ىشتارلىق، قىزعانىش، ايارلىق، ارامدىقپەن كۇن كەشەتىندەر. اركىم بولىستىققا ءتۇسىپ، جىك-جىككە ءبولىنىپ باس-باسىنا بي بولعان باي، بولىس، بيلەردىڭ ەلدىڭ بەرەكەسىن العانىن اشىنا ايتادى. جۇرتىنىڭ ەزگىدەن ەزىلگەن ەڭسەسى، ەلدىكتەن ايىرىلۋى قابىرعاسىنا باتادى.

وزدەرىڭدى تۇزەلەر دەي المايمىن،

ءوز قولىڭنان كەتكەن سوڭ ەندى

ءوز ىرقىڭ.

اعايىن جوق نارسەدەن ەتەر بۇرتىڭ،

ونىڭ دا العان جوق پا قۇداي قۇلقىن؟!

بىرلىك جوق، بەرەكە جوق،

شىن پەيىل جوق،

ساپىرىلدى بايلىعىڭ،

باققان جىل­قىڭ.

باستا مي، قولدا مالعا تالاس قىلعان،

كۇش سىناسقان كۇندەستىك

بۇزدى-اۋ شىرقىن.

ءوز قولىنان ىرقى كەتكەن ەلدىڭ باسىن قوسۋ قيىن، مىناۋ كەلەڭسىز ادەت-قىلىقتان ارىلتىپ، ءجونسىز، تەرىس مىنەز­دەرىن تۇزەۋ دە مۇمكىن ەمەس. نيەتى – بايۋ، الۋ، جەۋ، بولىس اتانۋ، پاتشاعا قۇلدىق ۇرىپ قىزمەت ەتۋ. بەرەكە، بىر­لىگى جوق ەلدە ىلگەرى ۇمتىلىس جوق. اباي وعان قوسا حالىقتىڭ جاقسىلىققا، جاڭا­لىق­قا ۇمتىلماۋىنان، شىن پەيىل تانىتپاۋىنان قاۋىپتەنەدى. بايلىعى، باققان جىلقىسىنىڭ ساپىرىلۋى دا وزگەلەردىڭ بيلىگىندە كەتكەنىن اڭعارتادى. كۇندەستىك پەن باقتالاستىق حالىققا ەش وپا بەرمەيدى. اباي وسىنىڭ ءبارىن جەككورىنىشتىلىكپەن قىرت قىلىق دەپ جانعا باتىرا جەتكىزەدى. تياناقسىز، بايلاۋسىز، قۇر قىلپىڭداپ، پاتشا اكىمشىلىگىنە جاعىمپازدانىپ جىرتىڭ-جىرتىڭ كۇلكىمەن جۇرگەندەرگە ىزالانادى. ءتىپتى بىرەۋگە الدەبىر اقىل-كەڭەس بەرەيىن دەسە دە، ءسوزىن ەلەمەيتىن جۇرتىنىڭ كەيبىر كەسىرلى، ۇنامسىز قىلىقتارىنان جيرەنەدى. ابايدىڭ بۇل ولەڭىندە شىن مانىندە دەربەس ەل بولۋدىڭ العىشارتتارى ناقتى تالداپ كورسەتىلگەن. ول حالقىنىڭ سول ۋاقىتتاعى ازعىندىق پيعىلىن اياۋسىز سىناپ، ەلدى تۇزەۋدىڭ جولدارىن ورتاعا سالادى.

پەتەربۋرگتە سوتتىڭ سۇراۋىندا ۋك­رايننىڭ ۇلى اقىنى ت.گ.شەۆچەنكو: «كىشى روسسياعا ورالا وتىرىپ، مەن جوق­شىلىق پەن الپاۋىتتاردىڭ، پوسەسسورلار مەن شلياحتيچتەردىڭ شارۋالاردى سۇمدىق قاناعانىن كوردىم. وسىنىڭ ءبارى دە مەملەكەت پەن ۇكىمەت اتىنان جۇر­گىزىلدى دە، جۇرگىزىلىپ تە جاتىر»، دەپ سول كەزدەگى تۋعان حالقىنىڭ باسىنان كەشكەن قيىنشىلىقتارىن تايسالماي جەتكىزگەن. اباي دا رەسەي پاتشالىعىنىڭ بوداندىق ساياساتىنىڭ قىسىم-قياناتىن كورىپ، ءبىلدى، جانىنا باتقان جايلاردى اشىنا تولعاندى. مۇنى حالقىنىڭ اۋىر جاعدايىنا، سول كەزدەگى بيلىك ۇستەم­دىگىنە ارناعان الەۋمەتتىك ماندەگى جىرلارىنان سەزىنەمىز. اقىن اشىق جاريا­لاماسا دا قاناۋشىلىقتىڭ تامىرىن بايقاي وتىرىپ، ودان قۇتىلۋ جولدارىن دا قاراستىرعان. وسى ماقساتتا حالىقتى وقۋعا، بىلىمگە ۇندەدى، عىلىمعا تارتتى. اۋىر احۋالدان ارىلۋدىڭ باعىت-باعدارىن كورسەتتى.

قاي زاماندا دا حالىق باسىنا تۇس­كەن قيىندىقتارعا الدىمەن اقىندار الاڭداپ، سونى قالاي ەڭسەرۋ جولىن ىزدەگەن. حالقى ءۇشىن قابىرعاسى قايىسىپ، ەلىم دەپ ەڭىرەگەن، جەرىم دەپ تولعانعان گەتە، شەكسپير عانا ەمەس، 1750-1848 ءبىر عاسىرلىق نەمىس ادەبيەتىندە باسقا دا تالانتتار مەملەكەتتىڭ جاعدايىن، سول كەزدەگى قوعامدىق ءومىردى اياۋسىز سىنادى. ساتيرالىق تۋىندىلارىمەن حالىققا جاقىن بولعان فريدريح فون لوگاۋ گەرمانياداعى ۇلتتىق كەدەيلىكتى اشكەرەلەپ، «سارايعا بارىپ شىندىق ەكسەڭ – ەكى جۇزدىلىك جيناپ الاسىڭ» دەپ بيلىكتىڭ بەرەكەسىزدىگىن شەنەدى. لوگاۋ­دىڭ پاتريوتتىق بولمىسى – گەرمانيا­نىڭ قورقىنىشتى ءارى بەيشارا حال-احۋا­لىن جاسقانباي، اشىق ايتۋىندا.

ول «مالاي ۇيالا قويماس، ءوزىنىڭ ما­لاي­­لىق تابىسىنان، فرانتسيا، سەن قو­جايىنسىڭ، گەرمانيا، سەن جالشىسىڭ، ۇيال­ساڭ  ۇيال، گەرمانيا، قۇلدىققا مىنا كون­گەنىڭە!» دەپ فرانتسۋز ۇستەمدىگىنە قار­سى ۇلت نامىسىن وياتتى، دەربەس ەل بولۋعا ۇگىت­تەدى. ۇلتىنىڭ سانا-سەزىمىن وياتىپ، حالىق­قا ىرگەلى ەل بولۋ قاجەت­تىگىن وتكىر ايتتى.

ال فريدريح كليەگەر: ء«بىرتۇتاس ۇلت بولۋعا، نەمىستەر بەكەرگە ۇمتىلاسىڭدار، ەڭ الدىمەن ۇلت بولۋدان بۇرىن، جاقسى ادام بولىپ قالىپتاسىڭدار»، دەگەن ۇلاعات­تى وي تۋىنداتتى. حالىقتىڭ كۇ­رەسكەر ۇل­دارى كوتەرگەن وسىنداي پاتريوت­تىق ىزگى ويلار­عا شالعاي شىڭ­عىستاۋدان اباي دا ءۇن قوستى.

اباي ولەڭدەرىندە وتارشىلدىق بيلىك­تىڭ ەلگە جاساعان اۋىرتپالىعىن جۇرەگىمەن سەزى­نىپ، ەلىن بەرەكە-بىرلىككە، جاقسى تىر­لىككە، ونەگەگە شاقىردى. اقىن «ەل بولايىق، وزگەلەردەن قالىسپايىق» دەپ جالاڭ سويلەمەيدى. قۋاتتى، مىقتى مەملەكەت بولۋدىڭ بەرىك نەگىزى – ادامداردىڭ سانا­لىلىعى مەن ساۋاتتىلىعىندا، تۇسىنىس­تىگى مەن تاتۋلىعىندا دەپ بىلەدى. ۇلت­تى تاربيەلەپ الماي، وزگەلەر كوشىنە ىلەسۋ­­دىڭ قيىندىعىنا كوز جەتكىزەدى. قاپ­­تاعان «قىرتتىق ق ۇلىقپەن» ىرتىڭ-تىر­تىڭ، جىرتىڭ-جىرتىڭ «قالپىنان»، «پىش-پىشتان» قۇتىلماي، جۇرت بولىپ جۇ­دى­رىق­تاي جۇمىلىپ، ۇيىسىپ، ۇعىسۋعا قيىن.

«قالىڭ ەلىم، قازاعىم» ولەڭىندە بۇكىل قازاق ساحاراسىنداعى قالىڭ ەلدىڭ قايعىسىن تەبىرەنە جىرلادى. حالىقتىڭ شىن ۇلكەن دەرتىن، مۇڭىن ايتىپ وسى قيىنشىلىقتان شىعاراتىن نە دەگەندە – ونەر-ءبىلىم دەپ العاش ولەڭمەن انىعىن ايتادى». م.اۋەزوۆ ولەڭ تۋرالى وسىلاي پايىمدايدى.

سوناۋ اقشوقىدا وتىرىپ، ەلىم دەپ ەلجىرەگەن، ەمىرەنگەن ۇلكەن جۇرەك دۇرسىلىندە قالىڭ ەلى قازاعىنىڭ اۋىر حال-احۋالى. ەلدىڭ ەرتەڭگى تاعدىرىن ويلاپ، تىعىرىقتان شىعار جول ىزدەيدى. ەلدىڭ ەلدىگى ەندى ءبىلىم، ونەر، كاسىپ ۇيرەنۋمەن بايلانىستى دەپ ۇعادى. ونى شىعىس تا، باتىس تا ەمەس، ىرگەدەگى ورىس حالقىنان ۇيرەنۋگە شاقىرادى. ورىس ءبىلىم، عىلىمىن مەڭگەرۋ ارقىلى باسقا ەلدەرمەن بايلانىس جاساۋ قاجەتتىگىن زامان بەتالىسىنان سەزەدى. وتارلىق ەزگىدەگى حالىقتىڭ تەڭدىگى جوق، باسقا باسار جەرى دە، اسار تاۋى دا جوق ەدى. مۇ­نى اباي كورەگەن تەرەڭنەن ءتۇيسىنىپ سەزىن­دى. كەيىننەن اباي ويلارىن زەرتتەپ تۇسىنگەن الاشتىڭ ارداقتى ارىستارى، ۇلتىنىڭ كورەگەن كەمەڭگەر تۇلعالارى، ىرىلىكتىڭ ءىرى ءىزباسارلارى – ءاليحان، اح­مەت، مىرجاقىپ، تۇرار، حالەل، قوشكە، ت.ب. ەلدىڭ ەلدىگى مەن ەرتەڭگى وركەندەۋىنىڭ ءورىستى جولىن شىعىستان جانە دارا دامۋ جولىنا تۇسكەن جاپونيادان ىزدەستىردى. بىراق بۇل باتىل باعىت باستارىنا پالە بولىپ ءتيدى. قاسىرەتتى تاعدىر كەشتى، قايران قامقورلار.

 

ءانۋار تاراقوۆ،

ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ فيلولوگيا جانە الەم تىلدەرى فاكۋلتەتىنىڭ پروفەسسورى،
فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

29-31 قازان كۇندەرى كۇن جىلىنادى

اۋا رايى • بۇگىن، 12:40

قانداستار ماسەلەسى تالقىلاندى

ساياسات • بۇگىن، 08:12

كوشە كامەراسىنىڭ كومەگى

ايماقتار • بۇگىن، 07:57

ەككەنى – جۇگەرى، ءونىمى ۇدەدى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:37

تىرلىگى العا باسقان العا

ايماقتار • بۇگىن، 07:35

باسپانالى بولۋ مۇمكىندىگى ارتتى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:27

ۇيات پا، ۇيات ەمەس پە؟

ايماقتار • بۇگىن، 07:24

ۇقساس جاڭالىقتار