سپورت • 23 قىركۇيەك، 2020

مۇرات تەمىراليەۆ: تۇعىرىمىز بۇگىنگىدەن دە بيىك بولاتىنىنا سەنەمىن

16 رەت كورسەتىلدى

قازىرگى كەزدە كۇللى الەمدە قۇلاشىن كەڭىنەن جايىپ، تاسى ورگە دومالاپ تۇرعان تاەكۆوندو ونەرىنىڭ قازاقستاندا ىرگەتاسىن قالاعان مۇستافا وزتۇرىك ەكەنىن بارشا جۇرت جاقسى بىلەدى. جىراقتا تۋىپ-وسكەن قانداسىمىز قازاقتىڭ تاعى ءبىر ابزال ازاماتى بەكسەيىت تۇلكەەۆپەن بىرگە سپورتتىڭ بۇل ءتۇرىن وركەندەتۋگە بەل شەشە كىرىسىپ، كوكجيەگىن كەڭەيتۋگە وراسان زور ۇلەس قوستى. ناتيجەسىندە بۇعان دەيىن ءبىز ءۇشىن تاڭسىق بولىپ كەلگەن ونەرمەن ەلىمىزدە سان مىڭ ادام شۇعىلدانا باستادى. توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا تاەكۆوندونىڭ تۇنىعىنا بويلاعان سونداي جالىندى جاستاردىڭ ءبىرى مۇرات تەمىراليەۆ ەدى. بۇل كۇندەرى الماتى قالالىق فەدەراتسياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى قىزمەتىن اتقارىپ وتىرعان ازاماتپەن جۋىردا جۇزدەسۋدىڭ رەتى كەلدى.

– ءبارى دە بوزبالا شاعىمىزداعى ەلىك­­تەۋدەن باستالدى، – دەيدى مۇرات ابدىمالىك ۇلى. – اۋەلدە مەن فۋتبولعا قاتتى قۇمارتتىم. كىندىك قانىم تامعان قازىرگى تۇركىستان وبلىسى تۇلكىباس كەنىتىندە ءوزىم قۇرالپىلاس بالالارمەن ەرتەدەن كەشكە دەيىن دوپ تەبۋدەن جا­لىقپايتىنبىز. ۋاقىت وزا گرەك-ريم كۇرەسىنە اڭسارىم اۋدى. وبلىس بىرىن­شىلىگىن ۇتىپ، رەسپۋبليكالىق جارىس­تاردا جۇلدە الدىم. بويىمداعى قابى­لەتىمدى بايقاعان باپكەرلەرىم مەنى قارا­عاندى قالاسىندا قونىس تەپكەن ءاليا مولداعۇلوۆا اتىنداعى سپورت مەكتەپ-ينتەرناتىنا جىبەرۋدى ءجون كوردى. ول جەردە دە كوشتەن قالماۋعا تىرىستىم. مەكتەپ-ينتەرناتتى تامامداعاننان كەيىن ال­ماتىداعى تەحنولوگيالىق ينس­تيتۋتقا قۇجاتتارىمدى تاپسىردىم. جولىم وڭعا­رىلىپ، وقۋعا ءتۇستىم. بۇل – 1990 جىل ەدى. مىنە، سول ستۋدەنت كەزدەن باستاپ، تاەك­ۆوندوعا مىقتاپ دەن قويدىم.

– جوعارىدا ءسىز ء«بارى دە ەلىكتەۋدەن باستالدى» دەدىڭىز. ال ءوزىڭىز كىمگە ەلىك­تەدىڭىز؟

– سەكسەنىنشى جىلداردىڭ سوڭى مەن توق­سانىنشى جىلداردىڭ باسىندا قا­زاقستاننىڭ كۇللى قالالارىندا بەينەسالوندار قاپتاعانى بەلگىلى. جاستار بريۋس ليدەن باستاپ، جەكپە-جەكتىڭ سان الۋان ءتۇرىن مەڭگەرگەن باس­قا دا سپورتشىلاردىڭ ونەرىنە تامساندى. سونىڭ اسەرى بولسا كەرەك، كۇش-قۋاتى تاسىعان كوپتەگەن جىگىتتەر ءتۇر­لى ۇيىرمەلەردى جاعالادى. مەندە دە شىعىس جەكپە-جەگىمەن شۇعىلدانسام دەگەن ەرەكشە قۇلشىنىس پايدا بولدى. ونىڭ ۇستىنە، ءداپ سول كەزدەرى تۇركيادا دۇنيەگە كەلىپ، گەرمانيادا تۇرىپ جاتقان تاەكۆوندونىڭ حاس شەبەرى، قازاقتىڭ باتىرى مۇستافا وزتۇرىك الماتىعا اتباسىن بۇرىپ، رەسپۋبليكامىزدىڭ بىرقاتار قالالارىندا ۇيىرمەلەر اشتى. بۇل جاعداي جەرگىلىكتى جاستاردىڭ تاڭسىق ونەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ودان ءارى ارتتىرا ءتۇستى. سودان مەن دە تاۋەكەلگە بەل بۋىپ، تاەكۆوندو ۇيىرمەسىنىڭ تابال­دىرىعىنان اتتادىم. اتاعى الىسقا جا­يىلعان ازاماتپەن تانىسىپ، مايتالمان ماماننىڭ قول استىندا جاتتىعۋدى ارماندادىم.

– قالاي، الماتىدا مۇستافا وزتۇ­رىكتەي اڭىز تۇلعامەن تانىسۋدىڭ رەتى كەلدى مە؟

– ءيا، رەتى كەلدى. نەگىزى الماتىدا مەن يساتاي كابەكوۆتىڭ قول استىندا جات­­تىقتىم. ديحان اقاەۆ پەن ماقسۇت نار­باەۆ سىندى بىلىكتى باپكەرلەردەن دە ءتالىم-تاربيە الدىم. ءبىز جاتتىعاتىن زالعا مۇستافا وزتۇرىك پەن بەكسەيىت تۇلكەەۆ ءجيى كەلەتىن. جاتتىعۋ بىلاي تۇرسىن، سول عۇلاما ۇستاز، اسىل اعالاردىڭ اڭگىمەسىن ەستۋدىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت ەدى عوي. ەكەۋى دە تۇنىپ تۇرعان شەجىرە، پاراسات-پايىمى مول تۇلعالار. مۇستافا مەن بەكسەيىتتىڭ قاراپايىمدىلىعى مەن قازا­قىلىعى جايىندا اڭگىمە ءبىر بولەك. ولار ءوز ۇلتىن شەكسىز سۇيەتىن. سونداي سەگىز قىرلى، ءبىر سىرلى ازاماتتارمەن جولىقتىرعان تاعدىرىما ءدان ريزامىن.

– كەزىندە جوعارىدا ەسىمدەرى اتالعان ارىستاي ازاماتتاردان ءدارىس الىپ، سولارمەن قاتار جۇرگەن ەكەنسىز. ال ونداي مەكتەپتەن وتكەن سپورتشىنىڭ قالىڭ توپ­تىڭ اراسىندا قالىپ قويۋعا قاقى جوق. سول سەبەپتى سىزگە دە وسى سالا­داعى بيىك بەلەستەردى باعىندىرۋ ايتار­لىق­تاي قيىندىق تۋعىزباعان بولار؟

– ءبىز دە شاما-شارقىمىزعا قاراي كوسىلدىك. جەتى جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسى ساپىندا بولدىم. ءۇش مارتە ەل چەمپيونى اتاندىم.1993 جىلى ءبىزدىڭ تاەكۆوندوشىلار تۇڭعىش رەت الەم چەمپيوناتىندا كۇش سىناسۋ قۇرمەتىنە يە بولدى. نيۋ-يوركتە وتكەن سول بايراقتى باسەكەدە مەن دە ونەر كورسەتتىم. ورتالىق ازيا بىرىنشىلىگىندە باس جۇلدەنى ولجالادىم. بىرقاتار اسا ءىرى حالىقارالىق تۋرنيرلەردە جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدىم. ارينە، ودان دا بيىك بەلەستەردى باعىندىرۋعا بولاتىن ەدى. بىراق ول كەزدە زامان باسقا. تاڭسىق ونەرگە مەملەكەت تاراپىنان پالەندەي كوڭىل بولىنبەيتىن. كوبىنە-كوپ جارىسقا شىعۋ ءۇشىن قاراجاتتى ءوزى­مىز ىزدەيتىنبىز. كەيدە جولىمىز بولسا، ەندى بىردە قۇرقول قايتاتىنبىز. وسىن­داي كەلەڭسىز جايتتاردىڭ سالدارىنان بىرقاتار بايراقتى باسكەلەردەن سىرت قالىپ، تالاي نەسىبەمنەن قاعىلدىم.

– ۇلكەن سپورتپەن قوش ايتىسقان سوڭ دا وسى سالادان الىستاماعان سەكىلدىسىز. بىلۋىمىزشە، باپكەرلىك كاسىپتە باعىڭىز جاندى عوي؟

– ءيا، الىستاپ ەشقايدا كەتكەن جوق­­پىن. وسى كۇنگە دەيىن باپكەرلىك قىز­مەت اتقارىپ، بىرنەشە جاقسى شا­كىرت­تەر تاربيەلەدىم. سولاردىڭ اراسى­نان ناريمان شاكىروۆ، مەرەي را­سي­لوۆ، راميل اشماحۋنوۆ، اسحات ابىل­داەۆ، ابزال انارقۇلوۆ سىندى سا­يىپ­قى­راندار سۋىرىلىپ شىعىپ، ءتۇرلى دۇر­مەكتەردە اتوي سالدى. 2005-2013 جىل­­دارى رەسپۋبليكالىق تاەكۆوندو فە­دەراتسياسىنا باس حاتشى جانە كو­ماندا باسشىسى قىزمەتتەرىن قاتار ات­قاردىم. 2012 جىلى ۇلتتىق قۇرامانى لوندون وليمپياداسىنا باستاپ اپارعان مامانداردىڭ ءبىرى بولدىم. سونىمەن قاتار تورەشىلىك كاسىپتە دە باق سىنادىم. بۇل رەتتە دە نەسىبەسىز ەمەسپىن. الەم مەن قۇرلىق چەمپيوناتتارىندا، ازيا ويىندارى مەن الەم كۋبوگىندا جانە باسقا دا كوپتەگەن ءدۇبىرلى دودالاردا قازىلىق ەتتىم. ۇيىمداستىرۋشىلار تاراپىنان ەڭبەگىم لايىقتى باعالانىپ، ءتۇرلى باي­راقتى باسەكەلەردە ەڭ ۇزدىك تورەشىگە تيەسىلى ارنايى سىيلىقتى يەلەندىم. «ازيانىڭ ەڭ ءادىل قازىسى» دەگەن اتاق تا بۇيىردى. سونىمەن قاتار قازىردەن شا­كىرتتەر تاربيەلەپ ءجۇرمىن. قول استىمدا جاتتىعاتىن قانداستارىمىزدىڭ اراسىندا بولاشاعىنان مول ءۇمىت كۇتتىرەتىن جاس­تار از ەمەس.

– ءسوز ورايى كەلگەندە، قازىلار ما­سە­­­لەسىنە كەڭىرەك توقتالا كەتسەڭىز. تاەك­ۆوندودا وتەتىن اسا جاۋاپتى جا­رىس­­تاردا تورەشىلەردى ىرىكتەۋ پرو­تسەسى قالاي جۇزەگە اسىرىلادى؟ وسىن­داي ساۋال قويۋىمنىڭ سەبەبى، قازاق­ستان­دىق­تاردىڭ اسا ءىرى حالىق­ارالىق جا­رىستاردا سيرەك قازىلىق ەتىپ جۇر­گەنى قىن­­جىلتادى.

– تورەشىلەرگە قويىلاتىن تالاپ وتە قاتاڭ. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە بىلىكتىلىك پەن شەبەرلىك دەڭگەيى باسشىلىققا الىنادى. ودان دا باسقا تالاپتارى كوپ. ولاردىڭ ەشبىرى كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ نازارىنان تىس قالمايدى. ماسەلەن، مەن 2021 جىلى توكيودا الاۋى تۇتاناتىن پاراليمپيادادا قازىلىق ەتۋگە ءۇمىتتى تورەشىلەردىڭ تىزىمىندەمىن. باستاپقىدا ۇمىتكەرلەر ساناتىندا الەمنىڭ ءار قيى­رىنان جينالعان 500-گە تارتا مامان بولدى. سولاردى ءتۇرلى جارىستارعا قاتىس­تىرىپ، ىرىكتەۋدەن وتكىزدى. قالىس جانە شالىس باسقاندارى، ورەسكەل قاتەلىككە بوي الدىرعانداردىڭ اتى-جوندەرى تىزىمنەن سىزىلىپ تاستالادى. وسىلايشا، بىرتە-بىرتە ۇمىتكەرلەر قاتارى سيرەيدى. قازىر تىزىمدە 50 ادامداي عانا قالدى. سولاردىڭ وتىزى عانا ءدۇبىرلى دودادا قازىلىق ەتەدى. بۇيىرتسا، مەن دە توكيوعا ساپار شەگەمىن دەپ نيەتتەنىپ وتىرمىن.

– ەلدە ءبىلىم الۋمەن عانا شەكتەلىپ قالماي، «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا شۆەيتساريادا دا وقىعان ەكەنسىز. ول ەلدە قانداي ماماندىقتى مەڭگەردىڭىز؟

– لوزاننا قالاسىندا ورنالاسقان AISTS MAS مەكتەبىندە «سپورتتىق مەنەدجەمەنت» ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الدىم. بۇل – كۇللى الەمدەگى سپورت سالاسى بويىنشا ءبىلىم بەرەتىن ەڭ ءىرى ورتالىق. وسى سالادا جۇرگەن مامانداردىڭ دەنى لوزانناداعى ۇستازداردان ءتالىم الۋدى ارماندايدى. باعىما وراي، «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى ماعان دا AISTS MAS مەكتەبىندە تۇلەگى بولۋ باقىتى بۇيىردى. ودان بولەك، قولىمدا وڭتۇستىك كورەيانىڭ سۋۆون قالاسىندا ورنالاسقان كەنگ حي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ سەرتيفيكاتى، الماتىداعى تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەت پەن قازاق سپورت جانە تۋريزم اكادەمياسىنىڭ ديپلومدارى بار.

– ءسىز جايىندا اقپارات جيناعان كەزدە «ايگىلى «كۋككيۆون» اكادەمياسىنىڭ حالىقارالىق ينسپەكتورى» دەگەن جازۋدى دا كوزىم شالدى. وسى اكادەميا جايىندا قىسقاشا اقپارات بەرسەڭىز.

– تاەكۆوندو ونەرىن سەرىك ەتكەن ساڭلاقتارعا سپورتتىق دان جانە ءتۇرلى بەلبەۋلەردى تاعايىندايتىن الەمدەگى جالعىز ۇيىم ءدال وسى – «كۋككيۆون». وڭتۇستىك كورەيانىڭ باس شاھارى – سەۋلدە ورنالاسقان ايتۋلى اكادەمياعا حالىق­ارالىق ينسپەكتور رەتىندە تىركەلۋ ءۇشىن مەن كوپتەگەن سىناقتان ءوتتىم. وسى سپورت ءتۇرىنىڭ مايتالماندارى الدىندا بۇل جۇ­مىستى اتقارۋعا لايىق ەكەنىمدى دالەل­دەدىم. قازىرگى كەزدە الەمدەگى كەز كەلگەن تاەكۆوندوشىدان ەمتيحان قابىلداپ، ولارعا دان جانە بەلبەۋ بەرۋگە مەنىڭ دە قۇقىعىم بار.

– حالىقارالىق تاەكۆوندو فەدە­راتسياسىنىڭ (WTF) فيليالدا­رى­نىڭ ءبىرى شۆەيتساريانىڭ لوزاننا قالا­سىندا ورنالاسقانى بەلگىلى. ءالپى تاۋى ەتەگىنە ءجيى اتباسىن بۇرىپ تۇرعا­نى­­­ڭىزعا قاراعاندا، سول ۇيىممەن تى­عىز باي­لانىستاسىز عوي؟

– نەگىزىنەن مەن شۆەيتسارياعا تا­جىريبە جيۋ جانە ءبىلىمىمدى جەتىلدىرۋ ءۇشىن بارامىن. ارا-تۇرا حالىقارالىق فەدەراتسيانىڭ جۇمىسىنا دا ارالاسىپ تۇرامىن. فەدەراتسيادا مەن بوسقىندار ماسەلەسىمەن اينالىسامىن. قازىر جەر جاھاندا سوعىس وتى ءورشىپ تۇرعان جانە جاپپاي كەدەيشىلىك بەلەڭ العان مەملەكەتتەر از ەمەس. سونىڭ سالدارىنان سيريا، ليۆيا، اۋعانستان جانە افريكانىڭ بىر­قاتار ەلىنىڭ حالقى ءوز وتاندارىنان بەزىپ، جان-جاقتان پانا ىزدەۋدە. سولاردىڭ قا­تارىندا سپورتشىلار قاۋىمى دا بار. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى (بۇۇ) مەن حالىق­ارالىق وليمپيادا كوميتەتى (حوك) وسى پروبلەمانى نازاردا ۇستاپ، ۇنەمى شەشۋ جولدارىن قاراستىرۋدا. بۇگىنگى تاڭدا سول بوسقىندار ءتۇرلى ءدۇبىرلى دودالاردا ءوز ەلدەرىنىڭ ەمەس، حالىقارالىق فەدەراتسيانىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتىپ جۇرگەنىن دە جاقسى بىلەسىزدەر. مىنە، ءبىز وسى جاعدايدى جان-جاقتى زەرتتەپ، زەردەلەپ، تالداپ، رەتتەپ، زاڭداستىرۋ ماسەلەسىمەن اينالىسىپ ءجۇرمىز.

– حوك، فيفا، ۋەفا سەكىلدى كوپ­تەگەن سپورتتىق ۇيىمداردىڭ شتاب-پاتەرلەرى لوزاننادا كوپتەپ شو­عىر­لان­عانى بەلگىلى. سول سەبەپتى دە ءتۇرلى دەڭگەيدەگى باسشىلار مەن سپورت جۇل­دىز­دارىنىڭ اتالعان شاھارعا ءجيى قا­تىناۋى زاڭدى. ءسىز سونداي مىقتى­لارمەن جولىعا الدىڭىز با؟

– وسى ورايدا مىنا ءبىر وقيعانى بايان­دايىن. بىردە-ءبىر توپ ازامات جۇمىس بابىمەن قازاقستاننان شۆەيتسارياعا كەلدىك. مەنىڭ كريشتيانۋ رونالدۋدىڭ جەكە دارىگەرى انتونيو گاشپارمەن جاقىن ارالاساتىنىمدى جاقسى بىلەتىن، فۋتبول دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن سىيلى اعالارىمىزدىڭ ءبىرى «الەمدىك فۋتبولدىڭ شوقجۇلدىزىمەن جولىقتىرا الاسىڭ با؟» دەگەن سىڭايدا اڭگىمە قوزعادى. مەن «انتونيومەن اقىلداسىپ كورەيىن» دەدىم. دوسىم ءبىراۋىز ءوتىنىشىمدى جەرگە تاستامادى. ءسويتىپ، لوزانناداعى اسەم ءبىر كەڭسەدە رونالدۋمەن كەزدەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. قوناقۇيدە قازاقى داستۇرمەن ۇلكەن داستارقان جايىلىپ، تالاي تارتىمدى اڭگىمەنىڭ تيەگى اعىتىلدى. تەڭبىل دوپتىڭ تەڭدەسسىز شەبەرى قازاقستان جا­يىندا ءوزىنىڭ جىلى لەبىزىن ءبىلدىردى. ءبىزدىڭ ەل وعان تاڭسىق ەمەس. «ەۋرو-2008» دوداسىنىڭ ىرىكتەۋ ءتۋرنيرى بارىسىندا كريشتيانۋ الماتىعا كەلگەنىن ايتتى. سول ساپاردان العان اسەرىمەن ءبولىستى. ءبىر عاجابى، ول پورتۋگاليا ۇلتتىق قۇرا­ماسى ساپىنداعى ءوزىنىڭ العاشقى ويىنىن 2003 جىلدىڭ تامىز ايىندا ءدال ءبىزدىڭ قازاقستان كومانداسىمەن وتكىزىپتى. ول كەزدە بولاشاق جۇلدىز 18 جاستا ەكەن. قازاقتىڭ كوڭىلى دە، پەيىلى دە كەڭ عوي. ءبىزدىڭ جىگىتتەر دە قاراپ قالماي، كريش­تيانۋ رونالدۋدىڭ يىعىنا زەرلى شاپان جاۋىپ، «التىن ادامنىڭ» ءمۇسىنىن سىيعا تارتتى. اراسىندا ەستەلىك سۋرەتكە دە ءتۇسىپ ۇلگەردىك.

– 2008 جىلى بەيجىڭدەگى دودادا ارمان شىلمانوۆتىڭ اتوي سالىپ، قولا مەدالدى ولجالاعانى بەلگىلى. بۇل – وتاندىق تاەكۆوندوشىلارمىزدىڭ وليم­پيا ويىندارىندا ولجالاعان العاشقى جانە ازىرگە جالعىز جۇلدەسى. قالاي ويلايسىز، كەلەسى جىلى توكيودا الاۋى تۇتاناتىن بايراقتى باسەكەدە جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋگە كۇش-جىگەرى جە­تەتىن قازاقتىڭ ۇل-قىزى تابىلا ما؟

– ءبىزدىڭ قازىرگى كوماندامىز دا وتە كۇشتى. اسىرەسە، رۋسلان جاپاروۆ پەن قايرات سارىمساقوۆتىڭ ونەرى كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىعۋدا. ولاردىڭ بويىندا وليمپيا ويىندارىنىڭ التىن تۇعىرىنا كوتەرىلۋگە قاجەتتى قاسيەتتەردىڭ بارلىعى بار. جانسەل دەنيز، نۇرلان مىرزاباەۆ، فەرۋزا الدوڭعاروۆا جانە سمايىل دۇيسەباي سىندى شەبەرلەرىمىزگە زور سەنىم ارتىلىپ وتىر. سولاردىڭ اراسىنان ءبىر-ەكەۋى جاپونيادا جاسىنداي جارقىراپ، جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلسە، كۇللى قازاق ەلى ءۇشىن ۇلكەن ابىروي بولاتىنى داۋسىز. قازاقستان تاەكۆوندوسىنىڭ تۇعىرى بۇگىنگىدەن دە بيىك بولاتىنىنا مەن كامىل سەنەمىن.

– اسەرلى اڭگىمەڭىزگە راحمەت. مۇس­تافا مەن بەكسەيىتتەي ارلى ازاماتتار ىرگە­تاسىن قالاعان قازاقستان تاەك­ۆون­دو­سىنىڭ تۇعىرى بۇگىنگىدەن دە بيىك بولسىن!

 

اڭگىمەلەسكەن

عالىم سۇلەيمەن،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار