ەلجاندى

“يادرولىق سىناقتاردى توق­تاتىپ, يادرولىق قارۋلاردان ادا بولۋ قاجەتتىگىن الەمگە جار سالىپ ايتۋشى رولىنە جەر بەتىندە سىزدەن لايىق ادام جوق”. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ بۇل ءسوزى نۇر­سۇلتان نازارباەۆقا ار­نالدى. ونى ەل گازەتى “ەگەمەن قازاقستان” ارنايى كورسەتىپ, “سەمسەردەن سوقا سوققان سايا­ساتكەر” دەپ اتالعان ارناۋلى بەتكە ويىپ تۇرىپ بەرىپتى. قالاي تولقىماسسىڭ! قالاي ماقتانباسسىڭ! ەل ءۇشىن, ەل باستاعان ەر ءۇشىن. تولقيمىز. ماقتانامىز. ويلانا­مىز, تولعانامىز. قولعا قالام الامىز. ون سەگىزىنشى عاسىردا وكپەنى سىققان قوس الىپ يمپەريانىڭ قىسپاعىندا قالعان ابىلاي حان تورداعى ارىستانشا ارپالى­سىپ ءوتىپ ەدى. قازاقتىڭ ۇلت رەتىندە جەر بەتىنەن جويىلىپ كەتپەۋىنىڭ قامىن جەدى. “حالقىمدى ىنتىماققا سۇتتەي ۇيىتىپ, ءبىر اۋىزدى ەل ەتە المادىم, سىرتقى جاۋعا قارسى تۇرار عاسكەر قۇرمادىم, وتىرىقشى قونىسقا ۇيرەتە المادىم, قالا سالما­دىم”, دەپ اھ ۇرىپ وتكەن ەدى. ابىلاي حان­نىڭ اماناتىن ارقالاعان, سول اماناتتى ىسكە اسىرامىن دەپ تاۋەكەلگە باسىن تىككەن – تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز بولدى. كەشە­گىنىڭ ءبارى تورداعى تاعىنىڭ ارپالىسىنداي جاندالباسا كۇن ەكەن. قازاق ۇلتىن ەشكىم كوزىنە ىلمەپتى, “مىنا جاتقان ۇلى دالانىڭ يەسى عوي” دەمەپتى. جەر-سۋى تاركىلەنىپتى, ءتىلى, ادەت-عۇرپى تابانعا تاپتالىپتى. ءوز ءۇيىنىڭ تورىنە شىعا الماي, ەسىكتە جۇرەتىن بۇراتانا بودان حالىققا اينالىپ, دۇنيەنىڭ قورى كىم دەسە – قازاقتى كورسەتەتىن بولىپتى. دۇنيە تەڭەسپەي تۇرا المايدى. ءبىر اش­­تىقتىڭ ءبىر توقتىعى بار, قارلى بو­ران­نان سوڭ كوگى دۇركىرەپ كوكتەم كەلەتىنى سەكىلدى. جاراتقان يە ۇلتىمىزدىڭ كوز جاسىن كوردى. تەلەگەي-تەڭىز تاريح تول­قىنىندا ارقاسىن اقباس الاتاۋعا سۇيەگەن شاعىن اۋىلدا ماڭدايى جارقىراعان, كوز جانارى شوقتاي جانعان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى دۇنيەگە كەلدى. اسىلى, ءبىرتۋار تۇلعانىڭ جاراتىلىسى ەرەكشە ەدى. ءتىل العىش, ەڭ­بەك­قورلىعى ءوز الدىنا, السىزگە بولىس­قىش, ادىلەتسىزدىككە كونبەيتىن, ەلپىلدەپ تۇراتىن ەلگەزەك مىنەزى كوپشىلىك ورتاعا تەز تانىتتى. بولات كەزدىك قاپ تۇبىندە جات­پايدى. مەكتەپتەگى العىرلى­عى, اۋىلداستا­رىنىڭ اۋزىنا جىلدام تۇسەتىندىگى وزگەلەردەن يىعىن وزىق ەتىپ, جاراتى­لىسىن ەرەكشەلەي ءتۇستى. اۋەل باستان-اق جۇرت جۇرگەن جولمەن جورتاقتاي بەرەتىن كوپتىڭ ءبىرى ەمەس, ليدەر بولۋعا لايىق ەدى. ەڭ ءبىر ەرەكشە قاسيەتى – قاي ورتاعا بولسىن سۋداي ءسىڭىپ, تاستاي باتىپ جۇعى­سىپ جۇرەتىنى. قۇربىلارىنا ۇقساپ اۋىل­دان ۇزاپ شىقپايتىن, تەزىرەك تابىس تا­باتىن جەڭىل وقۋعا ءتۇسىپ, جەڭىل كاسىپ ءىز­دەمەدى. بۇكىلوداقتىق ەكپىندى قۇرىلىسقا ءوزى سۇراندى, قيانداعى تەمىرتاۋعا جۇرەگى داۋالاپ تارتىپ كەتتى. وزگەلەر ات-تونىن الا قاشاتىن دومناشى ماماندىعىن ال­عاشقى بولىپ يگەردى. قازىر ايتسا ەرتەگىدەي. ماماندىعىن جەتىلدىرە تۇسۋگە دنەپرودزەرجينسكىگە بارعاندا, شويىنى ارىقتاعى قىزىل سۋشا لىقسىعان دومنا پەشىن كورگەن ءبىر جولداسى: “باسىم اينال­دى...” دەپ قۇلاپ تۇسەدى. تاعى ءبىر سەرىگى ارادا بىرنەشە كۇن وتە: “ۇيگە قايتامىن, قورىتپاشى بولۋ قۇرىسىن!” دەپ قيعىلىق سالادى. وسىنى كورگەن ۋكراين قورىتپا­شىلارى: “بۇلاردى جۇمىسقا قالاي ۇيرە­تەر­سىڭ؟.. دالادا مال باعۋ ءۇشىن جارالعان جاندار عوي” دەپ, قاراداي تۇڭىلەدى. ء“اي, مىنادان ەشتەمە شىقپاس” دەپ مۇقاتقان كەكەسىن ءسوز شىم­بايىنا باتىپ, نامىسى ويانادى. العان بەتتەن قايتپايتىن قايسار­لىعى تۇتا­نادى. جىراقتا ءجۇرىپ-اق ەركىن كۇرەسپەن اينالىسۋى, جەرگىلىكتى ۇلت وكىلىنەن دوس-جاران تابۋى – سول باياعى باتىل, ءارى مايلىق-سۋلىعى بىردەي بەساسپاپ مىنەز قىرىنان ەدى. بالا جاستان ۇلكەن وتباسىنىڭ اۋىرت­پا­لىعىن اكە-شەشەسىمەن بىردەي كوتەرى­سەدى. مۇندايدا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ جاستىق شاعىنان ەستەلىك كەلتىرۋدىڭ ابەستىگى جوق. “كولحوز ءار وتباسىعا ءبىر گەك­تار­دان جەر كەسىپ بەرەدى. كوكتەمنەن باستاپ العاشقى قار تۇسكەنگە دەيىن ءبىر تولاستامايتىن ازاپتى ەڭبەك. تۇقىم سەپكەننەن كەيىن مي قايناتقان ىستىق كۇن استىندا بەل جازباي ءجۇرىپ, وسىناۋ گەكتار قىزىلشانى سيرەتىپ قولمەن جۇلۋدى كوزگە ەلەستەتىپ كورىڭىزشى. بەل سىنادى. عۇمىر بويى ەستە قالادى”, دەپ جازادى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. جاستايىنان زامان تىنىسىن جۇرەگى­مەن سەزە ءجۇرۋى ساياساتكەر ساتىسىنا كوتەر­دى. كوكىرەك كوزى دۇنيەنى ەرتەرەك بولجادى. “كۇندەردىڭ كۇنىندە ءۇي ماڭىنداعى جارتى گەكتارداي جەردى ازايتا باستادى. اۋەلى ون سوتىقتى, سودان سوڭ تاعى دا بىرتە-بىرتە كەسىپ الا بەردى...”. بۇل – وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىل­دار باسىنداعى حرۋششەۆ­تىڭ جەكە قوجالىققا شۇيلىككەن سولاقاي ساياسا­تىنىڭ سالدارى ەدى. “اكەم ات دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن. كوپ ۇزاماي ات ۇستاۋعا تىيىم سالىندى”. سونداعى سەبەپ – جەمشوپ جەكەنىڭ ەمەس, تەك قانا ۇجىم­نىڭ قاجەتىنە جاراتىلۋى ءتيىس. “ال بىردە ءوز كوزىمە ءوزىم سەنبەدىم: اكەم باق­تاعى ال­ما اعاشتارىن بالتالاپ قۇلاتىپ جاتىر”. سويتسە, ءار ءتۇپ اعاش ءۇشىن ءاربىر وتباسى وڭباستاي ەتىپ سالىق تولەيتىن بولىپتى. ء“بىر كۇنى ماڭدايعا بىتكەن جالعىز سيىردى كولحوزعا وتكىزدىك”, دەيدى. سەبەبى, سيىردان كولحوزعا تاپسىرىلۋعا ءتيىستى ماي مولشەرىنىڭ كوپتىگى سونشا, يەسىنە كوك ءسۇتى عانا قالادى ەكەن. تاقىل-تۇقىل, باسىنا تارتسا اياعىنا, اياعىنا تارتسا باسىنا جەتپەيتىن, كەمشىلىك قا­جاعان شارۋا قوجا­لىعى جىڭىشكەرە ءتۇسىپ, اقىرىندا ميل­ليونداعان شارۋانىڭ ولمەلى تىرشىلىگىنە, نان تاپشىلىعىنا سوقتىرعانى – وسى جۇرگەن كوبىمىزدىڭ ەسىمىزدە. “20 جىلدا امەريكانى قۋىپ جەتەمىز” دەپ ءجۇرىپ ايدالاعا لاقتىق. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: “ادەتتە مەنى مەكتەپكە بارۋعا اتەشتىڭ شاقىرۋىنا قاراي وياتاتىن, ۇيقىلى كوزبەن قالىڭ قاردى ومبىلاپ, التى-جەتى شاقىرىم جول ءجۇرىپ, مەكتەپكە جەتەتىنمىن. جەتكەن كەزدە كەيدە ساعات ءالى 5, نە 6 بولىپ شىعاتىن”, “ۇيگە بەرىلەتىن تاپسىرمانى ورىندايتىن ۋاقىت تەك ءتۇن مەزگىلى عانا. اتقاراتىن شارۋا شاش-ەتەك: مالعا ءشوپ سالۋ, مالدىڭ استىن تازالاۋ, سۋ اكەلۋ, وتىن جارۋ, باقشانى كۇتۋ, سۋ سۋعارۋ... مۇنىڭ ەسەسىنە التىنداي قىمبات ۋاقىتتى باعالاي ءبىلۋدى ۇيرەندىم”, دەپ شىندىعىن جاسىرماي جايىپ سالادى. جىلما-جىل شىعىپ جۇرگەن پرەزي­دەنت­تىڭ كۇنتىزبەسىنە, ۋاقىت كەستەسىنە نازار سالىڭىز. بالا جاستان قالىپتاسىپ, سۇيەككە سىڭگەن سول باياعى “اتەشتىڭ شاقىرۋىمەن” ويانۋ سەكىلدى – ەرتە تۇرۋ, كەش جاتۋ, ۋاقىتتى التىن اقشاداي ۇقىپتى پايدالانۋ كوزگە ۇرىپ تۇرادى. كۇيىپ كەتپەي, قالاي بارىنە ۇلگەرگەن دەپ قايران قالاسىز. ءومىردىڭ قىزىق دەتالى تومەندەگىشە. دومنادا گورنوۆوي بولىپ جۇرگەندە جاس نۇرسۇلتان حەلسينكيدە وتكەن جاستار مەن ستۋدەنتتەردىڭ دۇنيەجۇزىلىك فەستي­ۆالىنە قاتىسادى. ول زاماندا كاپي­تاليستىك جانە سوتسياليستىك تەكەتىرەستىڭ كۇيىپ تۇرعان كەزى. “قاي قوعام قۇندى” دەگەن ماسەلەنى كولدەنەڭ تارتىپ, پىكىر­سايىس وتەدى. برۋكلين ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كارينا لاگودو ەسىمدى قىزى: “لاۋازىمدى باستىقتىڭ بالاسى بولارسىڭ, سىزدەردە جۇمىسشىنى شەتەلگە جىبەرمەيدى, قارا جۇمىسقا سالىپ قويادى دەپ ەستىگەم”, – دەيدى. نۇرسۇلتان: “جاي جۇمىسشىمىن”, – دەپ جاۋاپ بەرەدى. الگى قىز سەنبەيدى. نازىك ساۋساعىمەن جىگىتتىڭ ەگەۋدەي الاقانىن سيپاپ قانا كوز جەتكىزەدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نەگە جەتسە دە – مونشاقتاعان تەرىن سۇق ساۋساعىمەن سىپىرىپ, وت شاشقان دومنا پەشىنىڭ قىزۋىنا قاقتالىپ ءجۇرىپ جەتتى. جوعارىعا, بيلىككە سۇيرەگەن, قولتىعىنان دەمەگەن يا ناعاشىسى, يا جاناشىرى بولمادى. ءوزىنىڭ جۇرەك وتىنا سەندى. قازاق ماڭدايى جار­قىراپ, بولايىن دەپ تۇرعان جاستى كورسە, كورگەنى بار دەيدى. بالا جاستان ۇلكەننىڭ الدىن كەسىپ وتپەي, ۇلكەندەردىڭ ءسوزىن قۇ­لاعىنا قۇيىپ ءوستى. جاسىنان ۇلكەندىككە ۇمتىلدى, ۇلكەندەر­شە ءجۇرىپ, الدىنا ۇلكەن مەجە قويىپ, جاقسىعا سالىسىپ قانا بايتاق ەلدىك ماحابباتقا يە بولدى. كورگەنى بار – كوسەمدىككە جەتكىزدى. كوپپەن كورگەن ۇلى توي دەپ, جۇرت جۇرگەن سۇرلەۋمەن سالپاقتاپ تارتا بەرمەدى. وزگە قۇربىلارىنا ۇقساپ جەڭىل كاسىپتى اينالدىرىپ ءجۇرىپ اق مايعا گۇرپ ەتە تۇسسەم دەمەدى. ول زاماندا قازاق جاستارى اتىن ەستىسە دە زاتىن بىلمەيتىن بۇكىلوداقتىق ەكپىندى قۇرىلىسقا جازىلدى, قازاققا تاڭسىق قورىتپاشى بولدى. ءوزىنىڭ كامىل سۇرلەۋىن, داڭعىلىن تاپتى. اباي ايتقانداي, جاقسى­عا سالىسىپ, جاقسى بولايىن دەدى, جەر بىلە­تۇعىن كىسى بوپ ورتاسىنان وزا شاۋىپ, كوشباسشىلىققا, ليدەر بولۋعا ۇمتىلدى. اۋەل باستان “ورىستىڭ ءتىلىن, وقۋىن, عى­لى­مىن ۇيرەنىپ” كوكىرەك كوزى ەرتە اشىلدى. بۇرىن-سوڭدى ءبىرتۇتاس مەملەكەت ورناتۋ تاجىريبەسى بىزدە بولعان ەمەس. ءبىر جەلىنىڭ بويىنا كوگەندەلگەن بۇرىنعى ۇلت پەن ۇلىستار باس ءجىبى وزىنە تيگەن اساۋداي ءارتاراپ تۇسقا باسى اۋىپ كەتتى. “سەن قالايسىڭ؟” دەگەن جاناشىر بولما­دى. قينالعان, شارشاعان ساتتەرىنىڭ كۋاسى بولدىق. قىپ-قىزىل ءورتتىڭ ىشىندە جالعىز ءوزى قالدى. جەتپەيدىنىڭ زامانى تۋدى. قاماۋعا تۇسكەن بارىسشا ار­پالىستى. سوڭىمىزعا ءبىر ءپاس بۇرىلىپ قاراساق, بىزدەر بۇرىن-سوڭدى قازاق جەرىندە ءومىر سۇرگەن ۇرپاق باسىنان كەشپەگەن باقىتتى كەشىپ, سولار سەزىپ-بىلمەگەن جاۋاپكەرشى­لىكتى موينىمىزعا الىپپىز. بۇرىن ەشقانداي تاجىريبەسى بولماعان ەلدە, دامۋ جولىنىڭ ونەگەسى بولماعان جەردە تاۋەلسىز مەملەكەت ورناتىپپىز. بۇل ادامزات تىرشىلىگىندەگى قيىننىڭ قيىنى, كەزەڭدى قۇبىلىس ەدى. وسى جاۋاپكەرشىلىكتى قالىڭ ەلدىڭ ىشىنەن سۋىرىلىپ شىعىپ موينىنا العان, ءوز تاع­دى­رىن ەلىنىڭ تاعدىرىمەن ۇشتاس­تىر­عان, ىلعي ۇزىلە بەرگەن ءۇمىتىن جالعاعان ازاماتىمىز – ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز ەدى. حالقىمىزدى ازاتتىققا جەتكىزەر, رۋحىمىزدى بيىكتەتەر, الاشتىڭ امانا­تىن موينىمەن كوتەرەر سىن كەزەڭ تۋدى. سول سىن كەزەڭنەن سۇرىنبەي وتكەن پرە­زيدەن­تىمىزدىڭ تەڭدەسى جوق ءۇش باستاماعا مۇرىندىق بولعانى بارشاعا ايان. ەڭ اۋەلى – جالپاق دۇنيەگە ات ءىزىن سالىپ, بارعان جەرىنەن بوس قايتپاي, ەلى­مىزدىڭ تۋىن اسپانداتىپ, ەڭسەسىن اسقاقتات­تى. ءسوزىن وتكىزدى. نەشەمە الپاۋىتتىڭ بۇيرەگىن بۇلك ەتكىزىپ, ەلدەگى تۇرالاپ جاتقان شيكىزات پەن ءوندىرىس كوزىنە ينۆەس­تيتسيا تارتا ءبىلدى. شەتەل ينۆەستيتسياسى اعىنى قاتتى وزەنگە ۇقساپ ەلگە قاراي بەتبۇ­رىس جاسادى. سونىڭ ارقاسىندا جەتى قات جەر استىنداعى شيكى­زات كوزىنە قول جەتكىزەر تەحنولوگياسى جوق... بەساسپاپ بىلگىر مامانى جوق... قارجى كوزى تاپشى دامۋشى ەلدەن – بۇل كۇندە كومىرسۋتەگى وندىرۋدەن دۇنيەلىك بەسىنشى ورىنعا شىقتىق. بۇل از بولسا, ۋران شيكىزاتىنان ەكىنشى ورىنعا كوتەرىلدىك. ەكىنشى: بۇل كۇندە دۇنيەنىڭ تەتىگىن زامانعا ساي بىلىمدىلەر ۇستايدى. بۇلاق كوزىن اشۋدان قارجىنى ايامادى. قازىر وزىق تەحنولوگيانىڭ قۇلاعىندا ويناي­تىن ويى ورالىمدى, اقىلى زەرەك ءجۇز­دەگەن جاستار جەتىلىپ كەلىپ, ەلدىڭ باسقارۋ جۇيەسىندە, عىلىمي زەرتتەۋ ينستي­تۋ­تىندا, ءوندىرىس وشاقتارىندا بىلەك ءتۇرىپ جۇمىس جاساۋدا. عارىشتىق زەرتتەۋ كوميتەتىندە, “جول كارتاسىندا”, 30 يننوۆاتسيالىق كەشەندى وندىرىستە توپ-مەنەدجەرلىك ءىس بىلەتىن جاستاردىڭ قولىنا كوشتى. ادام ءومىر بويىنا ۇيرەنەدى, ۇدايى جەتىلەدى. ءاردايىم ءوزىن-ءوزى قامشىلاۋ, بىلىمدىدەن ۇيرەنۋ, بىلگەنىڭدى ۇيرەتۋ, سول ارقىلى قوعامدى العا سۇيرەۋ بەل الدى. قازاقستاننىڭ الەمدەگى باسەكەگە بارىنشا قابىلەتتى ەلۋ ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ ستراتەگياسى – ۇلت بولىپ, ەلباسى بولىپ, ءوزىن-ءوزى قامشىلاۋدىڭ ايرىقشا كورىنىسى. بۇل پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءۇشىنشى باستاماسى. باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ ءۇشىن ادام فاكتورى العى مەجەگە شىعادى. ول ادام باسەكەگە قابىلەتتى ءبىلىم العانى ءلازىم. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىل­دارىندا, ەڭ ءبىر قيىن كەزەڭدە, 1993 جىلى بيۋدجەت سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلە­رىنە جالاقى تولەۋگە قارجى بولماي جات­قاندا مەملەكەت ءوزىنىڭ ەرتەڭىن ويلادى. حالىقارالىق “بولاشاق” ستيپەندياسىن تاعايىندادى. ءبىلىم بەرۋدىڭ قازاقستاندىق مودەلى جاسالدى. ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ءومىر بويى ءبىلىم الۋ, ءومىر بويى ىزدەنۋ; ۇزبەي جەتىلۋ تۇجىرىمداماسى العى مەجەگە شىقتى. ەلباسى باستاماسىمەن 2003 جىلى قابىلدانعان “مادەني مۇرا” مەملە­كەتتىك باعدارلاماسى ايرىقشا ماڭىزدى بولدى. بۇل باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالىپ, ەكىنشى كەزەڭى قارقىن الدى. دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنا شاشىلىپ كەتكەن, جوعالعان, قولدى بولعان, ۋاقىت توپىراعىنا كومىلىپ قالعان, شەتەل اسىپ كەتكەن نەبىر عاجايىپ جادىگەرلەر قايتىپ ورالدى. ۇلى دالا باياعىدان ءارتۇرلى مادەنيەت­تەر, تىلدەر, دىندەر, عاسكەرلەر جانە مۇددە­لەر توعىسىندا قازانداي قايناپ جاتتى. مىڭداعان جىلدار بويى دالا حالىقتار گەنەراتورى بولدى. ال جيىرما ءبىرىنشى عاسىردا ەل ەرەكشە ساپاداعى وت بەرۋشى ادام گەنەراتورىنا اينالدى. تابيعاتى­مىز­عا بىتكەن دالالىق ويلاۋ ماشىعى, ادەت-عۇرىپ, ءداستۇر, نە نارسەگە دە يكەم­دىلىك, باۋىرمالدىق, ەڭبەكقورلىق سان عا­سىرلىق ەلەۋ-ەكشەۋدەن امان الىپ شىعىپ ەدى. دالالىقتار قوعامدىق ءوزارا قاتىناس­قا, تابيعاتتىڭ قۇبىلمالى كەزە­ڭىنە مەيلىنشە يكەم. يكەمدەلە ءجۇرىپ ءوزىنىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان مىنەزىن جوعالتپادى. جارقىراپ اشىلا ءتۇستى. مىنەزدىلىك, تاباندىلىق, بەتتەگەن باعىتتان قايتپاۋ, قالىپتاسقان احۋالدى تال­داۋعا, سىن كوزىمەن تارازىلاۋعا, جاۋاپ­كەرشىلىكتى شەشىم قابىلداۋعا, ونەرپازدىق العىرلىقپەن شارۋا تىندىرۋعا كەلگەندە پرەزيدەنتىمىزدەن ارتىق ادام تابۋ قيىن. پرەزيدەنت – مىنەزدىڭ ادامى. سول مىنەزدىلىكتىڭ ايرىقشا ءۇش قىرىن تىلگە تيەك ەتەلىك. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ادەبي شەندەستىرۋمەن ايتساق, ۇلتىن ءباي­گەگە قوساتىن كەمەل باپكەر سەكىلدى. تۋعان ۇلتىن ءاردايىم ۇلىلاپ, سىلاپ-سيپاۋمەن, قاماۋ تەرىن الۋمەن كەلەدى. ۇلتىنىڭ باسىنا تۇسكەن قاي اۋىرتپالىققا جون ارقاسىن قوسىلا توسەپ, قازاق تۇلپارىن بايگەدەن ءبىرىنشى كەلتىرۋگە كۇش سالدى. حالقىن سۇتتەي ۇيىتتى. “قازاقستان-2030” اتتى دامۋ ستراتە­گيا­سى – كەلەشەككە قويىلعان باسپالداق ەدى. ەلگە تولقىن-تولقىن بولىپ بيىككە كوتەرەتىن جەتى ءتۇرلى ساتىنى ەلەستەتەمىز. سانايىقشى: ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن نىعايتۋ; ەلدىڭ ساياسي قۇرىلىمىن – پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتى, قوس پالاتالى پارلامەنت ارحيتەكتۋراسىن قولمەن قۇرۋ; ەلدى اشىق رىنوكقا ىڭعايلاۋ; ءبىلىم بەرۋ­دى, دەنساۋلىقتى, الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتتى ساتىلاپ كوتەرۋ ارقىلى ءومىر ساپاسىنىڭ ۇلتتىق ستاندارتىن نەگىزدەۋ; ەكونوميكا­داعى گوللاند اۋرۋىن ەڭسەرە وتىرىپ, كومىرسۋتەگى كوزدەرىن وندىرۋدەن قازاقستان­دى مۇنايلى ەلدەردىڭ وندى­عىنا جەتكىزۋ; كولىك جانە بايلانىس جۇيەسى جولعا قويىلدى; جوعارىدان تومەنگە تىك تۇسەتىن كاسىبي باسقارۋ جۇيەسى, ەلەكتروندىق ۇكىمەت قالىپتاستى. اتالعان جەتى اسۋدان ات شالدىرماي ءوتىپ كەلەمىز. ۇزاق مەرزىمدى ۇمتىلىستى الەمدىك تاجىريبەدەن بىلەمىز. سينگاپۋردى وتىز جىلداي باسقارعان لي كۋان يۋ وتكەن-كەتكەنگە قول جايعان قايىرشى ەلدى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى جوعارى, جان باسىنا شاق­قاندا كىرىسى جيىرما بەس مىڭ دوللاردان اساتىن دامىعان مەملەكەتكە اينال­دىر­دى. ال قىتايلىق رەفورمالاردىڭ اكەسى دەن سياوپين مەرزىم ىشىندە ميللياردتان اساتىن حالىقتىڭ ءوز قولىن وزىنە جەت­كىزىپ, ۇلكەن سەكىرىس جاساتتى. مالايزيا­نىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى ماحاتحير موحامماد الپاۋىت ەلدەردىڭ تابانىندا جانشىلعان مالايلىقتاردى, ەلدى از ۋاقىت ىشىندە تۇتاس تۇعىرداي ءىرى تۇلعاعا اينالدىردى. اقش-تىڭ وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدار باسىنداعى فرانكلين دەلانو رۋزۆەلت قولعا العان ۇلى داعدارىستان شىعۋ جولىن الايىق. قىتايداعى دەن سياوپين ايداھارىنىڭ سەكىرىسى, مالايزيانىڭ “پەرسپەكتيۆا – 2020” جوسپارى الگى ەلدەردى ۇزاق ۋاقىت ىركىلىستەن امان-ەسەن الىپ شىقتى. دۇنيەنىڭ باس-اياعىن بىلىكتى مامان شەشەدى, حالىققا ۇلتجاندى كادر قاراسا­دى. قۇدايعا شۇكىر, وزىق تەحنولوگيانى جەتىك مەڭگەرگەن, “بولاشاق” باعدارلاما­سى بويىنشا ءبىلىم الىپ كەلگەن بىلىكتى, زەرەك جاستار جەتەرلىك. اۋىزدىعا ءسوز, اياق­تىعا جول بەرمەيتىن نەبىر داڭعىل دارىن­دار بار. وسى ارادا ەسكەرە جۇرەر ءجايت شىعادى. جاپونيا شەتەلدەن ءبىلىم الىپ كەلگەن مامانداردىڭ ەشقايسىسىن مەملەكەتتىك قىزمەتكە قوي­ماي­دى ەكەن. ولاردى تەك وندىرىسكە, بيزنەس­كە جىبەرەدى. “ىستە, كوتەر” دەيدى. ال بىزدەگى لاۋا­زىمدى كىسىلەر ەلدە جوق كەڭشىلىك جا­ساپ, جاستارعا كوتەرە المايتىن جۇك ارتتى. الگى جاس ماماننىڭ ءبىرازى ۇلتتىق سالت-ءداستۇردى بىلمەيدى. ومىرلىك ءتاجىري­بەسى كەمشىن ءتۇسىپ جاتادى. ءوز دەڭگەيى, ءوز وقىعان-توقىعانىمەن ەلدەگى ءومىردى قابىستىرا المايدى. ايدان تۇسكەن ادام سەكىلدى جۇرەدى. وسىدان بارىپ ەكى ارادا, ەل مەن بيلىك اراسىندا تۇسىنىسپەۋشىلىك, بوس كەڭىستىك تۋىندايدى. ءبىراز جاستىڭ كوپ شارۋانىڭ باسىن قايىرا الماي, قاراقان باسىنان, قالتانىڭ قامىنان اسا الماي, ءسۇرىنىپ-جىعىلىپ جاتاتىنى جاسىرىن ەمەس. بۇل ماسەلەنىڭ بەرگى جاعى. باسشىلىقتا كوپتەن جۇرگەن, ءتاجىري­بە جيناقتاعان ورتان قولداي ماماننىڭ ءبىرازى كوپ ماسەلەدە جالتاڭكوز بولىپ, جان باعۋدىڭ جولىنا تۇسكەن. حالىق ءۇشىن جانىن بەرەتىن, شارۋاعا جانى اشيتىن مامان ازايدى. بيلىك باسىنان ايرىلىپ قالماۋدىڭ جولىن ويلاعان جالپاقشە­شەي جالباقايلار جەتكىلىكتى. قىزمەت ۇستەلىنەن تىستەي قاتىپ ايرىلماي, ەلدىڭ كوزىنە الپاۋىت بولىپ, باستىقتىڭ كوزىنە قويدان جۋاس قوڭىر قوزى بولىپ جان باعىپ جۇرگەن دىمبىلمەستەر دە جەتكىلىكتى. مەملەكەتتىك قىزمەتكە ۇلتتىڭ تاري­حىن, سالت-ءداستۇرىن, ادەت-عۇرپىن تەرەڭ بىلەتىن كىسىلەر ەكشەلىپ الىنسا, قانەكەي. مۇنداي ادامدار ەشكىمگە جالپاقتاماي­دى, ءجون ءسوزىن كەسىپ-ءپىشىپ ايتادى. ۇلتقا جانى اشيدى. ۇلتىنا جانى اشىعان ادام مەملەكەتشىل بولادى. ەلباسىنىڭ توڭىرە­گىنە ۋاقىت وتكەن سايىن مەملەكەتشىل, تۋراشىل مامانداردىڭ توپتاسقانىن قالار ەدىك. ادام ۇلكەندىككە جەتۋ ءۇشىن ەڭ اۋەلى ۇلكەن ىستەر تىندىرادى. ءبىر ءپاس ادەبي اللەگوريا, شەندەستىرۋ تاسىلىنە جۇگىنىپ كورەلىك. عايىپتىڭ كۇشى­مەن قازىرگى كەزەڭنەن اۋىسىپ, ءححى عاسىردىڭ ورتاسىنا توپ ەتىپ تۇسەلىك دەيىك. سول ءححى عاسىر بيىگىنە ءبىر كوتەرىلىپ, سوڭى­مىزعا قاراپ كورەلىك. الدى-ارتىمىز­عا كوز سالا ۇڭىلەيىك. كەشەگى كۇڭگىرت زامان بەلەسىنەن قاراعان اباي: “كوك تۇمان – الدىڭداعى كەلەر زامان, ءۇمىتتى ساۋلە ەتىپ كوز كوپ قادالعان; كوپ جىلدار كوپ كۇندى ايداپ كەلە جاتىر; سيپات جوق, سۋرەت تە جوق, كوزىم تالعان”, دەپ مۇڭايعان ەدى. ال ەندى ءححى عاسىر بيىگىندەگى ءبىزدىڭ كوزىمىزگە نە شالىنار ەكەن؟ باستى-باستى بەلەستەر­دىڭ ءوزى كوزدى تۇساپ, كوڭىلدى قىران قانا­تىن­شا شالقىتادى. ايتسا – ادام سەنگىسىز. تاۋەلسىزدىك الىپ, ءوز قولى وزىنە جەتىپ, ەگەمەندى ەل بولعان قازاقستان... سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ جابىلۋى... اتا زاڭ – كونستيتۋتسيامىزدىڭ قابىلدانۋى... مىڭداعان جىلدار ءارى تارت, بەرى تارت بولىپ جانجالمەن وتكەن جەر داۋى ءبىرجولاتا شەشىلىپ, شىعىستاعى قىتاي مەن باتىستاعى رەسەي يمپەرياسىمەن شەك­تەسەتىن شەكاراعا سىزىق سىزىلىپ, قارا­لا قادا قادالىپ, كاداسترلىك كارتا­نىڭ بۇۇ ارحيۆىنە ماڭگىلىككە تاپسىرىلۋى... ەل ورداسىنىڭ الماتىدان سارىارقا كىندىگىنە كوشۋى... استانا قالاسى­نىڭ سالىنۋى... الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشى­لارىنىڭ دۇركىرەپ وتكەن ءۇش سەزى... قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋى... تاعى باسقا جوتالى ىستەر ءبىر كىسىنىڭ ءومىر جاسىنا جەتىپ ارتىلادى. ءبىر كىسىنىڭ ەسىمىنە بايلانىستى اتالاتىن تاريحي وقيعالاردىڭ تولىق ەمەس تىزبەگى وسى! بۇل تىزبەكتى وسىدان ەلۋ, الپىس جىل وتكەن سوڭ دا تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ەسىمىمەن بايلانىستىرىپ جازادى. تاريحقا اينالعان الگىندەي جوتالى بەلەستەردى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەسىمىنسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن بولماس! ءبىر باسىنىڭ باقىتىن ەلىنىڭ باقىتى­مەن بايلانىستىرعان دەۋىمىزدىڭ ءمانىسى وسى. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بولىپ سايلانعاندا نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­­تىڭ سويلەگەن ءسوزى كۇنى بۇگىنگىدەي جادىمىزدا: “دانا بابالار داستۇرىمەن وسى سالتاناتتى ساتتەگى ءسوزىمدى الدىمەن اتا جۇرتىما, قاسيەتتى حالقىما ارناي­مىن! بۇگىنگى كۇن – قازاق ەلىنىڭ شەجى­رەسىنە ماڭگى ەنەتىن كۇن. تاريحتىڭ تالاي بۇرالاڭ بەلەسىنەن ءوتىپ, بۇل كۇنگە دە جەتىپ وتىرمىز. ءبارىن دە كورگەن حالىق­پىز, بارىنە كونگەن حالىقپىز. شۇكىر, كەشتەۋ دە بولسا ەس جيىپ, ەڭسە كوتەرىپ, ەگەمەندى ەلدىڭ تۋىن تىگە باستادىق. ...ەلىم ءۇشىن, حالقىم ءۇشىن, قازاقستانىم ءۇشىن تاريحتىڭ قاي سىناعىنا دا تاۋەكەل دەپ باس تىگۋگە دايىنمىن. بۇل جولدا ەڭ الدىمەن دانا حالقىما, دارقان ەلىمە, اتا-بابانىڭ ارۋاعىنا سۇيەنەمىن. قازاقستان­نىڭ كوپ ۇلتتى حالقىنىڭ جۇلدىزى جوعارى بولاتىنىنا, تۋعان ەلىمىزدە داۋلەتتى دە ساۋلەتتى ءومىر ورنايتىنىنا كامىل سەنەمىن. سەنىمنەن ايىرىلمايىق, باۋىرلارىم!” – دەگەن ءسوزى كوكەيىمىزدە. ەلباسىنىڭ ءار كۇنى, ءار ساعاتى قاۋىمىنىڭ, قوعامىنىڭ, ەلىنىڭ تاعدىرى ءۇشىن كۇرەسپەن ءوتىپ كەلەدى. تاۋەكەلگە بارىپ, تاۋەلسىز مەملەكەت قۇردى. حالقىن سان عاسىرلار ارمانداعان مۇراتىنا جەتكىزدى. قازاقستاندى عانا ەمەس, الەمدى دوپتاي دوڭگەلەتىپ, تۇركى الەمىنىڭ كوشباسشىسىنا اينالدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ساباسىنان اسپاس سابىرلى مىنەزبەن, تىزگىندى تەڭ ۇستاي وتىرىپ, سىرت كوزگە ەركىن اڭگىمە­دەي كورىنسە دە, تۇڭعيىق تولقىنى ەكشەپ شىعارعانداي جارقىن ويدان تۋىنداپ, شاشاۋسىز دالەلگە جۇگىنگەن جاندى ءسوز­دەرى, ىرگەلى ءبىلىمى تاۋى شاعىلماس تابيعي اقىلدىڭ ورەسىن تانىتادى. تاريحىمىز­دىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىن تالداپ تاراتا وتىرىپ, كەي تۇستا ماقال-ماتەلمەن ما­تاپ, باتىرلار جىرىن, ايتۋلى اقىندار­دى جاتقا ايتىپ جىبەرگەندە, ءوز ولقىلى­عىڭدى ىشتەي سەزىپ قالاسىڭ. نۇراعانىڭ اۋەلەتىپ ءان سالۋ ونەرى ءوز الدىنا. مۇنىڭ سىرى نە دەگەندە, حات تاني باستاعاننان ول اۋىل قاريالارىنىڭ كوزى مەن قۇلاعى بولىپتى. قاريالار الدىندا قيسسالاردى ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن وقيدى ەكەن. “وزگە حالىقتىڭ ادەبيەتىنىڭ, مادەنيەتى­نىڭ قادىر-قاسيەتىن ءبىلۋ ءۇشىن دە, باعالاۋ ءۇشىن دە الدىمەن ءوزىڭدى ءبىل. ونەر مەن تاريح اقيقاتى دا سالىستىرۋدان تۋادى. ول وزگەنىڭ وزىڭدە جوق قاسيەتى بويىڭا جۇعىمدى بولۋ ءۇشىن قاجەت. ەل باسقارۋ اۋىر سىن. كەيدە سوناۋ ىستىعى ەكى مىڭ گرادۋستىق دومنا پەشىندە قۇرىشتى قايماقتاي قايناتىپ جۇرگەن كەزدەرىمدى اڭسايمىن. وندا اۋىسىم بىتكەن سوڭ نە وقيمىن دەسەڭ دە ەركىڭ وزىڭدە ەدى. قازىر, مىنە, حالىق سەنىمىن ارقالاپ, قايتكەندە قيىن كەزەڭنەن وتكىزەم دەگەندى ويلاعاندا – ەڭسەڭ ەزىلىپ ءتۇن ۇيقىڭ ءتورت بولىنەدى. شۇكىر, مۇندايدا ءبىر-اق سەنىم بار. ول – تالاي اۋىرتپالىقتى باستان كەشكەن حالقىمىزدىڭ سابىر-ءتوزىمى”, دەيدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. استانانى قۇرۋ كەزىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ايگىلى ساۋلەتشىلەردىڭ الدىنا ءۇش بىردەي تالاپ قويدى. ءبىرىنشى: وتكەن تاريحىمىزدى باسقىش ەتىپ, كەلەشەك زاماننىڭ تاڭعاجايىپ قۇبىلىسىنىڭ پەردەسىن اشار جاڭاشىلدىق ەگىز ورىلۋگە ءتيىس. ەكىنشى: ۇلى دالانىڭ ەرەكشەلىگى ارمان كوكجيەگىنە ۇلاسارداي ۇرىمتال تۇستاردان كورىنىس تاپسا دەدى. ءۇشىنشى: ءاربىر كەشەندى عيمارات دۇنيەنىڭ كەلبەتىن اشاتىن پالساپالىق كوزقاراسپەن سالىنۋعا ءتيىس. كۇن ساناپ ىسكە اسا باستاعان ايشىقتى مەجە وسى ەدى! “جامان كىتاپتى وقىماي قويۋعا بولادى, ناشار مۋزىكانى تىڭداماي شىعىپ كەتەسىڭ, حالتۋرا سۋرەت قويمادا ولەدى. ءاتۇستى سىزىلعان ساۋلەت كوزگە كۇيىك بولىپ عاسىرلار بويى قالقيىپ تۇرادى. ساۋلەت ونەرى دۇنيەنى وزگەرتە باستادى, پلانەتانى بايىتتى, وركەنيەت ساتىسىنا اينالدى” – مارتەبەلى پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءسوزى وسى! اۋەل باستا سامۇرىق قۇستىڭ ۇياسىنا ۇقساتىپ, جەر شارىن ءزاۋ بيىككە كوتەرگەن بايتەرەكتى, پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعىن, اقبۇلاق جاعاسىنداعى قولى­نا سۋسىن تولى شارا ۇستاپ, كۇنباتىسقا كوز تىككەن ەل انا مونۋمەنتىنىڭ نوباي-نۇسقاسىن قارىنداشىن قاتتى ۇستاپ, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءوزى سىزعان ەدى. ساۋلەتشىگە, مۇسىنشىگە “بىلاي جاسا” دەپ تاپسىرما بەردى. سىزبالاردىڭ پرەزيدەنت سىزعان العاشقى نۇسقاسى بۇگىندە تۇڭعىش پرەزيدەنت مۋزەيىندە ساقتاۋلى. نەبىر عاجاپ عيماراتتىڭ باستاپقى نوباي-نۇسقاسىن اق قاعازعا تۇسىرگەن قاي ەلدىڭ پرەزيدەنتىن كورگەنىڭىز بار ەدى! وسىندايدا دۇنيەلىك وركەنيەتتىڭ بەلگىسىنە اينالا باستاعان ەرەكشە ءداستۇر ەسكە تۇسەدى. كەمەلدەنگەن ەل بۇگىنگى تاڭدا – ارعى-بەرگى تاريحىنا, داستۇرىنە, سالتىنا ارناپ عاجايىپ مۋزەيلەر مەن ورتالىقتار قۇرۋدى قولعا الدى. بۇل ىسكە اتىشۋلى ساۋلەتشىلەر شاقىرىلىپ, ات شاپتىرىپ دەگەندەي, بايگە بەلگىلەنەدى. ۇزدىك شىققان نوباي-نۇسقاعا ەل قارجى­سىن, كۇش-جىگەرىن اياماي جۇمسايدى – وعان پرەزيدەنتتەرى اياعىنان توزىپ, باس-كوز بولادى. دارىندى كوركەمدەۋشى-ديزاينەر, سۋرەتشى, ءمۇسىنشى اۋلەتى الگى شارۋاعا ءبىر كىسىنىڭ بالاسىنداي كىرىسىپ كەتەدى. بىزدە دە وسى ءداستۇر جاندانا باستادى. پرەزيدەن­تى­مىز استانانىڭ باس ارحيتەكتورى مارتە­بەسىندە ءوزى دە بيىكتەدى, وزگەنى دە بيىكتەتتى. ۇلان-عايىر دالانى مەكەندەگەن ۇلت پەن ۇلىستى سۇتتەي ۇيىتىپ, كەسىر اتاۋلى­دان بەزىنىپ, كەمەلدەنۋگە جەتەلەپ, كەشەگى ارماندا كەتكەندەردىڭ ناقاق قانى مەن الدا وزا شاۋىپ جۇرگەندەردىڭ ءمولدىر ءۇمى­تىن تارازىعا سالۋدان جالىقپاي كەلە جات­قان ءبىر كىسى بولسا, ول – پرەزي­دەنتىمىز. جاھاندانۋ كوشىنە ۇلتىمىز ءوزىنىڭ عاسىرلار سىنىنان وتكەن رۋحاني قۇندى­لىعىمەن قوسىلماقشى. مىنا ءبىر تەڭەۋگە نازار سالىڭىز. مەكسيكا بۇعازىنان سەرپىن الىپ, اتلانت مۇحيتىن قىلداي قاق جارىپ ءوتىپ, قيىر­داعى سولتۇستىك مۇزدى مۇحيتىنا جەتىپ جىعىلاتىن جىلى اعىس – گولفستريم بار. وسى جىلى اعىس بولماسا ەۋروپانىڭ اۋا رايى كۇرت وزگەرىپ, سۋىتىپ كەتەدى ەكەن. ماي توڭعىسىز لەبىمەن كونە كونتينەنتتىڭ بويىنا قان جۇگىرتىپ, جىل ون ەكى اي كوگالعا بولەپ تۇرعان جىلى اعىستىڭ قاسيەتى. ءدال سول سەكىلدى – ەۋرازيا كىندىگىن مەكەندەگەن قىرىق رۋ حالىقتىڭ اۋىز بىرلىگىن, تىنىش ءومىرىن ساقتاپ كەلە جاتقان قازاقتىڭ باۋىرمال, كەڭ قولتىق, كەشىرىمشىل مىنەزى دەر ەدىك. بۇل جەردە قازاق ۇلتى جىلى اعىستى ەسكە تۇسىرەدى. ءدىنى, ءداستۇرى بولەك قانشاما حالىقتى سۇتتەي ۇيىتىپ وتىرعان اۋىز بىرلىكتى ارۋاعىنان اينالساق نەتەدى. وسى رەتتە ەۋرازيا جۇرەگىندە كۇن سايىن كەلىسىم مەن جاراسىم كۇن شىرا­عىن جاعىپ وتىرعان پرەزيدەنتىمىزدى بەيبىتشى­لىككە ۇلەس قوسقانى ءۇشىن مىنا دۇنيە ديدارىنداعى قانداي بيىك سىيلىققا دا لايىق دەپ بىلەمىز. باتىس پەن شىعىس ءبىر-بىرىمەن الاكوزدەنە باستاعان قازىرگى تاڭدا ونداي مارتەبەگە ناعىز لايىق ادام – قازاقستان پرەزيدەنتى نازارباەۆ. وسى ويدى ءار قازاق بويىنا سانالىلىقپەن ءسىڭى­رىپ, اقىلعا سالىپ, بايسالدىلىقپەن قول­دا­عانى­نا نە جەتسىن. ءوزىمىزدى ءوزىمىز كوتەر­مەسەك, ءبىزدى كىم الاقانىنا سالار دەيسىڭ! بۇل اتاق ءتۇپتىڭ تۇبىندە, كەلەشەكتە قازاقستاننىڭ بىرلىگىنە, ابىرويىنا قىزمەت ەتەدى. وركەنيەت باسقىشىنا اياق سالعان وزگە ەلدەردىڭ كوزىنە ءتۇسىپ, يىعى بيىكتەيدى. قازىرگى زامان تاريحىنىڭ اسا كۇردەلى كەزەڭىندە ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋشى ەل رەتىندە قازاقستاننىڭ مارتەبەسى بۇرىنعىدان بەتەر جارقىراپ كورىنەر كۇن جاقىن. قىرىپ-جويۋ قارۋىنىڭ جاڭا ەلدەردىڭ قولىنا تيە باستاعانى, لاڭكەستىك, ەكولوگيالىق اپات, ەنەرگەتيكا كوزدەرىنىڭ ازايۋى جانە ۇلتارالىق, دىنارالىق قاقتىعىستار كۇرەسىندە ءبىزدىڭ ليدەرىمىزگە كۇش-جىگەرىن ەسەلەي تۇسۋگە جول اشادى. وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا باسقاشا كوزقاراس قالىپتاسار ەدى. ەڭبەگىنە قاراي – مارتەبەسى دەپ حالىق بوپ قولدار ەدى! باتىس پەن شىعىسقا بىردەي كوز جىبە­رىپ, جاقسىلىعىن جارقىراتىپ, كەمشىلى­گىن كۇيىنە سىناپ ۇيرەنگەن ساڭلاق سايا­ساتكەر­لەر قاپەرگە السا, قانەكەي. ۇيرەن­شىكتى ماراپات, كەزەكتى ءراسىم بولمايدى بۇل. حالىقتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن جۇرەك لۇپىلىندەي سەزىلەر. “بۇل كۇندى ءومىر بويى كۇتىپ كەلدىم”, دەپ لەنيندىك سىيلىق العاندا اۋەزوۆتىڭ ايتقانى بار. “ادرەسىن ءدوپ تاپقان شەشىم” دەپ ەل قۋانار. دۇنيەلىك داعدارىس ۋاعىندا اتىشۋلى سىيلىقتى قازاقستان كەمەسىن سۋ استىنداعى قاقپا تاس, جارتاسقا ۇرماي, الىس جاعالاۋعا بۇرىپ جىبەرگەن بىربەتكەي باسشىنىڭ بىربەتكەي تاۋەكەلىنە بەرىلگەن سىي دەپ تۇسىنەر ەدىك. ەندەشە – كەمەدەگىنىڭ جانى ءبىر قاۋىمنىڭ اتىنان – ەلباسىمىزعا قارا­تىپ: كەمەلدەنە بەر!.. كەمەلدەنۋ كوك­جيەگىڭ تۇگەسىلمەسىن, ەلجاندى كەمەڭ­گەرىم, دەپ تىلەيىك!